Jaren later kan Ellen zich nog precies herinneren hoe de arts de woorden uitsprak. Kalm. Te kalm bijna. Maar achter die professionele rust schuilde in zijn ogen een onzekerheid die haar onrust gaf. “We weten het gewoon echt niet,” zei de arts, terwijl hij zijn armen over elkaar sloeg en zijn blik strak op het dossier in zijn handen richtte. De manier waarop hij het bracht, zo beheerst, maakte Ellen enigszins boos, maar toch ook angstig. De arts bleef daar maar staan aan de andere kant van de kamer, alsof het niet ging over haar zoon van vijf. Jurgen lag op dat moment in het ziekenhuisbed, hij was slap, zwak en stil.
Een nacht vol onzekerheid
Jurgen ligt in het ziekenhuisbed in Alkmaar en zegt weinig. Af en toe opent hij heel even zijn oogleden. Wanneer Ellen zachtjes zijn naam fluistert en hem over zijn bol aait, reageert hij nauwelijks. Onder het witte laken steekt een dun armpje uit. Er zit een infuus in geprikt, vastgezet met doorzichtige tape.
Naast het bed staat een monitor die in een regelmatig ritme blijft piepen.
Buiten op de gang brandt licht. Het geluid van voetstappen wisselt af met het ritmische rammelen van een metalen karretje vol medicatie dat door een verpleegkundige wordt voortgeduwd. Binnen in de kamer is het schemerig en koel.
“We weten echt niet wat hier aan de hand is,” herhaalt de arts nogmaals.
Ellen knikt alleen maar. Haar blik glijdt van het ernstige gezicht van de dokter naar het bleke gezichtje van haar zoon. Ze opent haar mond om een vraag te stellen, maar ze krijgt de woorden niet over haar lippen. Er vormt zich een brok in haar keel. Ze slikt een paar keer achter elkaar en voelt de tranen opkomen.
Ellen bleef doen wat nodig was. Aan de angst toegeven betekende instorten, en dat kon niet zolang haar zoon haar nodig had.
Nog geen vierentwintig uur geleden lag Jurgen gewoon thuis op de bank. Hij had wat verhoging, dachten ze. Nu staan er allerlei artsen om zijn bed die geen logische verklaring hebben voor de bloedwaarden die ieder uur verder omlaag gaan.
Intussen is Patrick, Jurgens vader, onbereikbaar op de plek waar hij werkt: een booreiland midden op de Noordzee. Ellen heeft hem die avond meerdere keren geprobeerd te bereiken, maar het bereik op zee is niet erg goed.
Door de stormachtige weersomstandigheden zijn er geen helikopters beschikbaar om hem terug te brengen naar het vaste land. Bellen is het enige wat hij kan doen als de satellietverbinding het in ieder geval toelaat.
Wanneer de arts de kamer verlaat en de deur achter zich dichttrekt, blijft Ellen alleen achter met Jurgen. Ze schuift haar stoel naast het bed en pakt Jurgens kleine handje vast. Zijn ogen blijven gesloten. Voor het eerst die nacht laat ze een gedachte toe die ze urenlang heeft geprobeerd weg te duwen. Een gedachte die haar zoveel pijn doet: Hij gaat dood. Mijn kind gaat hier dood, en ik kan niks doen.
De eerste signalen
Maanden eerder leek er nog niks aan de hand. Jurgen is vijf jaar oud, een energieke kleuter die net zijn draai heeft gevonden op de basisschool. Hij groeit hard, heeft een vriendengroepje waarmee hij vaak buiten speelt. Aan hem is niets anders te zien dan aan de andere kinderen van zijn leeftijd.
Op een middag zit Jurgen aan de keukentafel, terwijl Ellen een glas limonade voor hem inschenkt. Het felle, lage middagzonnetje valt schuin door het keukenraam naar binnen en verlicht precies zijn gezicht. Wanneer Jurgen opkijkt om het glas aan te nemen, ziet Ellen het ineens.
Het oogwit van haar zoon is niet helemaal wit. Er ligt een subtiele, gelige gloed overheen die haar niet eerder was opgevallen. Ze knippert met haar ogen en kijkt nog een keer extra goed. Misschien komt het door de lichtinval, denkt ze nog. Misschien kijk ik verkeerd.
Maar wanneer Jurgen zijn hoofd draait, ziet ze het opnieuw. De gelige waas verdwijnt niet.
In de weken die volgen, raakt Ellen de gedachte niet meer kwijt. Het blijft niet alleen bij zijn ogen; ook zijn huid begint langzaam een subtiele, gele tint te krijgen.
Vertrouwend op haar intuïtie maakt ze een afspraak bij de huisarts. Ellen legt haar zorgen uit, maar de arts reageert niet erg verrast.
“Dit zien we wel vaker bij kinderen in de groei,” zegt hij met een geruststellende glimlach.
Voor de zekerheid wordt er toch even bloed geprikt. Een paar dagen later volgt de uitslag: zijn hemoglobine (het ijzergehalte in het bloed) is inderdaad wat aan de lage kant, maar absoluut niet zorgwekkend.
“Gewoon goed in de gaten houden,” is het advies.
En dus doet Ellen dat. Ze blijft hem in de gaten houden, hoewel ze diep vanbinnen hoopt dat de huisarts gelijk heeft en er niks aan de hand is.
Het voorgevoel
De weken verstreken en de gele gloed trekt niet weg, maar Jurgen lijkt er niks van te merken. Tot die ene zondagochtend. Jurgen wordt wakker en het is meteen duidelijk dat er iets goed mis is. Zijn voorhoofd gloeit, zijn ademhaling is veel te snel en zijn lichaam voelt slap aan. Hij heeft plotseling hoge koorts gekregen.
Het is een weekend waarin Patrick weer op het booreiland zit. Ellen heeft de avond ervoor tot laat gewerkt en moet die zondagochtend eigenlijk ook weer vroeg beginnen.
Ze geeft Jurgen een paracetamol en verwacht dat hij zich na een uurtje wel weer beter voelt. Maar dit lijkt niet te werken.
Hij blijft slap op de bank liggen, weggedoken onder een dekentje. Wanneer hij niet slaapt, kijkt hij met een doffe, holle blik recht voor zich uit. Hij wil niet drinken, hij wil niet naar buiten, hij reageert nauwelijks.
Voor Ellen voelde het vreemd om haar zoon zo te zien. Ze was dit gedrag totaal niet van hem gewend.
Het moederinstinct vertelt haar dat er iets niet klopt. Ellen twijfelt geen moment. Ze brengt haar andere twee kinderen naar opa en oma. Daarna pakt ze haar telefoon en belt ze haar werk.
“Ik kom wat later vandaag,” zegt ze.
Ze besluit direct naar de huisartsenpost te rijden. Misschien maakt ze zich onnodig zorgen en is het gewoon een virus. Maar haar intuïtie zegt haar dat dit niet het geval is. Achteraf noemt ze het ‘het voorgevoel’.
Met spoed naar het ziekenhuis
Bij de huisartsenpost wordt de situatie direct serieus genomen. Er wordt met spoed bloed afgenomen.
Terwijl ze wachten op de uitslag, blijft Ellen de hand van Jurgen vasthouden.
“Zijn bloedwaardes zijn ernstig verstoord,” zegt de arts met een lage stem. “Zijn hemoglobine is erg laag gezakt. U moet nu direct naar het ziekenhuis in Alkmaar. Ze zijn daar al op de hoogte van uw komst.”
Vanaf dat moment verloopt alles in een waas. Ellens vader is inmiddels naar de praktijk gekomen. Ellen neemt plaats op de achterbank van de auto en tilt Jurgen op haar schoot. Zijn kleine hoofd rust zwaar op haar schouder.
Jurgen wordt tijdens de rit steeds slapper. Zijn hartslag versnelt, terwijl hijzelf steeds verder wegzakt.
“Jurgen?” fluistert ze. “Jurgen, word eens wakker?”
Heel even opent hij zijn ogen, kijkt haar glazig aan, en sluit ze dan weer. Hij heeft de kracht niet meer om zijn oogleden omhoog te houden. Thuis had Ellen alvast een tas met wat kleertjes gepakt. Gewoon voor het geval dat. Op dat moment dacht ze daar niet over na. Je handelt, want meer kun je niet doen.
Midden in die eerste nacht in het ziekenhuis stapt Helen plotseling de kamer binnen. Helen is Ellens beste vriendin. Ze werkt al jaren in de geestelijke gezondheidszorg en weet precies hoe ze rustig moet blijven wanneer anderen dat niet meer kunnen. Wanneer ze de kamer binnenloopt, hoeft Ellen weinig uit te leggen.
Voor het eerst die nacht liet Ellen de gedachte toe dat haar zoon het misschien niet zou redden. Artsen liepen af en aan, op de gang werd gefluisterd, maar antwoorden kreeg ze niet.
Auto-immuun hemolytische anemie
Uiteindelijk beginnen de zware medische middelen hun werk te doen. De spoedbloedtransfusie en de hoge doses prednison die via het infuus in Jurgens lichaam worden gepompt, slaan aan. Zijn bloedwaarden stabiliseren zich enigszins. Het is nog lang niet genoeg om naar huis te mogen, maar het geeft de artsen wel de tijd om verder te zoeken.
Vanuit Alkmaar wordt Jurgen met spoed overgeplaatst naar het AMC in Amsterdam, waar zijn ziekte dan eindelijk een naam krijgt: Auto-immuun hemolytische anemie (AIHA).
Voor Ellen voelt de diagnose op dat moment niet als een opluchting, maar meer als het begin van een nieuw soort onzekerheid. Want weten hoe iets heet, betekent nog niet dat je weet hoe het afloopt.
Jurgen knapt door de medicatie heel langzaam op en mag uiteindelijk weer naar huis. Patrick is die dag ook net weer thuis van het booreiland. Voor hem voelt het alsof hij een deel van het verhaal heeft gemist. Hij voelt zich schuldig.
Voor hem voelde het alsof hij een deel van het verhaal had gemist. Jaren later vertelt hij dat vooral het gevoel van machteloosheid hem is bijgebleven; hij wist dat zijn zoon in het ziekenhuis lag, maar kon niets doen.
Zestien jaar later
Inmiddels zijn we ruim tien jaar verder. Jurgen is zestien jaar oud. Mensen in zijn omgeving herkennen hem soms nauwelijks nog terug. Hij is de afgelopen anderhalf jaar enorm gegroeid en inmiddels een flink stuk groter dan zijn moeder.
De weg hiernaartoe was zwaar. Jarenlang heeft de ziekte grote invloed gehad op het hele gezin. Jurgen was als kind vaak doodmoe, lag hele middagen futloos op de bank en was vaak ziek. De enorme hoeveelheden prednison die hij jarenlang moest slikken om zijn immuunsysteem te onderdrukken, remden bovendien zijn fysieke groei.
Pas toen de artsen besloten om definitief te stoppen met de prednison, inmiddels bijna twaalf jaar na de eerste opname, begon zijn lichaam aan een enorme inhaalslag.
Helemaal zorgeloos zal het leven waarschijnlijk nooit worden. Omdat de medicatie op een gegeven moment niet meer voldoende hielp, hebben de chirurgen destijds zijn milt moeten verwijderen; het orgaan dat de kapotte bloedcellen filterde, maar in zijn geval ook de gezonde cellen vernietigde. Hierdoor mist Jurgen een belangrijk deel van zijn natuurlijke afweersysteem. Hij is nog altijd sneller vermoeid dan leeftijdsgenoten en een kleine bacteriële infectie kan bij hem snel gevaarlijk worden.
Hoe zijn toekomst er op de lange termijn precies uitziet, weten artsen nog altijd niet precies. Maar zijn ogen zijn niet meer geel, in ieder geval bijna niet meer.
Wanneer Ellen naar haar puberzoon kijkt, denkt ze niet meer aan de monitoren, de piepjes of de arts die toegaf dat hij het niet wist. Ze denkt aan iets anders. Aan haar zoon die nu eindelijk kan gaan leven. En aan een klein stemmetje dat destijds bleef zeggen dat er iets niet klopte. Ze volgde haar instinct en bleef zoeken naar wat er mis was. Tot de rest het ook zag. Tot Jurgen eindelijk geholpen werd.