Tussen hoop en onzekerheid: het leven van Hayam Eldeeb, vluchteling in Nederland

“Ik dacht dat ik hier verder kon bouwen aan een toekomst. In plaats daarvan staat mijn hele leven stil. Al jarenlang.”

Dit zijn de woorden van Hayam Eldeeb, 52 jaar, afkomstig uit Egypte. Al bijna twee jaar wacht ze op duidelijkheid over haar verblijfsstatus in Nederland. Haar verhaal vertelt niet alleen over haar persoonlijke strijd, maar ook over de complexe en strenge Nederlandse asielprocedure.

“Ik was lerares, politiek activist, moeder. Nu ben ik niets meer. Alleen een nummer in een systeem dat niet om mensen

geeft.” Al bijna twee jaar wacht ze op duidelijkheid over haar asielaanvraag. Die werd afgewezen, maar terugkeren naar Egypte, waar ze vervolgd werd vanwege haar politieke werk, is levensgevaarlijk. Haar leven staat stil.

“Mijn dochter mag niet studeren, ik mag niet werken. We leven van 72 euro per week. Is dit wat Nederland ‘bescherming’ noemt?”

Hayam Eldeeb (52) in de gemeenschappelijke ruimte van het AZC Utrecht, waar ze woont met haar dochter Hager.
Hayam Eldeeb (52) in de gemeenschappelijke ruimte van het AZC, waar ze woont met haar dochter Hager.

Waarom vluchtte u uit Egypte?

“Na de revolutie van 2011 werd er voor het eerst democratisch een president gekozen. Ik was politiek actief als oprichter van een politieke partij en verantwoordelijk voor de vrouwenafdeling in de provincie Giza. Vlak voor de staatsgreep in 2013, waarbij de democratisch gekozen president Mohamed Morsi werd afgezet en het leger de macht overnam, was ik genomineerd om parlementslid te worden.

Na de machtsovername begonnen de arrestaties. Eerst pakte het regime de leiders van de oppositie op, daarna volgden wij: de lokale activisten. Mijn zoon kreeg vijftien jaar cel. Twee collega’s verdwenen in de gevangenis. Toen wist ik: ik moet vluchten, anders word ook ik opgepakt.”

“Eerst gingen we naar Soedan, waar mijn zoon verbleef. Hij werd vrijgesproken, maar het was er onveilig. Daarna vluchtte ik met mijn dochter naar Turkije, maar de invloed van de Egyptische autoriteiten reikte tot ver buiten de landsgrenzen, en ook hier was het onveilig. Zelfs in het buitenland werden mensen nog opgepakt. Mijn zoon vertrok naar Nederland. Hij zei: ‘Hier word je als mens behandeld.’ “Dat wilde ik ook.”

 Context: Recordachterstanden bij de IND 

 Sinds 2023 kampt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) met recordachterstanden. Gemiddeld wachten asielzoekers 18 maanden op een beslissing. Minister Marjolein Faber (PVV) wil dit ‘oplossen’ met een tijdelijk tweestatusstelsel en opvang buiten Europa.

Wat trof u aan bij aankomst in Nederland?

Hager Eldeeb (22), dochter van Hayam, woont met haar moeder in het AZC Utrecht
Hager Eldeeb (22), dochter van Hayam, woont met haar moeder in het AZC Utrecht

“Ik dacht dat ik rust zou vinden, een nieuw leven kon beginnen. Maar maandenlang hoorde ik niets van de IND: geen brief, geen gesprek, niks. Ik ben zelfs in hongerstaking gegaan uit wanhoop. Pas toen kwam er een gesprek, en meteen daarna een afwijzing.”

“Dat betekent dat ik hier illegaal ben. Mijn dochter mag niet studeren, ik mag niet werken. We leven in een kleine kamer met vier personen. De verwarming is kapot, ’s nachts liggen we te rillen van de kou. We krijgen 72 euro per week. Dat is net genoeg voor eten, niet voor kleding of een treinkaartje naar mijn broer die verblijft aan de andere kant van het land.”

Hoe hoort de asielprocedure eruit te zien?

“Asielzoekers melden zich bij Ter Apel, daar worden vingerafdrukken afgenomen en er wordt een kort gehoor gehouden. De IND beslist binnen acht dagen of de aanvraag wordt behandeld. Maar in de praktijk wachten mensen als ik soms jaren zonder duidelijkheid.”

“Mijn advocaat zegt dat het een bewuste vertraging is: de overheid hoopt dat mensen zonder status vanzelf vertrekken. Egypte staat niet op de lijst van ‘onveilige landen’, maar voor mij is terugkeren onmogelijk.”

Wat houdt het nieuwe beleid van minister Faber in?

“De Asielnoodmaatregelenwet stuurt asielzoekers tijdens de procedure naar opvang buiten Europa, zoals Rwanda. Gezinshereniging kan pas na het ontvangen van een verblijfsvergunning. De basisvoorzieningen worden beperkt.”

“Het tweestatusstelsel geeft een tijdelijke verblijfsstatus van vijf jaar, daarna volgt een herbeoordeling. Alleen kwetsbare groepen krijgen een definitieve verblijfsvergunning. Tijdelijke statushouders hebben minder rechten: denk aan geen sociale huur, en een beperkte uitkering.”

“Gezinshereniging mag pas na twee jaar, wanneer je beschikt over een eigen woning en inkomen. Voor velen betekent dit jarenlange scheiding.”

Wat betekent dat voor u?

“Dat ik opnieuw zal moeten vluchten. Zelfs al krijg ik een verblijfsvergunning is die tijdelijk. Elke vijf jaar kan ik worden teruggestuurd. Ik voel me nergens veilig. Mijn leven is één lange wachtkamer.”

“Ze willen dat we opgeven. Maar waar moet ik heen? In Egypte wacht de gevangenis.”

Krijgt u hulp?

“Soms. Ik ben ziek. We proberen een dokter te vinden die ons wil helpen. Officieel heb ik recht op zorg, maar vaak zeggen ze: ‘Kom maar terug als je papieren hebt.’”

“Mijn dochter vond een plek in Utrecht, dichter bij mijn broer. Daar wonen we nu. Veel mensen leven hier wel met zijn vijven op een kleine kamer. Sommigen wachten al drie jaar zonder vooruitgang.”

Het AZC Utrecht, een van de opvanglocaties voor asielzoekers in Nederland.
Het AZC Utrecht, een van de opvanglocaties voor asielzoekers in Nederland.

Wat hoopt u nog?

“Dat Nederland mij ziet. Niet als last, maar als mens. Ik verlang niet naar luxe, alleen naar veiligheid en stabiliteit. Ik wil werken, bijdragen aan de maatschappij, mijn dochter wilt studeren. Waarom mag dat niet?”

“Nederland praat over ‘misbruik van asiel’, maar wie beschermt mensen zoals ík?”

Stagnatie en onzekerheid

Het Nederlandse asielbeleid is ontworpen om misbruik te voorkomen, maar de strenge procedures, lange wachttijden en beperkte rechten zorgen voor stagnatie en onzekerheid. Minister Faber’s aangekondigde wetswijzigingen verergeren de situatie vooral voor asielzoekers zonder verblijfsstatus, zoals Hayam.

Zoals zij zegt: “Ze willen dat we vertrekken, zonder ons ooit een kans te geven.”