De manier waarop Nederlandse kranten schrijven over donorconceptie is in tien jaar tijd compleet gekanteld. Waar in 2015 de ontroerende herenigingen domineerden, gaat het nu bijna uitsluitend over misstanden, fraude en gezondheidsrisico’s. Joëlle de Boer, die als journalist en ervaringsdeskundige dit medialandschap in kaart bracht, noemt de opkomst van kritische onderzoeksjournalistiek een noodzakelijke ontwikkeling. Tegelijkertijd waarschuwt ze: ‘We dreigen de mensen en hun ervaringen uit het oog te verliezen’.
In haar afstudeeronderzoek analyseerde De Boer honderden krantenartikelen uit de periode 2015 tot en met 2025. De conclusie is helder: het romantische beeld van de donor als anonieme weldoener is gesneuveld. Sinds de onthullingen rondom gynaecoloog Jan Karbaat en de opkomst van de zogenoemde ‘massadonor’, beschrijven media donorconceptie niet langer als een medisch wonder, maar als een ongereguleerde markt vol risico’s.
Noodzakelijke kritische blik
De Boer is positief over deze journalistieke verschuiving. Uit haar analyse blijkt dat journalisten de afgelopen jaren een cruciale rol hebben gespeeld in het blootleggen van misstanden die jarenlang onder de radar bleven, zoals het gebruik van eigen sperma door artsen en administratieve chaos bij ziekenhuizen. Waar kranten voorheen bleven hangen in het Spoorloos-effect, de emotionele zoektocht naar familie, durven ze nu de systemen achter de klinieken te bevragen. Termen als ‘spermadokter’ en ‘fraudeur’ hebben de discussie op scherp gezet. Volgens De Boer heeft deze omslag naar onderzoeksjournalistiek bijgedragen aan maatschappelijke bewustwording.
Verlies van de menselijke maat
Toch plaatst De Boer een kanttekening bij deze verharding. In haar onderzoek constateert ze dat de pendule wel erg ver is doorgeslagen. De focus ligt nu zo sterk op schandalen en het ‘gevaar’ van de donor, dat de menselijke ervaring naar de achtergrond verdwijnt. ‘Ik hoop dat er in de toekomst weer meer balans gevonden kan worden tussen kritische onderzoeksjournalistiek en persoonlijke human interest-verhalen,’ stelt De Boer. De huidige berichtgeving reduceert ouders soms tot ‘naïeve consumenten’ en donoren tot ‘daders’, zonder oog voor hun persoonlijke context. ‘We zien nu vooral de misstand, en minder de mens,’ aldus de onderzoeker.
Stilte van de donor
Een van de meest opvallende uitkomsten uit het onderzoek is de afwezigheid van de donor zelf. ‘Donoren komen zelden aan het woord, er wordt vooral over hen gesproken in plaats van met hen,” concludeert De Boer. Ze bevinden zich in de media in het ‘verdomhoekje’ en worden vaak geassocieerd met narcisme en grenzeloos gedrag. De Boer spreekt de hoop uit dat donoren in de toekomst vaker hun verhaal durven te doen in de media. Hun perspectief is essentieel om nuance terug te brengen in het debat. Zo sneeuwt nu vaak onder dat sommige donoren zelf ook misleid zijn door klinieken over het aantal verwekte kinderen, waardoor zij onbedoeld als ‘massadonor’ worden bestempeld.
Oproep tot wederhoor en nuance
De Boer pleit voor een journalistieke aanpak die de scherpte van de onderzoeksjournalistiek combineert met de diepgang van het persoonlijke verhaal. Het doel moet zijn om weer te bewegen van een ‘monofonie’, waarin vooral het donorkind aan het woord is, naar een ‘polyfonie’ waar alle betrokkenen gehoord worden. ‘Het is belangrijk dat we kritisch blijven op de industrie,’ concludeert De Boer, ‘maar achter elk dossiernummer schuilen mensen van vlees en bloed. Hun ervaringen verdienen het om ook nu nog gehoord te worden,’.
Over de auteur
Joëlle de Boer is journalist en studeerd in 2026 af met haar praktijkgericht onderzoek naar de beeldvorming van donorconceptie in de Nederlandse kranten. Zij is zelf donorkind en heeft 32 broers en zussen. Ze schrijft al sinds 16-jarige leeftijd haar blog Missing Side – Kid of E19, over haar levenservaring als donorkind. Voor haar minor Campus DOC maakte ze de documentaire Wil je mijn vader zijn? over dat ze haar vader wilde vragen of hij haar wettelijk zou willen erkennen als zijn dochter.