Victim-blaming schreeuwt niet, maar fluistert in femicideberichtgeving

‘De vrouw kwam om het leven na een ruzie met haar partner’, ‘hij verkeerde in een moeilijke periode’ en ‘relationele spanningen liepen fataal af’. Uit onderzoek blijkt dat het zinnen zijn die regelmatig opduiken in berichtgeving over femicide. Ze zijn feitelijk correct en bedoeld om context te bieden. Toch doen ze meer dan beschrijven. Ze werken mee aan indirecte victim-blaming.

Na de moord op Lisa in de nacht van 19 op 20 augustus, werd victim-blaming zichtbaar in reacties uit de samenleving. Waarom fietste een meisje van 17 alleen naar huis? Media als NOS en RTL Nieuws beschreven hoe zo’n reactie kan bijdragen aan victim-blaming.

Kritiek op veiligheidskeuzes is een directe vorm van victim-blaming , net als het leggen van de focus op (vermeende) ontrouw en stigmatisering van levensstijl, beroep en/of kleding. Indirecte framing werkt anders. Het slachtoffer krijgt niet expliciet de schuld, maar de verantwoordelijkheid verschuift door de manier waarop het verhaal wordt opgebouwd. Bijvoorbeeld door te benoemen dat het gaat om een conflict, door het slachtoffer neer te zetten als ‘last’, of door de dader als slachtoffer van omstandigheden te presenteren.

In het onderzoek ‘wie draagt de schuld?’ wordt onderzocht in hoeverre victim-blaming voorkomt in de drie grootste Nederlandse kranten: Het Algemeen Dagblad, De Telegraaf en de Volkskrant. Hiervoor zijn 51 episodische nieuwsartikelen over femicide, verspreid over de periode 2021 t/m 2025, geanalyseerd.

Victim-blaming frames kwamen in bijna alle artikelen voor. Het valt op dat het hierbij vooral gaat om de indirecte frames. Zo was het frame ‘dader als slachtoffer van omstandigheden’ aanwezig in 28 van de 51 artikelen. Daarnaast kwam het frame ‘wederkerigheid en conflict’ in 23 artikelen voor. Directe victim-blaming frames kwamen wel voor, maar een stuk minder. Alleen het frame ‘Focus op (vermeende) ontrouw sprong eruit. Deze was te vinden in 17 artikelen.

Dat indirecte victim-blaming frames zo vaak voorkomen, is niet onschuldig. In modellen die geweld tegen vrouwen beschrijven als een escalatieproces, zoals de piramide van geweld, wordt victim-blaming geplaatst als onderdeel van een bredere cultuur waarin grensoverschrijdend gedrag en geweld kunnen worden genormaliseerd. De piramide laat zien dat ‘kleine’ vormen van taal en framing onderaan de piramide kunnen bijdragen aan een voedingsbodem voor ernstiger geweld hoger in de piramide, met op de top femicide.

Uit het onderzoek kunnen we dus concluderen dat victim-blaming in Nederlandse femicideberichtgeving meestal niet schreeuwt maar fluistert. Het gebeurt via de indirecte frames die de dader als slachtoffer van omstandigheden maakt en de focus legt op wederkerigheid en conflict. Juist omdat het subtiel is, glipt het makkelijk door redactieroutines heen.

Precies daar ligt ook een kans. Wie context wil bieden, kan zichzelf één checkvraag stellen: verklaar ik wat er gebeurde, of verschuif ik ongemerkt de verantwoordelijkheid? Die vraag is klein, maar het effect ervan kan groot zijn.

Lees het hele onderzoek hier.