MMP

‘Vertrouwen en verbinding door de Minibieb’

Uit het internationale PISA-onderzoek naar de onderwijskwaliteit blijkt dat de leesvaardigheid in Nederland ernstig achteruitgaat. Volgens hoogleraar Els Stronk neemt de interesse in lezen af wanneer lezen moeilijk is. In Zeist lijkt de interesse in lezen echter toegenomen door de groei van minibiebs, die van veertien in 2020 naar negenentwintig in 2025 stegen. Hoewel bibliotheken door bezuinigingen en corona verdwenen, bloeien minibiebs juist op en zorgen ze ook voor onderlinge verbinding.

De zon schijnt na een lange nacht vol regenbuien. Gelukkig zijn mijn schatten goed droog gebleven. Als mini-bieb in Zeist ben ik altijd aanwezig en in beweging. Mensen komen en gaan, doen mijn deur open, bladeren door mijn boeken en voegen nieuwe schatten toe. “Elke ochtend kijk ik uit het raam en zie ik kinderen naar school gaan,” vertelt Klaaske Kamp, mijn eigenaresse. “Ze stoppen altijd even om te kijken of er een nieuw boek is dat hun nieuwsgierigheid wekt.” Het bladeren van de boeken ritselt terwijl iemand voorzichtig een kinderboek openslaat. “De vreugde in de ogen van een lezer die iets bijzonders heeft gevonden, dat is waar we het voor doen,” zegt Klaaske. Met trots wordt het boek in een tas gestopt, wordt mijn deurtje dichtgedaan en zal ik blijven wachten tot de volgende bezoeker langs komt.

Luister naar het open maken van de minibieb

‘ Het begon toen mijn dochter en ik samen onze eigen minibieb hadden gemaakt. Ik was ook erg benieuwd naar de andere minibiebs in Zeist en de mensen die ze beheren dus besloten we samen om een rondje door Zeist te maken opzoek naar de biebjes.
Als we er eentje vonden, belden we aan bij de eigenaar om te vragen hoe zij hun minibieb beheerden en of ze interesse hadden in een gezamenlijke, besloten Facebookgroep voor beheerders. Na dat rondje hadden we al behoorlijk wat contacten gelegd en was de groep gevormd. Daarna zijn er activiteit georganiseerd en is er toen een route uitgestippeld op een kaartje met op de achterkant een speciaal gedicht van de stadsdichter Zeist.’

Klaaske kamp

De eerst initiatief nemer van de Zeist minibieb groep.

‘ Het begon toen mijn dochter en ik samen onze eigen minibieb hadden gemaakt. Ik was ook erg benieuwd naar de andere minibiebs in Zeist en de mensen die ze beheren dus besloten we samen om een rondje door Zeist te maken opzoek naar de biebjes.
Als we er eentje vonden, belden we aan bij de eigenaar om te vragen hoe zij hun minibieb beheerden en of ze interesse hadden in een gezamenlijke, besloten Facebookgroep voor beheerders. Na dat rondje hadden we al behoorlijk wat contacten gelegd en was de groep gevormd. Daarna zijn er activiteit georganiseerd en is er toen een route uitgestippeld op een kaartje met op de achterkant een speciaal gedicht van de stadsdichter Zeist.’

Volgens drie van de eigenaren zorgt het kastje zeker voor onderlinge verbinding. Het maakt niet uit welke leeftijd je hebt, waar je vandaan komt of wat je achtergrond is. De minibieb brengt mensen samen en creëert een gevoel van gemeenschap. Hun verhalen illustreren de impact die deze kleine bibliotheken hebben op de buurt.

Verbinding

Volgens drie van de eigenaren zorgt het kastje zeker voor onderlinge verbinding. Het maakt niet uit welke leeftijd je hebt, waar je vandaan komt of wat je achtergrond is. De minibieb brengt mensen samen en creëert een gevoel van gemeenschap. Hun verhalen illustreren de impact die deze kleine bibliotheken hebben op de buurt.

‘Aah, kijk daar is weer iemand. Zie je de fiets?’

De minibieb

Ik heb vele namen: bibliotheekje, boekenhuisje, biebje, zwerfboekenstation, iniminiebieb. Dit zijn allemaal namen voor de kastjes die mensen in hun voortuin plaatsen om een plek te creëren waar buurtbewoners met elkaar boeken kunnen delen. Het is al flink wat jaren geleden dat de eerste minibieb werd bedacht door Todd Bol in 2009. Hij maakte van zijn oude garagedeur zo’n kastje als monument voor zijn overleden moeder. Ze was docent en hield enorm van lezen. Het kastje was een replica van haar school, gevuld met haar boeken: de eerste “Little Free Library”.

Een minibieb is een verlengde van de eigenaar. De meeste eigenaren zorgen ervoor dat de bieb uniek is en qua uiterlijk en inhoud bij henzelf past. Soms mag je zoveel boeken meenemen als je wilt, bij anderen maar één. Ook is het gebruikelijk de boeken terug te brengen, bij dezelfde of een andere minibieb. Bij de minibieb van Klaaske, die op kinderen gericht is, geldt deze regel niet strikt. “Een kind moet een boek dat hij of zij leuk vindt, vaker kunnen lezen en later doorgeven,” zegt ze.

 

Luister hier naar bijzonder ervaring die Klaaske had door haar minibieb

 

Bellabieb

Bella Renzema (74)

Bella kreeg haar minibieb voor haar 70e verjaardag van haar zoon en heeft een goede overeenkomst met haar eigenwoning. ‘We geven elkaar om de tien jaar een uniek cadeau. Voor mijn 60e verjaardag was dat een Engels telefooncel die ook in de voortuin staat,’ vertel Bella trots. Haar bieb heeft geen specifiek thema, en iedereen kan er allerlei soorten boeken en andere dingen in kwijt. 

Aanvankelijk hadden ze zo’n 15 bezoekers per dag, nu zijn dat er ongeveer 10. Bella en haar man houden het goed in de gaten vanuit de voorkamer, maar ze zijn er niet de hele dag. Bella kent ook andere minibieb-eigenaren en maakt zelf ook graag gebruik van minibiebs in de buurt. “De minibiebs zorgen voor leuke gesprekken en contacten. Vaak komen dezelfde bezoekers terug, en dat leidt tot korte gesprekken,” vertelt ze. Bella hoeft niet bang te zijn dat de minibieb ooit leeg raakt. Met oud en nieuw haalde ze alle boeken eruit en kort daarna was hij alweer helemaal gevuld. Ze zorgt ervoor dat vieze of oude boeken worden verwijderd en brengt deze naar de kringloop. Door de gestegen prijzen in kringloopwinkels vindt Bella het idee van een minibieb juist leuker. “Aah, kijk daar is weer iemand. Zie je de fiets?” reageert ze enthousiast. Volgens Bella zegt dat veel over de populariteit van de minibieb.

Minibieb

Marinthe Soer (12)

Marinthe zag bij veel mensen en vriendinnen een minibieb en dacht meteen: dat wil ik ook! Ze leest elke avond en vindt het leuk om boeken te delen met anderen. Samen met haar vader Marco maakt ze graag een rondje langs andere minibiebs in de buurt. ‘Soms vind je niks en andere keren heb je een superleuk boek,’ vertelt ze.

Ze houdt haar minibieb goed in de gaten en vult hem regelmatig aan. Hoewel er soms dagen zijn dat er niemand langskomt, schat Marinthe dat er dagelijks zo’n vijf mensen gebruikmaken van haar bieb. Ze denkt dat je er zeker meer buren door kan leren kennen. Zo komt haar BSO-buurvrouw regelmatig voor boeken en een praatje langs.

Haar minibieb is een oud metalen nachtkastje dat ze zelf beschilderd heeft, met de naam “mini bieb” en een Donald Duck op de bovenkant. Omdat er met oud en nieuw wel eens vuurwerk in wordt gegooid, zetten ze het kastje achter in de tuin. Ze zorgt ervoor dat vieze of oude boeken worden verwijderd. Haar vader helpt wekelijks met het ordenen van de bieb. “Er wordt goed gebruik van gemaakt, en we houden ook bij dat de boeken niet te oud zijn,” vult haar vader aan. “Mijn mooiste vondst in mijn eigen bieb tot nu toe is een boek van 1001 foto’s van bergen,” vertelt ze trots.

Ieniemieniebieb

Klaaske Kamp (41)

De eigenaar van de minibieb is ook de oprichter van de groep minibieb-eigenaren in Zeist. “Ik vind het fantastisch om te zien dat een minibieb altijd iets van de eigenaar met zich meedraagt, een soort verlenging van de eigenaar,’ vertelt Klaaske. Ze werkt zelf met kinderen en zet zich in voor goed onderwijs. Haar minibieb weerspiegelt dit: hij bevat alleen kinderboeken. ‘Kinderen hebben recht op boeken en het is de bedoeling dat je boeken leent en terugbrengt, maar bij mij hoeven kinderen dat niet. Een kind moet een boek tien keer kunnen lezen en er later met plezier op terugkijken,’ zegt ze.

Haar bieb is de grootste kinder-minibieb in Zeist en ideaal gelegen naast een speeltuin en kinderdagverblijf. Op een goede zomerse dag krijgt ze wel 20 bezoekers. Soms moet ze haar man lief aankijken als ze weer nieuwe boeken mee naar huis neemt die door haar school worden weggedaan. “De hele gang staat vol, dus als mensen langskomen en iets niet kunnen vinden, help ik ze graag verder met wat ik achter de schermen nog heb.” Ze zorgt ervoor dat de boeken regelmatig worden bijgewerkt en dat er altijd iets nieuws en interessants te vinden is voor de jonge lezers.

Luister hier hoe Bella haar bezoekers herkent maar niet ziet.

Bezuinigingen: De laatste jaren heeft de overheid bezuinigd. Veel wijken en dorpen hebben geen bibliotheek meer. Als je er wel gebruik van wil maken, is dat voor sommigen een behoorlijke reis die niet iedereen kan maken. Het kabinet wil nu dat elke gemeente weer een volwaardige bibliotheek heeft. Gemeenten krijgen daarvoor extra geld en daarmee de zorgplicht.
Corona-pandemie: Corona is ook een grote factor in dit verhaal. Door corona bezochten veel mensen geen gemeenschappelijke plekken meer en konden ze ook geen gebruik maken van de bibliotheek. Dit kan voor sommigen de reden zijn geweest om een eigen minibieb te starten, om toch in een tijd van isolatie verbinding te voelen met de omgeving.
Economische crisis: Instellingen hebben last gehad van de crisistijd of er wordt om andere redenen bezuinigd. Zo verdwijnen er steeds meer bibliotheken of moeten boekwinkels hun deuren sluiten. Tegelijkertijd zijn er steeds meer initiatieven van burgers voor elkaar, zoals samen eten of een auto delen.

Oorzaken

Van veertien minibiebs voor corona naar negenentwintig minibiebs nu. De toename van zoveel mini biebjes is niet uit het niets gekomen.

Bezuinigingen: De laatste jaren heeft de overheid bezuinigd. Veel wijken en dorpen hebben geen bibliotheek meer. Als je er wel gebruik van wil maken, is dat voor sommigen een behoorlijke reis die niet iedereen kan maken. Het kabinet wil nu dat elke gemeente weer een volwaardige bibliotheek heeft. Gemeenten krijgen daarvoor extra geld en daarmee de zorgplicht.
Corona-pandemie: Corona is ook een grote factor in dit verhaal. Door corona bezochten veel mensen geen gemeenschappelijke plekken meer en konden ze ook geen gebruik maken van de bibliotheek. Dit kan voor sommigen de reden zijn geweest om een eigen minibieb te starten, om toch in een tijd van isolatie verbinding te voelen met de omgeving.
Economische crisis: Instellingen hebben last gehad van de crisistijd of er wordt om andere redenen bezuinigd. Zo verdwijnen er steeds meer bibliotheken of moeten boekwinkels hun deuren sluiten. Tegelijkertijd zijn er steeds meer initiatieven van burgers voor elkaar, zoals samen eten of een auto delen.

Luister hoe Marinthe een vriendin heeft gemaakt door de minibieb

Hogeropgeleide betekend meer lezen

Volgens het KVK boek werk lezen mensen met een hoger opleidingsniveau over het algemeen meer. In Zeist is een groot aantal bewoners hoog opgeleid, wat kan bijdragen aan de populariteit van minibiebs in de regio. Zie staafdiagram 1:

Daarnaast blijkt uit onderzoek van het CBS in 2024 dat mensen met een hogere opleiding meer vertrouwen in elkaar hebben. Dit onderzoek naar vertrouwen in Nederland toont aan dat mensen met een hogere opleiding meer vertrouwen hebben in hun medemens en eerder geneigd zijn deel te nemen aan gemeenschappelijke initiatieven zoals minibiebs. Ze hebben sneller het vertrouwen dat anderen hier goed mee omgaan.Zie staafdiagram 2:

Ondanks het feit dat het vertrouwen van de drie eigenaren in hun minibiebs groot is, hebben twee van hen helaas wel eens te maken gehad met vernieling. Marinthe vindt het jammer dat mensen de boeken niet terugstoppen in haar minibieb nadat ze ze hebben gepakt. “Bij een regenbui is er dan niet veel meer mee te beginnen, en dat is zonde,” vertelt ze. Ondanks deze uitdagingen blijft het enthousiasme en de toewijding van de eigenaren sterk, omdat ze zien hoeveel vreugde en verbinding hun minibiebs in de buurt brengen.


Facebook

Facebook is de plek waar de meeste minibieb-groepen per gemeente te vinden zijn. Samen houden de leden de minibiebs in de gaten en helpen elkaar. In de groep wordt bijvoorbeeld gevraagd of iemand een bepaald boek heeft, of als er iets vreemds gebeurt bij een biebje, wordt dit gemeld zodat anderen er ook op kunnen letten. De grootste groep is “Alle Minibiebs & Kinderzwerfboekstations Nederland op 12 provinciekaarten!”

Hier zijn alle gegevens verzameld van de minibiebs en Kinderzwerfboekstations door heel Nederland. In de kaart hieronder zie je de verdeling. Hieruit blijkt dat de minibiebs in de provincie Utrecht erg geliefd zijn.

Buurtinitiatieven: De opkomst van minibiebs in Nederland heeft de gemeenschapszin versterkt en de liefde voor lezen nieuw leven ingeblazen. Initiatieven zoals die van Bella en Marinthe tonen aan hoe deze kleine bibliotheken mensen samenbrengen, ongeacht leeftijd of achtergrond. Ze bieden niet alleen een plek om boeken te delen, maar ook om verhalen en ervaringen uit te wisselen. Volgens de eigenaren creëren minibiebs een gevoel van gemeenschap en betrokkenheid. Als het aan Klaaske ligt, mag het concept verder groeien door ook kastjes te maken voor andere dingen, zoals voor eten, buurtvragen en het delen van benodigdheden. Dit zou de gemeenschap nog hechter maken. Minibiebs zijn een prachtig voorbeeld van hoe eenvoudige initiatieven een grote impact kunnen hebben.

Dataverantwoording

In deze multimediale productie komen meerdere datasets naar voren. De eerste richt zich op het opleidingsniveau van de bewoners van Zeist, met gegevens afkomstig van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS), , Een Nederlandse overheidsinstantie die statische informatie verzamelt, bewerkt en publiceert over diverse onderwerpen die de Nederlandse samenleving betreffen. Aangevuld met regionale data van DUO, het Kadaster, de Open State Foundation, de Kiesraad, het PBL, de politie, de RDW, Rijkswaterstaat, het RIVM en de RVO. Volgens een CBS-onderzoek uit 2024 blijkt dat mensen met een hoger opleidingsniveau meer vertrouwen in elkaar hebben. De grafiek toont het percentage laag, middelbaar en hoog opgeleiden in Zeist. Deze data geeft een beter beeld van de hoeveelheid hoogopgeleiden in de gemeente en hun vertrouwen in anderen.

Daarnaast is er een dataset van een landelijk CBS-onderzoek over vertrouwen. Hieruit blijkt dat mensen met een hogere opleiding meer vertrouwen hebben in hun medemens en eerder deelnemen aan gemeenschappelijke initiatieven. Dit wordt ondersteund door gegevens over opleidingsniveau en vertrouwen in Zeist.

Verder is er een onderzoek van KVB Boekwerk over leesgedrag, dat aantoont dat mensen met een hoger opleidingsniveau meer lezen. Dit bevestigt dat de inwoners van Zeist, met hun hoge opleidingsniveau en vertrouwen in elkaar, ook een hoog leesgedrag vertonen.

Ten slotte is er een kaart van minibiebs in Nederland, verzameld door een Facebook-groep. Hoewel deze gegevens minder betrouwbaar zijn, tonen ze de verspreiding van minibiebs, met een nadruk op de provincie Utrecht. De gegvens zijn minder betrouwbaar door de manier hoe de geven zijn verzameld. Door de beheerder (1 persoon) van de enorme groep wordt de data verzameld. De data verschuift constant door het redelijke hoge tempo van het verdwijnen en verschijnen van de biebjes.