PORTRET | Een schilderij met een lichtblauwe achtergrond, een klein meisje zittend op de grond en een ‘blikjestelefoon’. Dat is het schilderij; The Phone works both ways, van de zestienjarige Lykke Hennige. Bijna de helft van de jongvolwassenen in Nederland zegt hun mentale gezondheid als matig tot slecht te ervaren, volgens het GGZ. Lykke heeft in deze tijd een manier gevonden om zich, op een creatieve manier, te uitten.
Op een zonnige dag opent de zestienjarige Lykke Hennige de deur van het rijtjeshuis in Rotterdam, waar zij samen met haar moeder woont. Lykke loopt de trap op en de woonkamer in. “Iets te drinken?,” vraagt zij. Glazen water worden op de lange eettafel gezet. Haar moeder vouwt haar handen om haar glas met thee.
Van tekenen naar schilderen
“Ik denk niet dat één specifiek moment ervoor gezorgd heeft dat ik ben gaan schilderen. Ik hield altijd al wel van tekenen,” vertelt Lykke terwijl zij met een schuin hoofd naar haar moeder kijkt om te vragen of dat klopt. Haar moeder bevestigt dat met een klein knikje. “Van tekenen ging ik schilderen. Ik denk dat ik mij daar nu sinds een paar maanden wat zekerder over voel.”
De woonkamer van het rijtjeshuis in Rotterdam is gevuld met kunstzinnige objecten. Zo staat er naast de deur een standbeeld van een pop met het hoofd van een eenogige olijf en een kleine gele rups op de onderkant van de lange jurk. “Deze maakt mijn moeder zelf,” vertelt Lykke. Haar moeder haalt kleine beeldjes uit elkaar en transformeert ze tot iets nieuws. Deze interesse in kunst heeft Lykke overgenomen, maar dan in de vorm van schilderen.
The phone works both ways
Lykke maakte het schilderij ‘The phone works both ways’. Dat idee kwam uit een emotie. Eerder schilderde Lykke vooral objecten na: een blaadje dat ze op straat vond, of een foto die ze zelf had gemaakt. “Ik schilderde niet vaak uit een emotie of een gevoel. Maar ik merk nu wel dat dat ook lukt.”
Een tijd lang liep Lykke al rond met het gevoel een schilderij te maken over het gevoel dat zij kreeg wanneer ze dacht aan vroeger, aan haar vader. “Maar er was nog niets in mij opgekomen. Ik wachtte af en opeens had ik een beeld bij het gevoel. Toen ben ik een schets gaan maken, dat deed ik heel vlug in mijn schetsboek. Ik wilde het idee eerst op papier krijgen, daarna ging ik pas denken aan de details: welke kleuren ik wilde, hoe groot het moest worden en dat soort dingen.”
Schets
Hier begon Lykke met het grofweg schetsen van haar idee.
Blauwprint
Daarna voerde Lykke een blauwprint uit. Dat helpt om later makkelijker kleur op te bouwen, diepte te bepalen en schaduwen en vormen neer te zetten.
Beginnen met verf
Vanaf hier begon Lykke te werken met verf. Ze schildert eerst de jurk en het lichaam.
Meer details
Daarna gaat Lykke verder met het haar.
Printje
Nog een stap verder zet Lykke het printje van de jurk met verf op het doek. Nu zal zij gaan werken aan de ‘blikken telefoon’.
Blikken telefoon
Met detail en precisie weet Lykke de eerste blikkentelefoon te schilderen. Het handje geeft zij deze vorm door haar jongste achternichtje te vragen om te poseren met een blikje in haar hand. Dit schildert Lykke na.
Verbonden
Het blikje in haar hand verbindt Lykke via een rode draad met een blikje dat verderop ligt.
Eindresultaat
Het eindresultaat noemt Lykke: ‘The phone works both ways.’
Het schilderij
Lykke’s vader woont in het buitenland. “Dat is sinds… Hoe lang is het al?”, vraagt zij aan haar moeder. “Sinds je vijf jaar was”, antwoord haar moeder. Lykke knikt en gaat door met haar verhaal. “Mijn contact met hem is daardoor, en vooral door hoe hij ermee omgaat, niet zo goed. Het voelt vaak heel eenzijdig, alsof alleen ik moeite doe.”
Ze dacht goed na over de details in het schilderij. “Ik bedacht de blikjes. Ik heb één blikje vast, en het andere blikje ligt verder weg, een beetje eenzaam en verwaarloosd. Dat is een bewuste keuze.” Eerst dacht ze aan een huistelefoon, maar dat vond ze te letterlijk. “Met blikjes wilde ik laten zien dat dit al langer speelt. Dat deed je als kind ook. Telefoneren met blikjes, dat is iets wat kinderen vroeger deden. Ik weet dat ik dat vroeger ook weleens heb gedaan.”
Twijfel en doorzetten
Haar moeder was een fijne steun in het proces. “Ze zorgde ervoor dat ik doorging in momenten dat ik wilde opgeven en het allemaal stom vond. Vooral omdat mama het belangrijk en mooi vond, denk ik”, vertelt Lykke terwijl ze haar moeder aankijkt. “Ja, het is ingewikkeld als je autodidact bent. Ik kan zien dat zij potentie heeft. Dus ik zie gewoon dat wat ze doet, dat het goed is. Zij weet hoe een idee op het doek moet komen,” legt haar moeder uit.
Verbonden
Voor Lykke is dit het eerste schilderij waar zij zich echt verbonden mee voelt. “Vaak is schilderen leuk, maar het kan ook heel frustrerend zijn als het niet lukt. Dat was nu wat minder erg omdat ik voelde dat ik het belangrijk vond.” Lykke heeft nu niet direct weer een nieuw idee voor een schilderij dat gebaseerd is op emotie. “Ik heb wel het idee dat ik misschien iets heb ‘open’ gezet, waardoor ik het nu makkelijker vind om over mijn gevoel te schilderen.”
Door veel bezig geweest te zijn met de situatie en terug te denken aan de gevoelens die ze ervan kreeg, voelt de situatie ietsjes lichter voor Lykke. “Het was wel moeilijk om er weer extra veel mee bezig te zijn. Tijdens het schilderen luisterde ik vrij dramatische muziek en werd ik weer helemaal opgeslokt door de eenzaamheid en verwaarlozing die ik door de situatie voelde. Soms moest ik dan erg huilen. Dan zette ik de muziek uit om weer in mijn focus komen om verder te kunnen werken aan het schilderij.” Toen Lykke het schilderij eenmaal af had, voelde zij alleen maar trots. “Hoe meer ik ermee bezig was, en merkte dat het lukte, hoe meer ik echt erin terug zag dat ik mij echt zo voelde. Dan sta je er extra bij stil. Ik besefte dat ik het minder goed weg kon stoppen als het zo visueel voor je staat.”
Confrontatie met haar vader
Toen het schilderij eenmaal af was, had Lykke de kans om het te delen met haar vader. “Ik dacht eerst ‘Ik ga het nooit zeggen. Het wordt gewoon iets wat ik heb gedaan en ik ga het niet tegen hem zeggen’.” Toch besloot zij het wel te zeggen. Dit deed zij tijdens een videobelgesprek. “Ik vond het enorm spannend,” zegt Lykke. “Ik dacht dat hij misschien gewoon stil zou zijn en zou ophangen.” Dat gebeurt niet. Haar vader reageert rustig en noemt het schilderij mooi. “Dat was een beetje apart om te horen omdat het over hem gaat, en een bepaald gevoel van eenzaamheid dat hij mij gaf. Ik dacht: zie je wel wat het is?” Lykke legde hem tijdens het videobellen ook het achterliggende verhaal uit. “Dat was heel moeilijk. Maar ik denk dat hij nu, vergeleken met een paar jaar geleden, zich langzamerhand iets bewuster wordt van hoe hij met mij om is gegaan en nog steeds gaat.”
Kunst is therapie
Voor de moeder van Lykke hangt er vooral trots rond het schilderij. “Ik vind het schilderij heel erg mooi. Ik vind het goed vormgegeven, mooi op het doek gezet. Het maakt het ook tastbaar. De mensen in mijn omgeving die ik dit schilderij heb laten zien, die snappen het ineens. Ik hoef nooit meer uit te leggen hoe Lykke zich voelt hierover, want het is heel duidelijk. Je ziet hier echt Lykke’s verhaal. Ik zou daarom deze kunst zeker zien als een vorm van therapie.”
Viraal op sociale media
‘The phone works both ways’ ging vrij viraal op TikTok en Instagram. Veel mensen wilden het kopen. “In het begin besefte ik mij niet dat alle reacties serieus waren. Het was apart dat mensen opeens vroegen of ze mijn werk mochten kopen. Ik heb nog nooit mijn schilderijen verkocht, wellicht een enkele keer aan een vriendin van jou”, zegt zij terwijl zij haar moeder aankijkt. “Maar ik krijg er wel veel vertrouwen van. Ik heb altijd al wel last van dat ik mijn eigen werk niet zo goed vind. Dat ik nu lees dat niet iedereen dat vindt, geeft me een zetje om door te zetten met wat ik leuk vind om te doen.” Lykke had tijdens het schilderen niet de intentie om het te gaan verkopen. Daar denkt ze nu wellicht anders over. “In het begin dacht ik wel dat ik het zelfs liever niet op mijn muur had hangen, omdat het me er veel aan herinnerde.”
Lykke deelde haar schilderij op TikTok omdat dat haar het gevoel gaf niet de enige te zijn die deze situatie meemaakt. “Voor sommige mensen was hun verhaal of situatie anders maar voelde het beeld nog steeds kloppend bij hun gevoel. Zo las ik iemand die juist geen contact meer had met haar moeder, of allebei de ouders. Het is allemaal anders maar het is toch hetzelfde. Mensen gebruiken mijn beeld om hun eigen situatie te interpreteren.”
En nu?
Als de glazen water leeg zijn lopen we nog een trap op, naar Lykke’s werkkamer. Hier is Lykke bezig met twee schilderijen, die niet gebaseerd zijn op gevoel. Op de een schildert zij lelies. Op de ander opgestapelde jampotjes. “Mijn oma maakt jam. Dat doet ze altijd in van die HAK-potjes. Zij heeft er een foto van gemaakt en nu ben ik het aan het schilderen. Ik merk dat ik het heel leuk vind om dingen te schilderen die ik dicht bij me voel.”
Een manier om je te uitten
Lykke is van mening dat het goed is om je te uitten op een manier die je aanspreekt. “Soms doe ik aan tekenen soms uitknippen, plakken. Voor mij is het soms net als therapie. Ik vind het fijn om de angsten en zorgen die ik heb vorm te geven. Het helpt in het duidelijk krijgen van mezelf. Het zorgt ervoor dat ik het echt kan laten zien. Dan word ik beter begrepen door iemand die het gevoel niet snapt of die de ervaring zelf niet heeft.”
