Meer dan een hond: “Sinds Urley heb ik mij niet meer blind gevoeld, nu valt deze vrijheid weer weg”
Wanneer een blindengeleidehond met pensioen gaat, betekent dat voor de gebruiker veel meer dan afscheid nemen van een huisdier. Het is het beëindigen van een partnerschap, het verliezen van een verlengstuk van jezelf, en het terugkeren naar een wereld waarin zelfstandigheid niet meer vanzelfsprekend is. Hoe het is om afscheid te nemen van je vertrouwde viervoeter weet Janice Ruiten (25) die slechtziend is als geen ander. Janice besloot zelf om haar blindengeleidehond Urley (9) te laten afkeuren om zo vroegtijdig met pensioen te laten gaan.
“Hij heeft zeven jaar voor mij gezorgd en mij mijn vrijheid teruggegeven, het is tijd om dit terug te doen.”
Terwijl de zware gele deur opengaat komt er een grote blonde hond met een wit gezicht vanuit de deur de gang op. “Urley mag geaaid worden hoor, hij is overigens met pensioen”. Zegt Janice Ruiten die in de deuropening staat. Ze weet al van jongs af aan dat ze uiteindelijk blind gaat worden. De prognose is dat dit voor haar veertigste gaat zijn, dit komt omdat de cellen in haar netvlies langzaam afsterven.
Door de jaren heen bereidde ze zich voor en plande zorgvuldig wanneer ze een hulphond zou aanvragen, liever ná haar studie, als haar leven wat stabieler zou zijn. Maar toen ze rond haar achttiende verjaardag merkte dat ze met de taststok steeds meer angstig werd in drukke omgevingen, trok ze aan de bel. “Ik kwam tot de realisatie dat ik mijzelf eigenlijk al blind genoeg vond”, licht Janice toe.
Een belletje begint te rinkelen terwijl ze langzaam heet water in het glas schenkt. Het geluidje, voortgebracht door het kleine metalen belletje dat ze op de rand van haar glas heeft gezet vertelt haar dat ze moet stoppen, het glas is vol.
“De aanvraag voor mijn geleidehond werd eigenlijk onverwacht snel goedgekeurd. Twee weken voor mijn eindexamens kreeg ik het telefoontje, er was een hond beschikbaar… Niet de zwarte labrador die ik mij had voorgesteld, maar een gevoelige golden retriever met de naam Urley.” Een naam die bijna voorbestemd leek, Urley kwam namelijk early.
“Hij kwam veel te vroeg. Maar eigenlijk ook precies op tijd.”
Terwijl Urley vanuit een uitgestrekte houding opstaat vanaf het vloerkleed kijkt Janice zijn kan op. “Onze band was vanaf het begin al bijzonder. Ik had ineens weer zin om naar buiten te gaan. Lange wandelingen te maken en echt te leven. Ik heb me sinds Urley nooit meer echt blind gevoeld. Dat zegt alles.”
Dankzij Urley kreeg Janice niet alleen haar bewegingsvrijheid terug, maar ook haar gevoel van zelfstandigheid, haar durf en haar veiligheid. Ze kon studeren, reizen, festivals bezoeken, en zelfs kamperen tussen duizenden studenten.
“‘Ik heb mij altijd gerealiseerd dat de samenwerking niet eeuwig zou duren. Urley is altijd gevoelig geweest en heeft veel bevestiging nodig. Vanaf het begin hield ik er rekening mee dat hij waarschijnlijk geen dienstcarrière tot zijn tiende zou halen. Ik wilde niet dat hij over zijn grenzen zou gaan. Ik wil hem niet kapotwerken, maar juist dat hij zijn pensioen nog kan beleven.”
In zijn zevende levensjaar merkte Janice subtiele veranderingen. Hij werd sneller moe, raakte sneller overprikkeld, en keek soms weg als ze het tuigje pakte. “Ik ging hem volgen in zijn tempo. Sommige dagen liet ik hem thuis en pakte ik weer mijn stok. We bouwden het samen langzaam af.”, licht Janice toe.
Een ontsteking in Urley’s heup na een ongelukkige val tijdens een vakantie in de Ardennen was het definitieve teken. Urley had rust nodig. Janice besloot dat het tijd was om hem officieel met pensioen te sturen. Niet omdat hij zijn werk niet goed deed, integendeel. De tijd was nu aangekomen voor Janice om voor hem te kiezen, net zoals hij jarenlang voor haar gekozen had.
Een blindengeleidehond van het KNFG mag tot zijn tiende levensjaar werken, wanneer de hond deze leeftijd heeft gaat de hij of zij ondanks of die fit genoeg is om te werken, met pensioen. Vanaf dat moment mag de hond genieten van zijn of haar oude dag, zonder zorgtaken.
Niet alle honden gaan pas met tien jaar met pensioen, dit hangt af van hun mentale en fysieke conditie. Vanaf het moment dat een hond de leeftijd van acht jaar haalt worden nazorgbezoeken frequenter. Een instructeur komt dan om het half jaar langs om het welzijn van de hond goed in de gaten te houden.
“KNGF Geleidehonden, waar Urley getraind is, maakt het zelden mee dat een baasje zelf de hond laat afkeuren. Maar ik voelde dat dit mijn taak was, hij heeft zolang voor mij gezorgd, het is tijd om het terug te doen. Ik merk ook dat Urley zich steeds meer gaat aanpassen aan het leven als huishond, het doet hem zichtbaar goed. Dat maakt het afscheid draaglijker, ik heb de juiste beslissing hierin gemaakt.”, vertelt Janice terwijl ze Urley niet meer zijn oude vertrouwde geleidehond-tuigje om doet, maar een gewone hondenriem.
Hij beweegt zijn hoofd een heen en weer in een ontwijkende beweging wanneer het gat van de riem dichterbij komt. “Urley vindt het nu soms een beetje nutteloos als hij een normale riem om krijgt, hij ziet de uitdaging niet van wandelen, hij is namelijk niet aan het werk”. Ondanks dit gaat Urley met Janice mee richting het station om het openbaar vervoer richting Urk te pakken. De plaats waar Urley uiteindelijk definitief van zijn pensioen gaat mogen genieten.
Onderweg naar het station is het zichtbaar dat Urley écht met pensioen is. Terwijl Urley Janice nog om bepaalde obstakels heen geleid stopt hij plots bij een hegje om zijn poot omhoog te doen en te plassen. Iets wat hij tijdens zijn werk nooit zomaar deed.
“De overgang is wel erg groot, ik moet weer wennen aan het lopen met een taststok, aan het zoeken van deuren, liften, perrons. De vanzelfsprekendheid van het samen reizen is weg. Met Urley liep ik over het station en zei ik, “zoek poortje, zoek deur.” Nu moet ik dat allemaal zelf doen. Alles kost ineens zoveel meer energie.”, zegt Janice.
Zelfstandig zoekend naar het juiste spoor vertelt ze waarom ze het lastig vindt afhankelijk te zijn van andere mensen, “Van Urley kon ik de hulp aannemen, dit kan ik van mensen niet altijd. Hulp van een hond is gelijkwaardig, hulp van een mens is dat meestal niet. Mijn omgeving moet nu weer mijn ogen zijn, wat Urley eerder voor mij was, daar komen ook gevoelens van schuld bij kijken.”
Na een overstap van de trein naar de bus komen Janice en Urley aan op Urk, haar vader staat al op haar te wachten bij de bushalte.
Wat het afscheid van Urley draaglijk maakt is de wetenschap dat Urley niet ver weg zal zijn. Hij blijft in de familie en gaat wonen bij Janice’s vader, Rense Ruiten (54). “Ik woon helaas te klein om Urley bij mij te houden als ik een andere geleidehond krijg. Het kan nog even duren, de wachtlijst is op dit moment zo’n anderhalf jaar.”, vertelt Janice terwijl ze richting de auto loopt. “Normaal gesproken word je automatisch op de lijst gezet zodra je hond acht jaar wordt. Omdat ik zelf eerder heb besloten om Urley met pensioen te laten gaan, denk ik dat het bij mij wat langer gaat duren. Tot die tijd verblijft Urley deels bij mij en deels bij mijn vader.”
Rense woont vlak bij het bos. Het is een rustige, groene omgeving waar Urley naar hartenlust kan wandelen, rusten en simpelweg hond-zijn. “Het is heerlijk daar”, zegt Rense terwijl hij richting zijn huis rijdt, “ Urley gaat optimaal kunnen genieten van zijn pensioen.” De overgang van werkhond naar huishond wordt daardoor iets soepeler. Geen drukte meer, geen commando’s, maar vrijheid en rust.
Urley springt met veel enthousiasme uit de auto wanneer ze aankomen op hun bestemming. “Het is belangrijk dat die band niet zomaar verbroken wordt”, licht Rense toe, die het als een eer beschouwt om voor Urley te mogen zorgen. Daarmee is er een gevoel van continuïteit en verbondenheid, voor Janice én voor Urley.
Snuffelend door de moestuin opzoek naar de nog niet volgroeiende aardbeien, Urley’s favoriete snack, lijkt Urley echt op zijn plek als huishond die van zijn pensioen kan genieten. “Toch blijft het voor Janice een moeilijke periode. Urley was meer dan een hulpmiddel, hij was en is haar steun en toeverlaat. De wetenschap dat hij goed terechtkomt helpt, maar het loslaten van die dagelijkse nabijheid vraagt om tijd. Er is dankbaarheid, ook vanuit de familie voor alles wat Urley haar gegeven heeft, maar ook verdriet om wat nu eindigt.” Vertelt Rense terwijl hij frisdrank inschenkt in een longdrinkglas.
“Ik ben trots en dankbaar dat ik het op deze manier heb kunnen doen.”, zegt Janice terwijl ze een slok neemt. “Dankbaar dat ik hem niet heb laten doorlopen tot het mis zou gaan.”, ze geeft Urley een aai over zijn kop terwijl hij naast haar staat. “Door Urley heb ik weer vrijheid geproefd, en nu het even weg is voelt dat extra moeilijk, maar ik blijf hem voor altijd dankbaar dat hij mij die vrijheid heeft teruggegeven.”
