De meerderheid van de jongvolwassenen in Nederland heeft met eenzaamheid te maken. Dit varieert van enigszins tot sterk eenzaam. Eenzaamheid is een grootschalig, maatschappelijk probleem maar vaak niet goed begrepen. Er is namelijk niet één oorzaak en is ook vaak niet van de buitenkant zichtbaar.
Uit een rapport uit 2025 van de GGD blijkt 56,7% van jongvolwassenen (16-25 jaar) in Nederland zich eenzaam voelt, dit gaat over zowel lichtelijk als zwaar eenzaam en verschilt per regio van 52- tot 61,1%. Zo komt het vaker voor in stedelijke gebieden en het noorden van het land. Volgens het programma Eén Tegen Eenzaamheid komt eenzaamheid iets vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, maar hebben vrouwen iets vaker te maken met extreme eenzaamheid. Hoewel de verschillen klein zijn, voelen mannen zich vooral eenzaam door een gebrek aan connecties, terwijl vrouwen het vaker ervaren door een gebrek aan emotionele diepgang in hun connecties.
Percentage eenzame jongvolwassenen (16-25) per GGD-regio
Percentage eenzaamheid per geslacht vanaf 18
Eenzaamheid is een lastig en breed probleem, er zijn namelijk meerdere oorzaken waardoor iemand zich eenzaam kan voelen. Toch zijn er verschillende risicofactoren. Zo is eenzaamheid erfelijk (37-55%) en lijken voornamelijk onder jongeren, meerdere genen een rol te spelen. De meeste mensen voelen zich eenzaam door een gebrek aan een uitgebreid sociaal netwerk of het gebrek aan een partner, dit noemt men sociale eenzaamheid. Aan de andere kant bestaat er ook nog emotionele eenzaamheid. Dit komt door het gebrek aan diepgaande en diverse relaties, wat belangrijker is dan het aantal relaties. Ten slotte kunnen bepaalde eigenschappen zoals sociale angst, introversie of neurodiversiteit (zoals autisme en ADHD) ook een risico vormen waarom mensen sneller vatbaar zijn voor eenzaamheid.
Omdat dit allemaal heel ingewikkeld en abstract klinkt, duiken we in de ervaring van een eenzame jongere.
Geen meldingen
Uit bed komen is vaak een moeilijke opgave als je leven uitzichtloos lijkt.
Het is dinsdag 13:30. De meeste mensen zitten aan werk of school, behalve jij van begin twintig wat belangrijke vormingsjaren moeten zijn. Na meerdere keren ‘s nachts wakker geworden te zijn besluit je om nu eindelijk uit bed te komen. Je opent je mobiel en ziet geen meldingen. Geen groepsapps die de hele nacht door zijn gegaan, geen vrienden die je grappige filmpjes sturen, geen baas of docenten die je vragen waar je blijft. Je besluit jezelf af te leiden door op YouTube korte video’s te bekijken, dit doe je een tijd totdat je merkt dat je echt honger begint te voelen. Je stapt onder de douche die je heel warm zet en zo is het al 14:30 voordat je eindelijk aan je ‘ontbijt’ begint.
Geen boterhammen, geen eieren of spek maar een bestelde maaltijd van gisteren. Dit keer was het Chinees dat is eens wat eens dan pizza of frituur, het is minder zwaar op de maag maar toch vullend. Na het bord in de volle vaatwasser gelegd te hebben kruip je weer achter de PC. Je begint aan je vertrouwde routine van het online gamen om toch nog iets van sociale interactie te hebben. Na een aantal potjes besef je dat het al 20:00 is en je nog niks hebt gegeten. De maaltijd van vanmiddag is nog niet helemaal weggezakt, maar als je niks eet ligt je straks weer met honger in bed. Het is te laat om naar de supermarkt te gaan en zelf naar een afhaalpunt gaan is te overweldigend, dus bestel je opnieuw eten van het extra geld dat je van je ouders krijgt die voor nu ook je kamer betalen.
“Uitchecken van de wereld had ik al als copingsmechanisme, nadat ik echt eenzaam werd het erger”,
-Floortje (21)
Terwijl je op het eten wacht, open je met tegenzin, maar niet onderdrukken drang je social media feed. Geen privéberichten, maar overal oude bekenden die goede cijfers halen op school, goede of fijne banen hebben en een stabiel sociaal leven met een vaste vriendengroep, één beste vriend of nieuwe mensen leren kennen. Zo nu en dan stuur je toch een berichtje, maar iedereen lijkt te druk om een gesprek te voeren. Wanneer de bezorger met de kapsalon voor de deur staat, open je de deur slechts een beetje, niet alleen om de rommel die je probeert te negeren en te verbergen, maar om de interactie te beperken en weinig van jezelf prijs te geven. Als je begint te eten kijk je alleen naar de maaltijd, om snel te vergeten waar andere mensen in het leven staan en de rotzooi om zich heen niet te zien. Na het eten zet je snel de PC weer van stand-by af en ga je verder met gamen, dit gaat door tot 02:00, wanneer je niet per se moe bent, maar beseft dat je echt moet gaan slapen.
“Eenzaamheid is niet alleen niemand hebben om mee te praten, maar je ook nergens nuttig voelen”,
-Tristan (21)
Omringd maar toch alleen
De middelbare school is vaak de tijd waar je je identiteit ontwikkelt, voor sommige jongeren gaat dit trager, waardoor ze sociaal moeilijker meekomen.
Toch was het leven niet altijd zo. In je jeugd speelde je altijd mee op het schoolplein en kon je met het grootste deel van de klasgenoten overweg. Dit ging helaas achteruit toen je naar de middelbare school ging en mensen meer hun eigen groepjes begonnen te vormen. De meeste mensen waren ‘wel aardig’, maar niemand leek je er echt bij te willen. Wel altijd in een groepje staan tijdens de pauze, maar nooit plannen na school of in het weekend of uitgenodigd worden voor een feestje. Je ouders hielpen wel om een sociale kring te houden buiten school, door je niet te laten stoppen met scouting en judotraining. Hoewel je hier met mensen kon praten was er toch een gebrek aan aansluiting. Toch viel dit ook weg toen je begon met studeren en een bijbaan vond om de huur van de nieuwe kamer te betalen. Alleen bleek de studie niet je ding te zijn en gaf je baan geen vast contract, waardoor je niet alleen inkomsten, maar ook je dagbesteding en laatste sociale binding verloor. Hierdoor kwam je in een geheel sociaal isolement terecht en werd de drempel om weer aan iets beginnen alleen hoger, na een paar keer afgewezen te zijn voor een nieuwe baan. Hierdoor moesten werd financiële steun vanuit huis weer noodzakelijk.
“Het voelt tegenstrijdig om te zeggen dat je je alleen voelt, zelfs als je door anderen omringd bent”,
-Matthijs (23)
Een waterig zonnetje
Gedeelde interesses zijn vaak een belangrijke brug voor het bouwen van netwerken, vaak is er in de omgeving al een persoon die een schakel in het netwerk kan worden.
Na maanden die als jaren voelden, komt er toch een berichtje. De melding is meteen een enorme kick, want berichten komen maar zelden. Het is een oud collega die je al een tijdje niet meer heeft gezien en zich afvraagt waar je al die tijd gebleven bent. Of je toch weer op school bent gaan richten of een andere baan gevonden hebt. Ineens lijkt er een zonnestraaltje door de donkere wolken heen te breken. Je voelt je voor het eerst veilig om iemand te vertellen over het isolement en de lange dagen alleen binnen. In plaats van oordelend wordt er begripvol gereageerd en vertelt je collega over een zusje dat ook in een isolement gezeten heeft door haar ziekte en angststoornis. Je collega verwijst meteen door naar dezelfde zorgspecialist die zich richt op jongeren met uiteenlopende klachten, zoals eenzaamheid, verslaving en leer- of gedragsproblemen. Je voelt een druk op je borst, maar besluit toch een huisarts afspraak te maken om een doorverwijzing te krijgen.
Hulp zoeken is vaak grote stap door de stigma’s er omheen.
Na een periode van ongeveer een maand na het huisartsbezoek, is het tijd voor de intake bij de zorgverlener. Tijdens de intake bespreek je eerst je levensloop en klachten. Samen met de specialist maak je een lijstje van doelen zoals; een baan vinden en kunnen behouden, een nieuwe studie vinden die wel bij je past en hulp met het aangaan en behouden van relaties. De wachttijd tussen de intake en de therapie is ongeveer tien weken, maar omdat je nu een doel voor ogen hebt, besluit je om alvast wat stappen te zetten. Je trekt tijdelijk weer in bij je ouders en vindt een nieuw bijbaantje. Deze betaalt dan wel niet zo goed als je vorige, maar je hebt weer inkomsten en een dagbesteding met leuke collega’s. Bijvoorbeeld iemand die net als jij erg van gamen houdt en waar je mee plant naar een game event te gaan om meer mensen te ontmoeten. Hoewel de wolken van eenzaamheid nog niet helemaal vertrokken zijn, begint het licht langzaam op je toekomst te schijnen.
“Zodra je mensen vindt die bij je passen, breekt dat lage zelfbeeld al een beetje”,
-Tim (19)
Bronverantwoording:
Allereerst komt de data in het artikel van de officiële cijfers van de GGD en het RIVM en zijn deze in Flourish tot datafiguren uitgewerkt. De hoofdpersoon uit het verhalende deel van het verhaal is gebaseerd op de ervaring van meerdere jongeren die anoniem hun verhaal wilde vertellen, om dit te bevestigen is de tekst aangevuld met audiofragmenten waarin een expert de verhalen bevestigt door de feitelijke kant van eenzaamheid te benadrukken. Iedere alinea is een soort hoofdstuk met een luisterbaar fragment erin verwerkt voor extra context. Al het beeld is mijn eigen materiaal en de omslag is ontvangen van een vrijwilliger.