De veranderende ziel van de Leidsebuurt: gentrificatie in beeld
De Leidsebuurt in Haarlem-West stond jarenlang bekend als klassieke arbeiders- of volksbuurt. De laatste jaren neemt de opwaardering van de buurt, oftewel gentrificatie, echter toe. Op vrijwel elke hoek van de straat wordt verbouwd en stoepen staan volgebouwd met bakfietsen. Voor Willem Oudhof (84) en Ton Boes (79), beiden geboren en getogen in de Leidsebuurt, voelt de buurt daardoor niet meer zoals vroeger. Hoewel ze nooit meer weg willen uit ‘hun’ buurt, zien ze veel veranderen.
Willem Oudhof (l) en Ton Boes.
“Toen wij hier opgroeiden had je als kind veel ruimte op straat om te spelen”, zegt Willem, zittend op een stoel in het huis waar hij naar eigen zeggen ‘gemaakt is’. “Er was meer sociale controle”, blikt de voormalig verkoper van techniek terug. “Het is altijd een gezellige buurt geweest”, voegt Ton toe. Hij is geboren in de Oranjeboomstraat, boven de groentewinkel van zijn ouders – tegenwoordig een yogastudio.
Oranjestraat ter hoogte van de Gasthuislaan, 1973. Bron: Noord-Hollands Archief
De twee kennen elkaar al jaren. “Zijn moeder kwam bij mij altijd groente halen”, zegt Ton, wijzend naar Willem. Ton runde jarenlang een groentewinkel in de Leidsebuurt. “De buurt was toen nog echt een volksbuurt”, zegt hij. “Iedereen kende elkaar.”
Ton Boes in 1998 in Haarlems Dagblad, vlak voordat zijn groentewinkel sluit. Bijschrift: “Laatste groenteboer Leidsebuurt stopt ermee “Klantenkring ieder jaar kleiner” Tekst bij de Foto: Ton Boes laat het niet zo merken, maar het afscheid van zijn klanten valt hem zwaar. “Ze vinden het jammer, maar ze begrijpen het gelukkig wel.” Bron: Noord-Hollands Archief
De Leidsebuurt is eind negentiende eeuw gebouwd als wijk voor arbeiders. Lange tijd woonden hier voornamelijk arbeidersgezinnen, en de buurt genoot de status van ‘volksbuurt’. Dat imago verandert geleidelijk. “Net zo geleidelijk als dat alle winkels zijn verdwenen hier,” legt Ton uit. “Ooit waren hier wel vijftig verschillende winkels. Nu is er alleen nog de Dekamarkt.”
Naast de Dekamarkt heeft de buurt nog twee klassieke bruine cafés genaamd Spoorloos en Bert, maar ook moderne horecazaken zoals koffietentje GAST, waar avocado op de kaart staat. Zelfs snackbar ’t Pleintje, ooit een plek voor traditionele snacks, biedt nu ook hippe opties zoals smashburgers en loaded fries.
Koffietent GAST was voorheen jarenlang een snackbar. Bron: Google Maps, 2018
De veranderingen passen binnen een proces dat wereldwijd plaatsvindt. Gentrificatie betekent de opwaardering van een buurt op sociaal, cultureel en economisch gebied. In Nederland is het proces misschien het duidelijkst zichtbaar in Amsterdam, waar zelfs een nieuwe subcultuur, de ‘havermelkelite’, is ontstaan. Maar ook in Haarlem is de gentrificatie onmiskenbaar. Vooral tweeverdieners met jonge kinderen trekken naar buurten zoals de Leidsebuurt.
Vooral millennials en Gen Z’ers verhuizen naar de Leidsebuurt. Bron: Gemeente Haarlem BRP
Verouderde rijtjeshuizen worden opgeknapt om aantrekkelijker te worden voor kopers. Bron eerste slide: Google Maps, 2018
Volgens Willem en Ton wordt de buurt er niet gezelliger op. Ze hebben weinig tot geen contact met nieuwe bewoners. “Het is alsof ze geen tijd voor je hebben, het is alleen maar werken”, jammert Ton. Willem sluit zich daarbij aan. “Ik ben het gewend om de hele dag door te praten, maar dat zit er niet meer in. Vroeger wisten we van ieder kind in de straat wanneer ze jarig waren. Nu weet ik niet meer wie er om mij heen woont.”
Toch zijn er uitzonderingen. Willem vertelt over een nieuwe buurvrouw die zich kwam voorstellen. “Ik zat wielrennen te kijken toen de bel ging. Dat had ik niet vaak meer meegemaakt. Ze is nog steeds een hele fijne buurvrouw. Ik gaf haar de tip om mij buiten ook gedag te zeggen, zodat we weten wie we zijn.” Ton noemt ook een paar nieuwe bewoners waarmee hij gezellig praat. “Een stuk of vijf.”
Hoewel de heren niet blij zijn met alle veranderingen, denken ze er niet aan om te verhuizen. “Misschien alleen als we een appartement aan de overkant kunnen kopen. Een gelijkvloerse woning zou fijner zijn voor mijn vrouw”, zegt Ton, die al jaren hetzelfde huis aan het spoor betrekt. Willem, die in het huis woont waar hij is opgegroeid, vertelt dat hij nog steeds ongeveer dezelfde huur betaalt als veertig jaar geleden.
De gemiddelde prijs van een huis in de Leidsebuurt is sterk gestegen de afgelopen negen jaar. Bron: Cocensus. Gemaakt met Flourish.
Ondanks de veranderingen in de Leidsebuurt blijven Willem en Ton hun buurt trouw. Wat ooit een levendige volkswijk was, is nu een buurt vol contrasten tussen oud en nieuw. Hun verhalen laten zien hoe gentrificatie niet alleen fysieke, maar ook sociale veranderingen met zich meebrengt – een uitdaging waar veel Nederlandse volksbuurten vandaag de dag mee worstelen.