Op 8 september 2026 bracht PISA het rapport uit over het jaar 2025. Dit rapport laat zien dat de leesvaardigheid onder jongeren verder is gedaald. Binnen drie jaar tijd (2022 – 2025) is het aandeel 15-jarigen met een leesvaardigheid onder niveau 2 gestegen van 33 naar 39 procent. Deze leerlingen lopen risico op minder goed functioneren op school en in de maatschappij. Tegelijkertijd is de verkoop van anderstalige boeken nog nooit hoger geweest dan nu. Heeft de populariteit van anderstalige boeken een positieve invloed op de leesvaardigheid, of brengt dit de Nederlandse taal in gevaar?
IN DE PRAKTIJK – ANNA’S BOOKCAFE
In de pas net geopende Amersfoortse boekenwinkel Anna’s Bookcafé is de populariteit van Engelstalige boeken zichtbaar. De populariteit van Engelse boeken roept de vraag op wat deze boeken aantrekkelijk maakt voor jongeren en in hoeverre deze ontwikkeling bijdraagt aan hun taal- en leesontwikkeling. Eigenaresse Anna-Marij Bergwerff ziet dit vooral als een positieve ontwikkeling. Ze ziet mogelijkheden om jongeren te stimuleren om boeken op te pakken. Het CPNB ziet hier een risico en waarschuwt voor de mogelijke nadelige gevolgen voor de Nederlandse taal.
In augustus sloot ze zich aan bij de andere negen Engelstalige boekenwinkels van Nederland. ‘’Ik denk dat we lezen echt op alle manieren gewoon moeten bevorderen. Het maakt mij niet uit of ze Nederlands of Engels lezen, als ze maar lezen. Dat is mijn doel,’’ vertelt ze.
ZORGEN OVER MOGELIJKE NEGATIEVE INVLOED
Toch viel de opening van Anna’s Bookcafé niet bij iedereen in goede aarde. Anna meldde opmerkingen te krijgen van mensen in de buurt. Volgens hen zou Anna’s winkel een negatieve invloed hebben op de Nederlandse taal en taalvaardigheid. ‘’Ik zie dat heel anders,’’ vertelt ze. ‘’Het betekent niet dat het één door het ander niet meer kan bestaan. En ik denk niet dat het per se ten koste hoeft te gaan van de Nederlandse taal. Ik vind het vooral zonde dat mensen zo denken.’’
LINGUÏSTISCHE INTERDEPENDENTIE-HYPOTHESE
Canadese taalkundige Jim Cummins stelde in de jaren ’70 en ‘80 de Linguïstische Interdependentie-hypothese op. Volgens deze hypothese is de taalvaardigheid die een kind ontwikkelt in de ene taal direct overdraagbaar naar en ondersteunend werkt voor de ontwikkeling van een andere taal.
DE ROL VAN SOCIALE MEDIA
Volgens Anna speelt ‘’BookTok’’ een grote rol bij de interesse onder jongeren. Deze term wordt op het sociale media platform TikTok gebruikt. Op BookTok worden boeken besproken en aanbevolen. ‘’Jongeren komen in contact met boeken op een vorm die zij fijn vinden,’’ legt ze uit. Door aanbevelingen en reacties van andere jonge lezers te zien, worden boeken in een ander daglicht gezet. Volgens Anna is de belangstelling niet slechts een TikTok-trend die over een tijdje voorbij is. ‘’Als ik jongeren hoor praten over hoe enthousiast ze zijn over bepaalde boeken en hoeveel ze gelezen hebben, denk ik: dit is wel oprecht een interesse en een passie die ze hebben.’’’
GROEIEND OF AL OP RETOUR?
Job Jan Altena, werkzaam bij CPNB, trekt de blijvende populariteit van Engelstalige boeken en de positieve invloed hiervan in twijfel. ‘’Voor ongeveer 4 jaar terug maakten Nederlandstalige boekwinkels hun Engelstalige afdelingen steeds groter. Inmiddels is die groei daar wel uit,’’ aldus Altena. “Er was een trend, maar die is echt wel een beetje op zo’n retour. Hij is in ieder geval zeker niet meer groeiend,’’ vertelt hij.
Toch laten recente verkoopcijfers een ander beeld zien. De verkoop van anderstalige boeken steeg in 2022 met 18 procent. In 2023 en 2024 nam de verkoop jaarlijks met 3 procent toe. In 2025 bedroeg de groei nog 1 procent.
Hoewel de explosieve groei dus inderdaad voorbij is, is er geen sprake van een daling. Bnetwerk meldt dat we ons in een fase van stabilisatie op een historisch hoog niveau bevinden. De verkoopcijfers laten echter niet zien hoeveel jongeren Engelstalige boeken lezen en wat het effect hiervan zou zijn.
TWEE KANTEN
Hoe kan het dan dat de leesvaardigheid van 15-jarigen daalt en er tegelijkertijd Engelstalige boekenwinkels worden geopend door en gericht op jongeren? CPNB ziet twee kanten aan dit verhaal met zowel kansen als risico’s.
Job Jan Altena belicht de minder rooskleurige kant van deze ontwikkeling. “Ik zie dit als een risico voor de Nederlandse taal,’’ stelt hij.
Het CPNB meldt dat er veel voordelen zitten aan het lezen in de moedertaal. De leesvaardigheid kan getraind worden door anderstalig te lezen. Tegelijkertijd waarschuwen taalexperts dat de Nederlandse woordenschat hierdoor achterblijft. Volgens publicaties van Stichting Lezen is lezen onmisbaar voor een brede woordenschat. Hoewel Engelstalige boeken kunnen bijdragen aan begrijpend lezen, hebben ze niet hetzelfde effect als Nederlandse boeken op de ontwikkeling van de Nederlandse woordenschat. Door weinig Nederlandstalige teksten te lezen, kom je minder in aanraking met formele woorden en begrippen. Deze zouden handig zijn voor het begrijpen van complexere Nederlandse teksten. Engelstalig lezen heeft zijn voor- en nadelen. Het blijft belangrijk om ook teksten in de moedertaal te blijven lezen.
‘’Zorg dat je de kasten niet alleen maar vult met Engelstalige boeken, maar stel de Nederlandse vertaling bijvoorbeeld ter beschikking,’’ aldus Altena. ‘’Verleid de lezer om die Nederlandse versie op te pakken.’’
WAAROM ENGELS? – ANNA’S ERVARING
Anna betwijfelt of deze aanpak het gewenste effect zal hebben. Volgens haar kiezen mensen er bewust voor om Engelse boeken op te pakken in plaats van Nederlandstalige titels. Ze vertelt zelf begonnen te zijn met lezen toen zij elf jaar oud was. ‘’Ik maakte toen ook wel snel de overstap naar Engelse boeken,‘’ legt ze uit. ‘’Ik kom persoonlijk beter in het verhaal.’’ Anna benadrukt dat dit een persoonlijke voorkeur is en dat dit ‘’niet voor iedere lezer het geval hoeft te zijn.’’ In het Engels lezen geeft voor Anna een betere leeservaring met meer emoties. ‘’Je mist een bepaald soort sfeer bij Nederlandse boeken of boeken die in het Nederlands zijn vertaald.’’
Ze merkt uit eigen ervaring als eigenaresse van de boekenwinkel dat jongeren vaker de originele Engelse versies kopen dan de vertaalde Nederlandse versie. ‘’Maar ik heb ook veelal de originele Engelse versie in de winkel liggen en heb maar van een enkeling de Nederlandse druk,’’ verklaart ze. Om deze reden durft ze niet met zekerheid te zeggen waarom jongeren naar de Engelstalige versies neigen.
NIET LIJNRECHT TEGENOVER ELKAAR
De twee kanten hoeven niet lijnrecht tegenover elkaar te staan; Engelstalig lezen kan het leesplezier stimuleren en helpen bij de leesvaardigheid. Dit betekent echter niet automatisch dat Engelstalig lezen een positief effect heeft op de Nederlandse woordenschat. De focus ligt daarom niet enkel bij het stimuleren van leesplezier, maar ook bij het garanderen dat jongeren voldoende Nederlandse teksten blijven lezen.
