Hoe is het om bedreigd te worden als journalist?
Bedreiging van journalisten is een wereldwijd probleem. Hoewel niet elke journalist even kwetsbaar is voor intimidatie/bedreiging of geweld is het probleem, ook in Nederland groot. Maar wie zijn dan vaak het slachtoffer? Volgens een onderzoek van Waisbord uit 2022 zijn dat vooral onderzoeksjournalisten die wangedrag blootleggen of journalist die doelwit zijn door hun gender, etniciteit, religie en seksualiteit.
Hoe komt dat de dreiging naar journalisten zo prominent is geworden? Aan de ene kant heeft, volgens een onderzoek uit 2020 van Hameleers, de extreemrechtse politiek daar invloed op. Het verspreiden van mis- en desinformatie zorgt ervoor dat mensen argwaan krijgen bij de journalistiek. In het onderzoek wordt er gerefereerd aan het twitter gedrag van Geert Wilders en Donald Trump. 58,2% van al hun twitter activiteit bevat een term die te maken heeft met mis- en desinformatie.
Naast de politiek heeft COVID-19 ook een groot aandeel gehad in het wantrouwen en de dreiging naar de pers. Tijdens de eerste golf van de pandemie is het vertrouwen in de media gedaald. (Adam et al., 2022) Dat geldt overigens niet voor publieke omroepen, daaruit blijkt dat het vertrouwen dat de consument in die media heeft hetzelfde bleef. Ook tijdens de pandemie. Dat is ook te zien in de datavisualisaties, want de piek in incidenten zit in 2021.
Deze dreiging heeft verschillende effecten op journalisten. Niet elke journalist reageert hetzelfde op dit soort situaties. Maar volgens een onderzoek van het WODC (Wetenschappelijk Onderzoek en Data Centrum) kan dreiging richting journalisten effect hebben op berichtgeving. Dat kan zich uiten doormiddel van het voorzichtiger zijn in het plaatsen van namen bij artikelen. Of het überhaupt niet meer schrijven over bepaalde onderwerpen uit angst voor de consequenties. Daarnaast verteld de NOS in een artikel van BNNVARA dat ze de bestickering van hun busjes en voortaan altijd bewaking meesturen met journalisten die bijvoorbeeld verslag gaan doen van protesten.
Hoe zit het met de meldingen? Hoeveel meldingen zijn er in de afgelopen jaren gedaan door journalisten? Tussen 2020 en 2023 heeft Persveilig het aantal meldingen dat zij binnen kregen bijgehouden. De piek was in 2021. Het soort incident verschilt maar ‘bedreiging’ steekt er met kop en schouders bovenuit in het aantal meldingen. In 2021 op de piek waren dat er namelijk 158. Ook fysiek en seksueel geweld had hun piek in 2021 met 74 meldingen.
Het verschil tussen mannen en vrouwen is ook groot. De hoeveelheid meldingen tussen mannen en vrouwen verschilt soms in tientallen. Dat kan volgens het WODC komen omdat er meer mannelijke journalisten zijn. We zien ook dat er een sterke daling is tussen 2021 en 2022. Dat is hier onder te zien.
Data verantwoording
De data die hier te zien is is tot stand gekomen daar data analyses van Persveilig en data in een rapport van het WODC genaamd: ‘Beelden van geweld een mixed-methods onderzoek naar geweld en agressie tegen journalisten’ De data van Persveilig is van 2020 tot 2023 en gaat om meldingen die Persveiliig die jaren heeft ontvangen. Deze data kan dus niet het complete aantal geven van hoeveel incidenten er in die jaren zijn geweest. Maar het kan wel een beeld schetsen van de groei en krimp in aantal incidenten en welke aard de incidenten had. Daarnaast komt de uit datavisualisatie 2 uit een rapport van de WODC. Sommige data die daaruit voort kwam was niet duidelijk in de hoeveelheid en hier en daar is dus naar schatting naar boven afgerond. Dit met als doel om een beeld te schetsen tussen het verschil tussen man en vrouw en ook de groei en krimp in aantal meldingen tussen januari 2021 en september 2022. Dit is dus ook geen compleet accuraat beeld van alle incidenten die er mogelijk zijn geweest. Maar omdat niet elk incident überhaupt wordt gemeld door de journalist is er geen complete inventarisatie mogelijk van alle incidenten in Nederland. Deze visualisaties dienen om ondersteuning te bieden bij het verhaal en om dudielijk te maken hoeveel meldingen er alleen al tussen 2020 en 2023 werden gedaan.