Afgetrainde benen, grote spierballen en een sixpack. Op Instagram kom je regelmatig in aanmerking met fitness influencers die niet vies zijn van het showen van hun afgetrainde lichaam.
Fitspiration staat voor fitness inspiration. Een online trend bedoelt om mensen te motiveren om een gezondere leefstijl aan te nemen door gezond eten en sporten te promoten. Hoewel dit klinkt als een positieve trend, zit er een donkere kant aan die steeds vaker aan het licht komt.
[aesop_image img=”https://svjmedia.nl/serenaspeet/wp-content/uploads/sites/70/2022/06/Nadelen-fitness-content-1.png” panorama=”off” align=”left” lightbox=”on” captionsrc=”custom” captionposition=”left” revealfx=”inplaceslow” overlay_revealfx=”off”]
“Jongeren zien op sociale media heel veel gefotoshopte plaatjes van gespierde mannen en bodybuilders”, vertelt voedingsadviseur Marvin Grouw. “Ook fitte vrouwen met mooie benen en billen zien ze op hun tijdlijn voorbij komen. Jongeren zien dit als ideaalbeeld en willen dat vervolgens zo snel mogelijk bereiken.” Waar de influencers vaak hopen om jongeren te motiveren om de sportschool in te duiken en de vette hap in te ruilen voor een gezondere optie, kan het een aantal negatieve effecten hebben op de jongeren die de content op hun tijdlijn zien verschijnen.
Zo zijn de mensen die regelmatig fitness content consumeren minder tevreden over hun eigen lichaam en gaan sommigen tot het uiterste om dat perfecte plaatje, zoals ze het op hun tijdlijn zien, ook in de spiegel te zien. Volgens Grouw is dat niet iets wat ze van de ene op de andere dag kunnen realiseren: “Het veranderen van je lichaam is normaal gesproken een langdurig proces, je ziet niet binnen een paar weken optimaal resultaat.”
[aesop_video src=”youtube” id=”bijTXBKTMTY” align=”left” disable_for_mobile=”off” loop=”off” controls=”on” mute=”on” autoplay=”on” viewstart=”on” viewend=”on” show_subtitles=”off” revealfx=”off” overlay_revealfx=”off”]
Dat de fitness trend twee kanten heeft, ziet ook psycholoog Saskia Geraerts. “Ze steken geen sigaret op, maar promoten iets dat hoort bij een gezonde leefstijl”, zegt ze over de influencers. “Maar het hoeft niet gezond uit te pakken, dat is het lastige.” Zo ziet Geraerts, die gespecialiseerd is in zelfbeeld en eetproblematiek, patiënten in haar praktijk die zeven uur per dag moeten sporten en neerkijken op de mensen die ‘maar’ anderhalf uur in de sportschool staan. “Op het moment dat je het zelf niet meer in de hand hebt, wordt het gevaarlijk.”
Dat jongeren beïnvloed worden door fitness content, verbaasd Geraerts niet. “Je probeert altijd het beste te worden in dat waar je het meeste talent voor hebt”, legt de psycholoog uit. “Dus als jij heel goed kan sporten, dan wil je de beste worden. Ben je heel muzikaal, dan wil je een artiest worden. Als jij een heel goed lichaam hebt, dan wil je de mooiste zijn.” Daarnaast hebben veel jongeren het verlangen om influencer te worden, omdat ze denken dat het een makkelijke levensstijl is. “Je plaatst een fotootje en verdient er geld mee”, vertelt Geraerts. “Maar de waarheid is heel anders, mensen die er hun beroep van maken kunnen ook burned-out raken.”
Te veel vet, te weinig spier
Mensen die regelmatig met fitness content in aanmerking komen, hebben een hogere kans op een sportverslaving, een negatief zelfbeeld, negatieve stemmingen of een eetstoornis. Door de fitte foto’s van mensen op Instagram, raken jongeren ontevreden over hun eigen lichaam. Ze willen minder vet zien en meer spiermassa. Jongeren kunnen te maken krijgen met muscle dysmorphia, een vorm van body dysmorphia waarbij mensen hun spieren te klein vinden. “Bij body dysmorphia zie je dat mensen operaties ondergaan of moeite hebben om in de openbaarheid te komen”, vertelt Geraerts. “Dat is in het geval van muscle dysmorphia niet zo. Je denkt namelijk dat er nog iets aan je lichaam te doen is, daarom ga je naar de sportschool.”
Effecten die je gaat merken als je obsessief door fitness content aan het scrollen bent, zijn volgens de psycholoog onder meer een kritischer zelfbeeld: “Als je in de spiegel kijkt, gaan je ogen dan eerst naar de stukken die je mooi vindt? Of juist de delen die je lelijk vindt?” Als de focus ligt op de negatieve kanten van het lichaam, kan een persoon daarin doorslaan. Kijk je bijvoorbeeld eerst naar je buik en baal je dat daar geen sixpack zit, dan bestaat er de kans dat je alles op alles zet om dat toch te bereiken. “Dan kun je obsessief gedrag gaan vertonen om toch die sixpack te krijgen en waardoor je, net als bij elke andere verslaving, boos wordt als het niet lukt.”
Mensen die een sportverslaving ontwikkelen worden kwaad als mensen er iets van zeggen. Vervolgens liegen ze over wat ze aan het doen zijn. “Op het moment dat je geen keuze meer kunt maken, zit je gevangen en heb je te maken met een sportverslaving”, aldus Geraerts. “Ik heb meisjes in de praktijk die huilend op de loopband staan omdat ze niet meer willen, maar ze móeten van zichzelf sporten.”
[aesop_image img=”https://svjmedia.nl/serenaspeet/wp-content/uploads/sites/70/2022/06/WhatsApp-Image-2022-06-02-at-9.35.54-AM.jpeg” panorama=”off” imgwidth=”750px” align=”center” lightbox=”on” captionsrc=”custom” captionposition=”left” revealfx=”frombelow” overlay_revealfx=”off”]
Teleurgesteld als je in de spiegel kijkt
Ook mensen die foto’s van zichzelf in de sportschool plaatsen kunnen daar negatieve effecten van merken. “Tegenwoordig zie je vaak dat er filters overheen zitten. Hierdoor krijg je een vertekend lichaamsbeeld”, legt Geraerts uit. “Mensen kwamen vroeger bij de plastisch chirurg met een foto uit bijvoorbeeld Mens Health en zeiden ‘zo wil ik eruitzien’. Tegenwoordig komen ze met een gefilterde foto van zichzelf en willen ze daar op lijken.” Volgens de psycholoog leiden die foto’s met filters tot teleurstelling: “Als je kijkt naar de foto van jezelf met filter en denkt ‘dat is mooi’, dan ben je iedere keer als je echt voor de spiegel staat teleurgesteld.” Naast een vertekend zelfbeeld, zorgt het plaatsen van fitte foto’s ook voor een behoefte aan erkenning. Mensen krijgen complimenten over hun lichaam waardoor de drang ontstaat om te blijven sporten: “Ik kan me voorstellen dat je dan verslaafd raakt aan het sporten en aan het maken van die content.” Een verslaving is volgens Geraerts niet voor iedereen een risico.
Volgens Geraerts is niet iedereen even vatbaar voor de grip van Instagram: “Als je jouw leven normaal op orde hebt en in het dagelijks leven voldoende successen behaald en voldoening krijgt, dan is de druk van sociale media minder groot. We zien vooral bij mensen die minder tevreden zijn over hun eigen leven dat ze een goed gevoel willen krijgen door middel van sociale media.” Die mensen besteden vervolgens meer tijd op sociale media en halen minder voldoening uit het ‘echte leven’. Dat komt omdat ze meer tijd investeren in het scrollen op hun tijdlijn. Ze worden dan ook vaker geconfronteerd met fitness content. “Dan is de kans dat je in een neerwaartse spiraal terecht komt groter”, vertelt de psycholoog. Die jongeren zijn vervolgens ook degene die het meeste gaan merken van de negatieve effecten van fitness content op sociale media. Dat zag Geraerts ook gebeuren tijdens de lockdown, toen veel activiteiten wegvielen en mensen op sociale media voldoening zochten: “Maar als je een normaal leven leidt, dan kun je iemand op Instagram zien en leuk vinden. Dan sta je niet meteen zeven uur per dag in de sportschool en ga je niet direct op streng dieet.”
Volgens Geraerts is het daarom belangrijk om niet voortdurend op Instagram te zoeken naar voldoening: “Er is niks mis met scrollen op sociale media en daar inspiratie op doen, maar zorg dat je evenveel energie in de offline wereld steekt.”
[aesop_gallery id=”870″ revealfx=”off” overlay_revealfx=”off”]
Wondermiddel
Een ander effect van een tijdlijn vol gespierde lichamen is dat jongeren sportsupplementen gaan gebruiken. Jongeren willen zo snel mogelijk een lichaam hebben dat lijkt op dat van de mensen op hun Instagram feed. Ze gebruiken onder meer pre- en post-workout, creatine en fatburners om hun prestaties in de sportschool te verbeteren en om een gespierder lichaam te krijgen.
“Online wordt het ene na het andere wondermiddel gepromoot”, vertelt Grouw, die gespecialiseerd is in krachtsport en voeding. “Dat gooien ze dan naar binnen zonder te onderzoeken wat het doet of wat erin zit.” Ruim een kwart van de amateursporters gebruikt sportsupplementen. Vooral onder jongeren van 25 tot en met 34 zijn de supplementen populair. Deze groep gebruikt vaak meer dan één workout-product. Voor jongeren is het zien van resultaat vaak belangrijker dan de eventuele bijwerkingen van een workout-product. Ook stoppen ze vaak niet op het moment dat die bijwerkingen te heftig worden. “Ze denken: ‘Die influencer gebruikt deze sportsupplementen en kijk naar zijn of haar lichaam, dat wil ik ook!’ Dus dan gaan ze het ook gebruiken”, aldus de voedingscoach.
Jongeren nemen meestal workout-supplementen om sneller spieren te ontwikkelen, een betere concentratie te hebben tijdens het sporten en om zwaarder te kunnen trainen. Resultaten die ze niet dankzij supplementen gaan behalen, denkt Grouw: “Jongeren verwachten vaak dat een supplement echt het verschil gaat maken, maar de basis moet goed zijn. Je voeding, trainingsopbouw en rustdagen moeten op orde zijn als je gespierder en sterker wilt worden. Als één van die drie niet op orde is, dan kun je zoveel supplementen gaan nemen als dat je wil, maar het resultaat blijft uit.” Supplementen kunnen wel bijdragen aan het behalen van je doel. Een eiwitshake kan bijvoorbeeld zorgen voor sneller spierherstel en volgens de voedingscoach daardoor indirect helpen met spieropbouw. Een pre-workout kan een zetje zijn om net iets meer uit je training te halen: “Maar is de basis niet op orde, dan ga je geen optimale resultaten behalen, ongeacht of je supplementen neemt of niet.”
Volgens de voedingscoach zijn supplementen wel handig. “Je kunt eiwitten heel goed uit je gewone voeding halen, maar een shake is wel makkelijk”, laat Grouw weten. “Je lost poeder op in water en met een halve minuut heb jij een goede dosis eiwitten binnen.” Een poeder is naast sneller ook goedkoper dan het kopen van vis of vlees. Ook voor mensen die niet alle voedingsstoffen binnenkrijgen, door bijvoorbeeld een allergie of veganistisch eetpatroon, zijn supplementen een goede toevoeging. “Daarbij is het wel belangrijk om van tevoren goed te weten wat je lichaam nodig heeft”, aldus Grouw. Hij ziet dat jongeren die kennis missen. “Veel jongeren die aan het sporten zijn weten dat niet, dus die pakken van alles.”
De voedingscoach hoopt dat jongeren begrijpen dat een supplement geen wondermiddel is. “Het heet niet voor niets een supplement. Het is een aanvulling op en geen vervanging van. Wondermiddelen bestaan helaas niet. Was het maar zo makkelijk”, aldus Grouw.
Eén scoop te veel
[aesop_image img=”https://svjmedia.nl/serenaspeet/wp-content/uploads/sites/70/2022/06/WhatsApp-Image-2022-06-07-at-6.58.26-PM.jpeg” panorama=”off” imgwidth=”750px” align=”center” lightbox=”on” captionsrc=”custom” captionposition=”left” revealfx=”frombelow” overlay_revealfx=”off”]
Eén op de zes sporters weet volgens het RIVM niet welke stoffen in hun supplementen zitten. Dit geldt vooral voor vrouwen en jongeren tussen de vijftien en vierentwintig jaar. Dat de sporters niet weten wat in hun sportsupplement zit, is volgens Grouw niet gevaarlijk: “De supplementen op de Nederlandse markt zijn gecontroleerd en bevatten geen verboden stoffen of gevaarlijke toevoegingen. Als je het normaal gebruikt kan het niet snel kwaad.” Wel gevaarlijk is het verkeerd gebruiken van de sportsupplementen. “Denk aan te hoge doseringen of producten lukraak gebruiken zonder te weten of het voor jou nodig is.”
Op de verpakking van sportsupplementen staat de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid die ingenomen mag worden. Vaak in gram of in hoeveelheid ‘scoops’ (=schepjes) per dag. Volgens de voedingscoach kan een overschrijding van die hoeveelheid in sommige gevallen schadelijk zijn. “Denk aan een pre-workout met veel cafeïne. Houd jij je aan de dosering dan is daar niets gevaarlijks aan”, vertelt Grouw. Maar de voedingscoach ziet in de sportschool regelmatig jonge jongens die expres meer nemen dan de bedoeling is. “Ze zien dat ze één scoop moeten nemen, maar nemen er vervolgens twee of drie ‘want dan ga ik nog harder’. Vervolgens krijgen ze een te hoge dosering cafeïne en andere stimulerende stoffen binnen, dat kan op de lange termijn schadelijk zijn.” Volgens Grouw gaat het niet om onwetendheid: “Maar ze laten de aanbevolen hoeveelheid links liggen. Jongeren denken niet na over wat dat in negatieve zin kan doen voor je lichaam.”
Naast dat jongeren te veel schepjes nemen, bestaat er ook de kans dat ze door middel van andere producten over de dagelijkse hoeveelheid gaan. “Jongeren drinken vaak ook energydranken. Als je dan een pre-workout met 250 of 300 milligram cafeïne neemt is het zonde om ook een energydrank, waar veel cafeïne inzit, te drinken”, aldus de voedingscoach. “En misschien drinken ze ook wel koffie, dan ga je over je aanbevolen dagelijkse hoeveelheid cafeïne heen en kan dat negatieve gevolgen hebben voor je lichaam.”
[aesop_content color=”#000000″ background=”#f4ddc8″ columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”inplace” overlay_revealfx=”frombelow” aesop-generator-content=”Wat te veel is, verschilt per persoon. Gemiddeld krijgt een volwassen man ongeveer zeshonderd milligram binnen en een vrouw vijfhonderd, meestal zorgen die hoeveelheden niet voor klachten. Mogelijke gevolgen van regelmatig te veel cafeïne zijn onder meer hoofdpijn, angstgevoelens, prikkelbaarheid, hartkloppingen, beven, rusteloosheid, duizeligheid en suizende oren. Ook kunnen mensen die te veel cafeïne binnenkrijgen moeite hebben met in slaap komen.</p>
<p>”]Wat te veel is, verschilt per persoon. Gemiddeld krijgt een volwassen man ongeveer zeshonderd milligram binnen en een vrouw vijfhonderd, meestal zorgen die hoeveelheden niet voor klachten. Mogelijke gevolgen van regelmatig te veel cafeïne zijn onder meer hoofdpijn, angstgevoelens, prikkelbaarheid, hartkloppingen, beven, rusteloosheid, duizeligheid en suizende oren. Ook kunnen mensen die te veel cafeïne binnenkrijgen moeite hebben met in slaap komen.
[/aesop_content]
Reclame maken
Influencers mogen reclame maken voor supplementen, zolang ze aan de eisen van de Code Aanprijzing Gezondheidsproducten voldoen. Influencers mogen bijvoorbeeld geen garantie geven over de werking of aanzetten tot overmatig gebruik van het product. Ook moeten influencers aangeven dat het om reclame gaat op het moment dat zij bijvoorbeeld betaald worden, korting krijgen of gratis producten ontvangen van het merk dat ze aanprijzen. “Als er sprake is van een relevante relatie moet de influencer bijvoorbeeld #ad of #reclame vermelden”, legt een woordvoerder van Stichting Reclame Code uit.
“Een van de hoofdregels is dat je moet oppassen met wat je claimt”, aldus de woordvoerder. Zo mogen influencers claimen dat creatine helpt bij het verbeteren van presentaties bij explosieve krachtinspanningen maar niet dat het helpt om sportprestaties te verbeteren. Over eiwitten mag gezegd worden dat ze bijdragen aan de groei van spiermassa, maar niet dat ze werken voor vermoeide spieren. “Kort gezegd: reclame mag niet misleiden”, voegt Stichting Reclame Code toe. “Dat geldt ook voor influencers die reclame maken.”
In verschillende Basic Fit-sportscholen in Doetinchem en Arnhem zijn jongeren te vinden die op sociale media regelmatig geconfronteerd worden met het ideale lichaam.
[aesop_collection title=”De sporters:” collection=”111″ columns=”3″ splash=”off” order=”reverse” loadmore=”off” showexcerpt=”on” revealfx=”off”]
‘Dit is hun werk’
Dat fitness content negatieve effecten kan hebben op je zelfbeeld zien ook de sporters. Die kritischer naar hun spieren kijken en aan de supplementen gaan om betere prestaties te leveren.
Voedingscoach Grouw hoopt dat jongeren die veel op Instagram scrollen en daardoor onzeker worden over hun lichaam en hun prestaties realistisch blijven. “Dat is heel moeilijk als je de ene na de andere knappe man of vrouw met een prachtig fysiek voorbij ziet komen”, weet Grouw. “Maar onthoud, dit is hun werk, zij verdienen geld met hun lichaam. Zij doen iedere dag alles om dat fysiek te bereiken en te behouden en verwacht dus niet dat jij dat binnen één jaar ook hebt.” Volgens Grouw is het belangrijk dat je volhoudt om je doelen te bereiken: “Er bestaat geen wondermiddel. Je moet consistent blijven, goed eten, goed trainen en vooral niet te snel resultaat willen zien.”
[aesop_content color=”#000000″ background=”#fedbb4″ columns=”1″ position=”none” imgrepeat=”no-repeat” disable_bgshading=”off” floaterposition=”left” floaterdirection=”up” revealfx=”off” overlay_revealfx=”frombelow” aesop-generator-content=”Verantwoording</p>
<p>In deze productie zijn een aantal negatieve gevolgen van het consumeren van ‘fitspiration’ of fitness content op Instagram aan het licht gebracht. Deze effecten zijn voortgekomen uit deskresearch.</p>
<p>In deze longread kwamen experts en sporters aan het woord. Alle bronnen zijn gesproken tussen mei en juni 2022.</p>
<p>De sporters fitnessen allemaal in een Basic-Fit en zijn gesproken op twee locaties in Doetinchem en één locatie in Arnhem.</p>
<p>Sporters zijn geselecteerd op hoe vaak ze trainen. Ten minste twee keer per week.</p>
<p>Omdat het onderwerp vaker in het nieuws komt is bij deze productie besloten om ook in te zoomen op de ervaringen van sporters.</p>
<p>Het omzetten van informatie naar infographic is via Canva gedaan. Voor de verschillende kopjes zijn wetenschappelijke onderwerpen en informatie van organisaties gebruikt, de informatie die overeen kwam is gebruikt.</p>
<p>Voor de schermopname is gebruik gemaakt van een account dat veel fitness content volgt. Om de ervaring authentiek te houden is vooraf niet gekozen welke foto’s of video’s bekeken zouden worden, maar simpelweg door de tijdlijn gescrold. Ook zijn interessante accounts willekeurig aangeklikt.</p>
<p>Foto’s in het artikel zijn gemaakt door Serena Speet</p>
<p>Foto’s bij de portretten zijn gemaakt door de sporter. Een aantal door Serena Speet. Hier is voor gekozen omdat niet alle sporters zelf een foto met betrekking tot fitness hadden.</p>
<p>Voor wederhoor zijn negen influencers benaderd, maar geen van het stond open voor een interview.</p>
<p>”]Verantwoording
In deze productie zijn een aantal negatieve gevolgen van het consumeren van ‘fitspiration’ of fitness content op Instagram aan het licht gebracht. Deze effecten zijn voortgekomen uit deskresearch.
In deze longread kwamen experts en sporters aan het woord. Alle bronnen zijn gesproken tussen mei en juni 2022.
De sporters fitnessen allemaal in een Basic-Fit en zijn gesproken op twee locaties in Doetinchem en één locatie in Arnhem.
Sporters zijn geselecteerd op hoe vaak ze trainen. Ten minste twee keer per week.
Omdat het onderwerp vaker in het nieuws komt is bij deze productie besloten om ook in te zoomen op de ervaringen van sporters.
Het omzetten van informatie naar infographic is via Canva gedaan. Voor de verschillende kopjes zijn wetenschappelijke onderwerpen en informatie van organisaties gebruikt, de informatie die overeen kwam is gebruikt.
Voor de schermopname is gebruik gemaakt van een account dat veel fitness content volgt. Om de ervaring authentiek te houden is vooraf niet gekozen welke foto’s of video’s bekeken zouden worden, maar simpelweg door de tijdlijn gescrold. Ook zijn interessante accounts willekeurig aangeklikt.
Foto’s in het artikel zijn gemaakt door Serena Speet
Foto’s bij de portretten zijn gemaakt door de sporter. Een aantal door Serena Speet. Hier is voor gekozen omdat niet alle sporters zelf een foto met betrekking tot fitness hadden.
Voor wederhoor zijn negen influencers benaderd, maar geen van het stond open voor een interview.
[/aesop_content]