Nederland op de rem in levensverwachting
Uit de meest recente data uit eind 2024 blijkt een opvallend gegeven: de levensverwachting van de gemiddelde burger in Nederland is met -0,2 jaar gedaald ten opzichte van 2019. In de meeste andere EU-landen is juist een stijging te zien. Nederland ligt daarnaast hiermee ook onder het EU-gemiddelde. Volgens demograaf Ruben van Gaal van het Centraal Bureau voor de Statistiek is deze ontwikkeling niet zorgelijk en ook te verklaren door een combinatie van factoren, die hij nader toelicht.
Bron: Eurostat
Uit de eerste visualisatie blijkt dat Nederland met -0,2 jaar levensverwachting is gedaald ten opzichte van 2019. Als we dit vergelijken met andere Europese landen ligt dit percentage lager. Uit de data blijkt dat de levensverwachting in landen zoals Litouwen, Tsjechië en Letland het meest gestegen. Landen zoals Griekenland, Spanje en Nederland het minste.
De landen met een sterkere stijging in levensverwachting, kunnen worden verklaard door een sneller herstel na de coronapandemie. “Daarbij is het belangrijk te beseffen dat deze landen vaak begonnen met een lagere levensverwachting. Hierdoor is er meer ruimte voor een verbetering, waardoor de toename relatief groter uitvalt. De stijging kan dan hoger lijken maar dat komt ook doordat zij van een lager uitgangsniveau komen en een inhaalslag maken, vertelt van Gaal.”
Daarnaast spelen een combinatie van verschillende factoren mee: levensstijl, sociaaleconomische omstandigheden, kwaliteit en toegankelijkheid van zorg en de mate van preventie. Factoren als roken, overmatig alcoholgebruik, ongezonde voeding en weinig beweging dragen bij aan het verlagen van de levensverwachting en verschillen in hart- en vaatziekten spelen ook een rol hierin.
Landen als Spanje, Italië en Zweden benadrukt van Gaal als voorbeeld vanwege de relatief hoge levensverwachting. In Spanje en Italië hangt dit samen met gunstige sterfte op hogere leeftijden en gezondere leefpatronen. Zweden onderscheidt zich daarnaast door sterke preventie en een goed georganiseerd zorgsysteem. “Het is echter belangrijk te benadrukken dat niet één factor doorslaggevend is, maar dat het altijd gaat om een totaalpakket van gedrag, zorg en sociale omstandigheden.”
Waarom Nederland zich anders ontwikkelt dan andere EU-landen
Uit de tweede visualosatie blijkt dat Nederland met haar levensverwachting onder het Eu-gemiddelde zit. “Dit duidt echter niet op een structurele trend, maar op een tijdelijke afwijking: de levensverwachting blijft een momentopname die sterk door uitzonderlijke omstandigheden kan worden beïnvloed.”
Bron: Eurostat
Van Gaal vertelt verder dat sinds 2022 zelfs de levensverwachting weer stijgt maar wel dat het herstel van de pandemie trager verloopt dan in andere landen. Hij benadrukt dat mogelijke verklaringen kunnen zijn uitegstelde zorg, minder deelname aan bevolkingsgroepenonderzoeken en een verhoogde kwetsbaarheid voornamelijk onder ouderen na corona. Nederland blijft dus herstellen, maar doet dit in een lager tempo andere europeese landen.
Eurostat en de OECD bevestigen dat verschillen in levensverwachting voortkomen uit een combinatie van leefstijl, sociaaleconomische omstandigheden, zorg en preventie. Factoren zoals roken, alcoholgebruik, voeding en beweging spelen hierin een belangrijke rol. Nederland scoort op deze punten gemiddeld, maar niet uitzonderlijk goed, wat kan bijdragen aan het relatief trage herstel.
“Binnen Nederland zijn de regionale verschillen niet enorm, maar wel hardnekkig. Je ziet lagere levensverwachting relatief vaak in grote steden en in sommige perifere regio’s. Dat heeft veel te maken met sociaaleconomische verschillen en verschillen in gezondheid en leefstijl, aldus van Gaalen.”
DATA VERANTWOORDING:
Voor dit artikel heb ik gebruikgemaakt van data van Eurostat (dataset: Change in life expectancy at birth, 2024 compared with 2019 naam van het artikel: Eu life expectancy estimated at 81,7 years in 2024. De data is niet specifiek gefilterd op een doelgroep en leeftijden. Ik heb de data geanalyseerd en vervolgens heb ik alle data geherstructureerd in Excel om het te kunnen gebruiken voor mijn visualisatie in Flourish.
Bronnen voor artikel die gebruikt zijn:
(volksgezondheidtoekomstverkenning.nl)
Mondelinge bron:
Ruben van Gaal van het CBS.