Wie achter het stuur een telefoon vasthoudt, krijgt daar in 2026 een boete van 440 euro voor. In 2015 was dat nog 230 euro. Een stijging van ruim 91 procent. Ook andere verkeersboetes zijn de afgelopen elf jaar flink duurder geworden, terwijl boetes voor bijvoorbeeld het verkeerd weggooien van huisvuil en geluidsoverlast veel minder hard stegen. Dat blijkt uit een vergelijking van tien boetebedragen uit de jaarlijkse tekstenbundels van het Openbaar Ministerie (OM).
Voor dit onderzoek zijn vijf verkeersboetes en vijf boetes voor andere overtredingen vergeleken. Het geeft geen representatief beeld van alle boetes, maar zo is, aan de hand van praktische voorbeelden, zichtbaar hoe het verschil zich de afgelopen twaalf jaar heeft ontwikkeld. Alle vijf de onderzochte verkeersboetes stegen tussen 2015 en 2026 procentueel sterker dan de vijf andere boetes. De kleinste stijging bij de onderzochte verkeersboetes bedraagt 35,7 procent, terwijl de grootste stijging bij de andere onderzochte overtredingen maar 23,1 procent was.
Dat boetes stijgen, is op zichzelf niet verrassend. Net als veel andere bedragen worden ze regelmatig aangepast aan de inflatie. Verkeersboetes zijn daarnaast in het verleden ook verhoogd met het uitgesproken doel om begrotingstekorten te dekken. Het meest recent gebeurde dat in 2024.
Maar de verschillen tussen de onderzochte boetes zijn niet uitsluitend daardoor te verklaren. Zo werden de administratieve verkeersboetes in 2023 met 8,6 procent geïndexeerd. Het OM besloot de tarieven voor strafrechtelijke boetes in zijn beleidsregels dat jaar met slechts 3 procent te verhogen. Daarmee ontstond een verschil tussen de twee sanctiestelsels.
Opmerkelijk is dat de verkeersboetes uit dit onderzoek, met uitzondering van die voor telefoongebruik, tot 2025 allemaal ongeveer even hard zijn gestegen als de inflatie. Als de door het Centraal Planbureau geraamde inflatie over dit jaar (±3,3 procent) klopt, zou dat ook in 2026 het geval zijn. De overige overtredingen blijven in 2025, en waarschijnlijk ook in 2026, meer dan 10 indexpunten onder de inflatie.
Hoewel de onderzochte verkeersboetes dus sterker zijn gestegen dan de overige boetes, zijn vier ervan nauwelijks harder gestegen dan de inflatie. De lagere verhogingen van de andere boetes betekenen daarmee niet vanzelfsprekend dat die beter worden geïndexeerd.
Telefoonboete springt eruit
De grootste uitschieter is de boete voor het vasthouden van een telefoon tijdens het autorijden. Alleen al in 2022 steeg deze van 250 naar 350 euro, een verhoging van 40 procent. Anders dan de extra verhoging in 2024 had deze ingreep te maken met de verkeersveiligheid. Op advies van de Commissie Feiten en Tarieven besloot het kabinet gevaarlijk verkeersgedrag zwaarder te bestraffen. De verhoging van de telefoonboete maakte daar deel van uit.
Sinds 2022 steeg de telefoonboete overigens procentueel ongeveer even hard als de andere onderzochte verkeersboetes. De uitzonderlijke totale stijging komt dus vooral door die ene beleidsmatige verhoging.
Verhouding uit balans
De verschillen zijn ook het Openbaar Ministerie opgevallen. Het OM waarschuwt sinds 2023 dat de verhouding tussen administratieve verkeersboetes en strafrechtelijke boetes scheef is gegroeid. Volgens het OM kunnen daardoor situaties ontstaan waarin een administratieve boete hoger uitvalt dan een daaropvolgende strafrechtelijke sanctie.
Dat betekent dat iemand voor een relatief lichte verkeersovertreding soms een hogere boete kan krijgen dan voor een ernstigere overtreding. Zo kan parkeren op een gehandicaptenplek je duurder komen te staan dan mishandeling.
De cijfers laten zien dat boetebedragen niet allemaal volgens dezelfde systematiek stijgen. Inflatie speelt een rol, maar politieke en beleidsmatige keuzes kunnen de verschillen aanzienlijk vergroten.
Dataverantwoording
Voor dit dataverhaal zijn de boetebedragen van vijf verkeersgerelateerde en vijf andere overtredingen tussen 2015 en 2026 vergeleken. De gegevens zijn afkomstig uit de jaarlijkse tekstenbundels van het Openbaar Ministerie.
Selectie en afbakening
De tien overtredingen zijn geselecteerd op herkenbaarheid, de beschikbaarheid van vaste boetebedragen en de mogelijkheid om deze over meerdere jaren te vergelijken. Binnen beide groepen is gekozen voor verschillende soorten overtredingen, zodat de vergelijking niet uitsluitend op één type gedrag berust.
Bij snelheidsovertredingen is uitgegaan van personenauto’s binnen de bebouwde kom, na meetcorrectie. Alle bedragen zijn exclusief administratiekosten. Per jaar is het nieuwe reguliere jaartarief gebruikt, ook wanneer dit pas na 1 januari inging. Eventuele wijzigingen in de omschrijving van een overtreding zijn geen reden geweest om deze uit te sluiten, omdat dezelfde soort gedraging werd beboet.
Berekeningen en inflatie
Voor iedere overtreding is de procentuele stijging tussen 2015 en 2026 berekend. Daarnaast is de jaarlijkse ontwikkeling weergegeven met een index, waarbij 2015 gelijkstaat aan 100.
Als vergelijkingsmaatstaf is de consumentenprijsindex (CPI) van het CBS gebruikt, eveneens met 2015 als basisjaar. De inflatiereeks loopt tot en met 2025, omdat het definitieve jaarcijfer over 2026 nog niet beschikbaar is.
De tekstenbundel 2017 was niet beschikbaar. Om dit gat te vullen zijn gegevens van andere bronnen opgehaald en aan de dataset toegevoegd. Deze bedragen zijn dus niet even betrouwbaar als die van het OM. Dit heeft geen invloed op de totale stijging van de boetehoogte. Wel heeft dit en het ontbreken van twee tarieven uit 2017, invloed op de prijsstijging per jaar. Er kan niet met absolute zekerheid worden gezegd hoeveel de prijzen in 2017 en 2018 precies zijn gestegen, maar wel wat de stijging tussen 2016 en 2018 is.
Beperkingen
De tien overtredingen vormen een doelgerichte selectie en geen representatieve steekproef van alle Nederlandse boetes. De resultaten gelden daarom uitsluitend voor de onderzochte overtredingen.
Daarnaast vallen de boetes onder verschillende sanctiestelsels, waardoor de regels voor tariefaanpassingen kunnen verschillen. Het onderzoek vergelijkt uitsluitend de ontwikkeling van de bedragen en doet geen uitspraken over de ernst van overtredingen of de rechtvaardigheid van de boetehoogte.
Gebruikte data:
Dataset in OneDrive (Toegang alleen HU): Samengestelde en verwerkte data boetes.xlsx
Dataset in Google Drive (Open): Samengestelde en verwerkte data boetes.xlsx
Tekstenbundels OM: (2015-2019) (2020) (2021) (2022) (2023) (2024) (2025) (2026)
Inflatie (CBS): (Prijsindex)
