Achtergrondverhaal

Ciaran betreedt zijn studio van tien vierkante meter in Amsterdam. “Meer dan dit is het eigenlijk niet”, zegt hij lachend. Toch is hij maar al te blij, veel internationale studenten hebben moeite met het vinden van überhaupt een plek. “Ik had het geluk dat ik een woning had gevonden, maar ik mocht me er niet inschrijven. Het is de bittere realiteit voor Ciarán Meers, een internationale student uit Ierland. Hij was één van de gelukkigen die wel een appartement kon vinden. “Via Marktplaats had ik een plek gevonden, maar ik mocht me daar niet inschrijven en toen ik post van de universiteit en NS kreeg werd de verhuurder erg boos.” Voor internationale studenten is dit de norm, voor hen is het moeilijk om de Nederlandse woningmarkt te betreden. “Wanneer je in Nederland wil gaan studeren weet je heel weinig over hoe het allemaal moet, je kan maar zoveel online vinden. Het is dan ook moeilijk om sites te vertrouwen waar je voor moet betalen om je in te schrijven.”

Deze uitzichtloze zoektocht vreet aan de mentale gezondheid van studenten. Volgens het rapport Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting 2022 tot 2030, heeft maar liefst 97% van de studenten last van stress en kampt ongeveer 51% met angst en somberheid. Deze cijfers zijn geen incident, maar het gevolg van jarenlang beleid dat volgens de VN-woonrapporteur volledig is vastgelopen. In 2023 bezocht de VN-woonrapporteur Nederland en concludeerde dat falend overheidsbeleid de oorzaak is. Terwijl de vraag blijft groeien, verkleint het aanbod van woningen door combinatie van regelgeving en materiaaltekorten.

Studenten wanhopig de commerciële woningmarkt op
Het falende overheidsbeleid heeft gezorgd voor een tekort aan woningen op de huurmarkt, waardoor de prijzen stijgen. Omdat zowel Nederlandse als internationale studenten over het algemeen een laag en minder stabiel inkomen hebben, zijn zij een minder aantrekkelijke partij bij commerciële huurbazen. Door de schaarste kiezen verhuurders eerder voor fulltime werkenden dan voor studenten. 

Sommige studenten zijn zo wanhopig op zoek naar een woonruimte, dat zij zelfs bereid zijn om meer huur te betalen voor een woning dan de originele vraagprijs. Uit onderzoek blijkt dat studenten 43% van hun besteedbaar inkomen uitgeven aan woonlasten. Dit geeft studenten nog een extra achterstand, omdat zij over het algemeen minder geld hebben om te besteden. 

Discriminatie en uitsluiting
Internationale studenten hebben behalve een laag budget nog een extra achterstand, hoewel verhuurders niet mogen discrimineren, worden internationale studenten vaak toch uitgesloten. Bjorn Grijsen, makelaar, werkt met veel internationale mensen. Hij wil graag mensen uit elk land in de wereld helpen met een woning vinden waardoor hij veel met internationals werkt, zoals expats en internationale studenten.

“Er wordt ook wel echt gediscrimineerd, vooral tegen mensen uit het Oostblok en arbeidsmigranten. Het helpt voor verhuurders niet dat buitenlanders eigenlijk gewoon zomaar weg kunnen zonder consequenties.” Ciarán heeft het zelf niet meegemaakt, maar hij heeft er wel over gehoord. “Discriminatie heb ik niet direct meegemaakt, maar ik zag wel veel plekken waar ze zeggen ‘We willen thuis geen Engels spreken’. Of plekken waar je bij de hospiteeravond niet doorheen komt omdat ze alleen Nederlanders willen.”

De doorstroom blokkeert
Het gebrek aan beschikbare studentenwoningen zet de markt verder onder druk. Vastgoedadviesbedrijf CBRE stelt in hun onderzoek dat overheidsmaatregelen het verhuren van kamers ontmoedigen. Hierdoor dwingt de overheid studenten steeds vaker de vrije woningmarkt op te gaan voor huurwoningen of appartementen, waar de huurprijzen ver boven het budget van de gemiddelde student ligt. Door de krapte op de woningmarkt kunnen starters niet doorstromen naar een huis, waardoor de doorstroomketen blokkeert en er minder woningen beschikbaar komen voor studenten.

Bijna de helft van de studenten blijft hierdoor thuis wonen. In 2021 was dit 47% van alle studenten, meldt CBRE. Vanuit de studenten die thuis wonen, geeft 44% aan dat de betaalbaarheid de grootste reden is voor hen om thuis te blijven wonen, zo staat in de landelijke monitor studentenhuisvesting 2024.

Internationale studenten zetten de markt verder dicht
Om de beschikbaarheid van woningen te verbeteren wil de overheid de toestroom van internationale studenten verminderen, afgelopen jaren is het aantal studenten zichtbaar toegenomen. In het studiejaar 2023/24 waren er 125.000 internationale studenten, blijkt uit cijfers van het CBS. Omdat internationale studenten een woning nodig hebben wanneer zij naar Nederland komen, geeft DUWO hen voorang op studentenwoningen.

Opvallend is dat het aantal Nederlandse studenten daalt, terwijl het aantal internationale studenten blijft groeien. Dit heeft direct effect op de beschikbaarheid, in studiejaar 2018/19 was de gemiddelde zoektijd rond de 3.7 maanden, in studiejaar 2023/24 is dit gestegen naar gemiddeld 4.8 maanden. 

Niet alleen de tijd, maar ook de gemiddelde woonlasten voor uitwonende studenten zijn gegroeid. In dezelfde periode zijn de gemiddelde kosten (inclusief bijkomende lasten en na aftrek van de huurtoeslag) van 460 euro per maand naar 565 euro per maand gestegen. De data zijn afkomstig van de jaarlijkse Landelijke Monitor Studenthuisvesting 2019 tot en met 2024 en het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Meer woningen de beste oplossing
Het kabinet wil het aantal internationale studenten verminderen via een numerus fixus. Dit lost echter weinig op voor de korte termijn. De werkelijke oplossing ligt volgens experts niet in beperking, maar in bouw, zoals ze in het landelijke actieplan 2022-2030 benoemen. De overheid stelt hier ook in dat studentenhuisvesting onderdeel is van de bredere woningcrisis. Wanneer ouderen doorstromen, kunnen starters die woningen krijgen, waardoor er weer nieuwe woningen vrijkomen voor studenten. Tot die tijd blijft de noodfixus slechts een pleister op een gapende wond.