Op de grens van bescherming en populariteit: hoe Texel balanceert tussen natuurbehoud en toeristische druk

Texel, het grootste waddeneiland van Nederland, staat bekend om zijn veelzijdige natuur. Van duinvalleien en heidevelden tot uitgestrekte polders en vogelrijke wadplaten; de grote variatie aan landschappen maakt het eiland bijzonder aantrekkelijk voor natuurliefhebbers. Maar deze aantrekkingskracht kent een keerzijde. Het toerisme dat Texel jaarlijks meer dan een miljoen bezoekers oplevert, zet tegelijkertijd de kwetsbare natuur onder druk. Terwijl veel toeristen juist komen voor de natuur, bedreigt juist hun aanwezigheid datzelfde ecosysteem. Hoe is het om als natuurrijk eiland te leven onder de druk van toerisme?

Het hele jaar door druk

Martin Kok (64), geboren en getogen op het eiland, runt samen met zijn vrouw een aantal toeristische appartementen in De Cocksdorp. “Vroeger had je echt een laagseizoen,” vertelt hij. “Nu is het altijd druk. Zelfs in januari.”

Zijn uitspraak wordt bevestigd door de cijfers. Met zo’n 60.000 toeristische slaapplaatsen tegenover slechts 14.500 vaste bewoners zijn de verhoudingen op het eiland flink uit balans geraakt. Het toerisme levert inkomsten en werkgelegenheid op, maar zorgt ook voor druk op de infrastructuur en de natuur.

Gebieden afsluiten

Natuurorganisaties als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten staan voor een lastig dilemma: hoe behoud je wat kwetsbaar is, zonder de bezoekers volledig te weren. “We sluiten sommige gebieden, zoals De Schorren, volledig af om broedvogels te beschermen,” vertelt Fred Prak van Natuurmonumenten Texel. “Andere plekken maken we juist aantrekkelijker, bijvoorbeeld met uitzichtpunten en vogelkijkhutten. Zo proberen we de bezoekersstromen te sturen in plaats van tegen te houden.”

In het Nationaal Park Duinen van Texel is de impact van recreatie goed merkbaar. “De overgrote meerderheid houdt zich keurig aan de regels,” zegt parkcoördinator Rodny Stolk. “Maar die paar procent die dat niet doet, zoals bijvoorbeeld mountainbikers die buiten de paden fietsen of mensen met loslopende honden, kunnen al voor serieuze verstoring van de natuur zorgen.”

Toeristen bezoeken de Texelse duinen

Bewustzijn creëren

De gemeente Texel heeft inmiddels een ‘Toeristisch Toekomstplan’ opgesteld. De nadruk ligt daarbij op de vraag hoeveel bezoekers Texel nog aankan, zonder dat dit ten koste gaat van de natuur, de voorzieningen en het dagelijks leven van de bewoners. Een van de voorstellen is het instellen van een bezoekersplafond en het actiever spreiden van toeristen over tijd en ruimte, bijvoorbeeld door meer te richten op het voor- en naseizoen en minder bekende plekken.

In het toeristisch toekomstplan wordt sterk gefocust op een andere vorm van toerisme: bewuster, duurzamer en meer in balans met de natuur.

Natuurmonumenten wijst erop dat het vergroten van bewustwording over het belang van natuurbehoud essentieel is. Fred Prak van Natuurmonumenten Texel vult aan: “Het is belangrijk dat mensen zich bewust worden van de impact die ze hebben op de natuur. Als ze snappen waarom een gebied is afgesloten, accepteren ze dat meestal ook beter.”

De rol van Ecomare

Ook Ecomare speelt een actieve rol in het vergroten van het bewustzijn over de kwetsbaarheid van de natuur op Texel. Naast de opvang van zeezoogdieren en vogels leren bezoekers hier over de kwetsbaarheid van het ecosysteem. Met interactieve tentoonstellingen, excursies en educatieve programma’s laat Ecomare niet alleen zien hoe het landschap en de dieren leven, maar ook welke rol de mens daarin speelt.

De tijdelijke tentoonstelling ‘Tot later, Texel in 2075‘ nodigt bezoekers uit om na te denken over de toekomst van het eiland. Niet alleen de gevolgen van klimaatverandering komen aan bod, maar ook de invloed van menselijk handelen en ruimtelijke inrichting.

“Ecomare brengt je dichtbij de natuur van de kust en zee, laat je begrijpen dat natuurlijke rijkdommen kwetsbaar zijn, en nodigt je uit bij te dragen aan de bescherming ervan.”

Een les uit het verleden

Texel heeft in het verleden al vaker te maken gehad met de keerzijde van drukte. In de jaren zeventig daalde het aantal zeehonden in de Waddenzee tot een dieptepunt, mede door vervuiling en verstoring door de mens. Sinds 1980 is de grijze zeehond terug in de Nederlandse Waddenzee.

In 2002 telden onderzoekers 2.365 gewone zeehonden in de Waddenzee. Daarna groeide de populatie bijna elk jaar. Rond 2010 waren het er ruim 6.000. In 2018 lag het aantal boven de 10.000, en in 2021 werd een voorlopig hoogtepunt bereikt met meer dan 15.000 zeehonden.*

“Mede dankzij het werk van Ecomare werd in 1962 de zeehondenjacht stopgezet,” aldus de organisatie. “Sindsdien is het draagvlak voor het beschermen van de Waddennatuur steeds sterker geworden.”

Het is van belang om het toerisme en de natuur op Texel in evenwicht te houden. Met gerichte maatregelen en bewustwording probeert het eiland de kwetsbare natuur te beschermen zonder bezoekers te weren.

*Voor een toelichting op de in de grafiek gebruikte gebiedsnummers, zie de kaart onderaan deze pagina.

Balans bewaren

Texel toont hoe belangrijk het is toerisme en natuur in evenwicht te houden. Met gerichte maatregelen en bewustwording probeert het eiland de kwetsbare natuur te beschermen zonder bezoekers te weren. Het verleden bewijst dat dit mogelijk is wanneer mens en natuur in balans leven. Zo blijft Texel ook in de toekomst een waardevol eiland met een veelzijdige natuur.

*Verdeling van de Nederlandse Waddenzee in de telgebieden:

Bron: Wageningen University & Research

De data in dit artikel is afkomstig uit de jaarlijkse zeehondentellingen van Wageningen University & Research (WUR). De cijfers betreffen het aantal getelde gewone zeehonden in de Nederlandse Waddenzee, uitgesplitst per deelgebied en jaar, van 2003 tot en met 2023. De tellingen worden elk jaar in de zomer uitgevoerd vanuit de lucht, waarbij rustende zeehonden op zandplaten tijdens laagwater worden geteld. De data zijn gebaseerd op internationale afspraken binnen het Trilateral Seal Agreement tussen Nederland, Duitsland en Denemarken. De manier waarop de zeehondentellingen worden uitgevoerd is in de afgelopen twintig jaar consistent gebleven, wat betrouwbare vergelijking over de afgelopen jaren mogelijk maakt. Wel kunnen weersomstandigheden en verschuivingen in het gedrag van de dieren (bijvoorbeeld door verstoring of klimaatverandering) invloed hebben op de zichtbaarheid en daarmee de aantallen. De gebruikte visualisatie is op basis van deze dataset zelf samengesteld. De volledige gegevens zijn vrij toegankelijk via de website van WUR.