Ze willen jou: Hoe sektes aan hun leden komen
Sektes, ofwel sektarische groeperingen komen steeds meer naar boven in het nieuws. Denk aan Ruinerwold, de kungfu-groep van René L, de documentaire ‘Keep Sweet, Pray & Obey’ op Netflix of de Orde des Transformanten van Robert B. Er zijn dus best een aantal bekende sektes, maar hoe werven sektes hun volgelingen? En hoe zorgen ze ervoor dat ze blijven?
Sluit je bij ons aan
Het eerste contact met een sekte gaat vaak via-via, dan weet je nog niet dat het om een sekte gaat. Want het recruiteringsproces duurt vaak maanden. Iemand in je omgeving verteld over de fantastische, behulpzame en bijzondere leider die hun zo inspireert en helpt. Sektes weten vaak heel goed wie ze moeten benaderen, dus dat slaat aan.
Bijvoorbeeld bij de sekte van Jim Jones. Hij focuste zich vooral op daklozen, verslaafden en Afro-Amerikanen. Precies de mensen die in 1950 sterk opzoek waren naar een groep waar ze welkom zouden zijn. Hij wist precies welke mensen hij moest rekruteren.
In het begin wordt de nieuwe volgeling dan overladen met waardering, liefde en warmte. Zodat ze zich thuis en welkom voelen binnen de groep. Maar na een tijdje slaan die liefde en waardering vaak om. Het ‘warme bad, koude douche principe’ is een bekende tactiek van sekteleiders om mensen binnen te krijgen. Maar nog veel belangrijker, binnen te houden.
Frances Peters, sekte-expert en coach zegt hier het volgende over: ‘Ineens word je overal uitgenodigd. En wie vindt dat niet leuk? Een hele groep mensen die je ineens half doodknuffelen elke keer als ze je zien. Door love-bombing wordt er druk uitgeoefend, en die druk oogt zacht. Maar dat is het niet. Na een tijdje gaan ze je verwarren. Verwarring blokkeert je brein. Dan ga je in overleefstand, de reactie is dan vaak niet vechten of vluchten maar, hechten, onderwerpen of vluchten. Maar je krijgt, voor je gevoel, zoveel van die groep dat je je bijna dood moet schamen als je ze dan nog zou verlaten. Dus dat doe je niet.’
Maar zij weten er niks van
Hoe hou je iemand binnen? Door ze ervan te overtuigen dat ze nergens heen kunnen. Isolatie is een belangrijke stap om volgelingen binnen te houden. Contact met familie of vrienden wordt vaak helemaal weggenomen of sterk gecontroleerd.
Binnen de Santsangsekte van Drazen Zabek een Antwerpse sekteleider. Moest elk lid het contact met hun familie verbreken. Volgens ex-lid Jonkers zei Drazen dat hij pijn kreeg als zijn volgelingen met hun familie contact hadden. Deze sekte liep op den duur zo uit de hand dat er een sektelid is omgekomen. Daarvoor stonden in 2013 meerdere leden van de sekte terecht in België.
Naast het isoleren van de buitenwereld is het wij-zij denken en veelvoorkomende strategie. Dit zorgt ervoor dat de volgelingen van een sekte ervan overtuigd zijn dat de enige mensen die hun ooit zullen begrijpen de mensen binnen de sekte zijn. Volgens sekte-psycholoog Jessica Terwiel is het cruciaal of het wij-zij denken toe te passen als sekte. ‘Wij-zij denken is onvermijdelijk als je wil dat je dé groepering bent die de enige echte wijsheid en geluk weet te brengen. Dat zijn ‘wij’. En je moet ervoor zorgen dat je als sekte de invloeden van de buitenwereld, waar iedereen een eigen mening heeft en kritisch nadenkt, echt buiten de deur houdt. Je moet een afstand creëren tot gezond verstand en andere opties, dus dan moet er een ‘zij’ zijn. Dat is een essentieel onderdeel van het mensen in greep houden.’
Je bent niet van jezelf, je bent van ons
Het hebben van eigen meningen, het in twijfel trekken van de leider of het niet eens zijn met de opvattingen van de sekte zijn vaak een regelrechte pijplijn naar een extreme straf. Sekteleiders willen absoluut niet dat de volgelingen nog voor zichzelf gaan nadenken. Ze willen dat hun leden klakkeloos volgen en vooral geen vragen stellen. Vragen stellen is gevaarlijk binnen een sekte, het kan je alle soorten consequenties leveren. Hoe die straffen eruitzien verschilt per sekte, maar het is altijd uit proportie met de ernst van de vraag.
Daarnaast proberen sektes je zo afhankelijk te maken dat je je gevoel van eigenheid verliest. Ze willen jou het gevoel geven dat je dingen niet meer zelf kan of mag bepalen. Ze drukken je eigen identiteit naar de achtergrond. Vaak krijg je een nieuwe naam en moet je je kleden naar de regels van de sekte.
Bijvoorbeeld binnen de The Fundamental Church of Latter-Day Saints van Warren Jeff moeten alle vrouwen prairie jurken dragen en mogen ze ook absoluut hun haar niet knippen. Dit is een strategie om hun eigen identiteit af te nemen. Daarnaast wordt er binnen deze sekte aan elkaar gerefereerd met uitsluitend ‘brother’ en ‘sister’.
Binnen sektes is het ook niet gek dat leiders hun volgelingen extreem uitbuiten en uitputten. Dit is een tactiek om hun volgelingen zo moe te maken dat ze geen energie of tijd meer hebben om na te denken over wat er allemaal gebeurt binnen de sekte. Er wordt van volgelingen verwacht dat ze veel en hard werken voor de groep, maar krijgen daar zelden voor betaald. Daarnaast wordt er zo veel toewijding verwacht dat veel sekteleden lijden aan slaapdeprivatie en soms ook uithongering of uitdroging. Dat ontnemen van eten, drinken of slaap is een tactiek om leden nog afhankelijker te maken van de leider. En dat creëert angst.
Joris Rietveld die 17 jaar lang in de kungfu-sekte van René L heeft gezeten heeft ook te maken gehad met dit soort barre omstandigheden. ‘Op een gegeven moment was alles in het teken van de groep. Een manier om ons uit te putten. Ik denk dat ik die jaren elke nacht niet meer dan 4 uur geslapen heb. Want als je én moet trainen én je hebt 3 of 4 keer in de week tot 4 uur s ’nachts besprekingen en je moet nog werken. Dan ben je op een gegeven moment zo uitgeput, dat je geen ruimte hebt om nog na te denken. Want die ene vrije avond val je om 21 uur in slaap.’
De allesbepalende leider
Elke sekte is verschillend, maar er is een ding wat bij elke sekte hetzelfde is. Er is een allesbepalende leider of leiders. Vaak charismatisch en weet precies wat hij moet zeggen om zijn volgelingen te krijgen en te houden. Volgens Peters hebben sekteleiders een bepaald type persoonlijkheid. ‘Sekteleiders hebben vaak een narcistische persoonlijkheid. Daarbij komt dat ze vaak lijden onder waanideeën. Grootheidswanen en betrekkingswanen. Dat betekent dat als er iets gebeurt in de wereld ze het op zichzelf betrekken. Dit is gebeurd omdat ík gisteren heb gebeden of omdat ík dit heb gedaan.’
In het geval van Hannelore, die als klein meisje opgroeide binnen de sekte ‘de Gemeente Gods’. Haar leider, profeet Vrieswijk kon aan de ene kant heel charismatisch en vriendelijk overkomen. ‘Hij kon je echt een goed gevoel geven.’ Maar dat kon ook zo weer omslaan volgens een interview wat Hannelore gaf in 2022. ‘Hij kon echt op de seconde ineens heel boos worden en je enorm kleineren. Je wist nooit welk moment was en je wist ook nooit wanneer het weer kon omslaan.’
Hoeveel sektes zijn er in Nederland?
Na deze informatie denk je misschien, maar hoeveel sektes zijn er in Nederland? Er zijn sinds 2019 geen actuele cijfers meer over sektes. Dat komt omdat het meldpunt Sektesignaal, dat zich daar mee bezig hield, in 2019 is opgeheven door de Tweede Kamer. De reden daarvoor was dat de Kamer vond dat de politie de werkzaamheden van sektesignaal wel over kon nemen. De meest recente cijfers komen dus uit 2019. In 2019 ontving Sektesignaal 101 unieke meldingen, dat is 17% van de totale meldingen die Sektesignaal ontving tussen 2012 en 2019.
Gedurende die 7 jaar kreeg Sektesignaal 244 meldingen over unieke sekten. De meeste meldingen gingen over christelijke sektes, namelijk 38%, dat blijkt cijfers die worden gedeeld in de ‘Cahiers Politiestudies Sektarische Bewegingen’ uit 2021. 24% van de meldingen ging om therapeutische sektes, 11% van de meldingen ging om Oosterse sektes en 13% van de meldingen ging over een onbekend type sekte. Educatieve sekten en overige sekten waren en 5% en 9% van de meldingen.
Hoe zit het nou?
Sektes rekruteren hun leden dus doormiddel van een warme ontvangst. Als leden er dan eenmaal middenin zitten wordt ze aangepraat dat ze nergens heen kunnen. Die verwarring zorgt ervoor dat hun brein blokkeert en ze er niet eens meer aan kunnen denken om de sekte te verlaten. Ze willen hun leden afhankelijk maken en dat doen ze door middel van isolatie, uitbuiting, slaapdeprivatie en een allesbepalende leider. Een leider die als enige dingen in twijfel mag trekken of dingen mag veranderen. Je hebt als sektelid geen recht op een eigen identiteit of mening. Je bent alleen een deel van een groep.
Dataverantwoording
De data uit dit artikel is gebaseerd op cijfers uit een boek genaamd: Cahiers Politiestudies Sektarische Bewegingen’ uit 2021. Daar gebruiken ze cijfers vanuit gegevens van het opgeheven sektemeldpunt, Sektesignaal en een onder van Van Beke ‘Het warme bad en de koude douche’. Andere bronnen met cijfers zijn niet te vinden omdat sinds de opheving van Sektesignaal in 2019 geen actieve cijfers meer zijn bijgehouden. Ook via de Wayback Machine zijn er geen jaarrapporten van Sektesignaal te vinden. De cijfers zijn dus wat verouderd maar schetsen hopelijk nog steeds een duidelijk beeld.