Tien jaar VAR in Nederland: dichter bij de perfecte beslissing, maar nog altijd niet foutloos

Tien jaar VAR in Nederland: dichter bij de perfecte beslissing, maar nog altijd niet foutloos

Op 21 september 2016 wordt tijdens Ajax – Willem II (4-0) voor het eerst gebruikgemaakt van de Video Assistant Referee in het Nederlandse profvoetbal. Tien jaar en veel discussie later is een mooi moment om de balans op te maken: Heeft de komst van de VAR het Nederlandse voetbal eerlijker gemaakt?

Op de zondag van speelronde 12 komen alle toppers uit de Eredivisie in actie. PSV, Feyenoord, AZ, Ajax en FC Twente. Het wordt een historische zondag, want er vallen in totaal 31 doelpunten. Het hoogste aantal op één speeldag ooit, de twee laatste speelronden buiten beschouwing gelaten.

Het is ook een weekend van wéér discussie over de scheidsrechters en de VAR in het Nederlands profvoetbal. Bij FC Twente – Ajax (2-2) zijn er verschillende situaties waarover de discussie losbarst. De handsbal van Wout Weghorst; wel of geen penalty? Het affluiten, op aandringen van de VAR, op het moment dat Sofyan Amrabat de bal verspeelt op de rand van zijn eigen zestien.

Ajacieden voelen zich benadeeld, omdat hun club geen penalty krijgt. FC Twente-supporters zijn boos over het stilleggen van de wedstrijd. Niemand lijkt tevreden over de arbitrage en over de VAR. De VAR zou het voetbal eerlijker moeten maken, maar vervult het die functie met succes?

Positieve VAR-cijfers

Er zijn meerdere onderzoeken gedaan naar de nauwkeurigheid van scheidsrechterlijke beslissingen sinds de komst van de VAR. Onderzoekers van het Journal of Sports Sciences onderzochten 2.195 wedstrijden uit 13 verschillende landen. Uit dit onderzoek blijkt dat de nauwkeurigheid van beslissingen bij cruciale spelmomenten steeg van 92,1% naar 98,3% na ingrijpen van de VAR.

Een onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam laat zien dat er sinds de komst van de VAR minder sprake is van een statistisch thuisvoordeel. Onderzoekers onderzochten 2.448 wedstrijden in de Duitse Bundesliga en concludeerden dat het bevoordelingspatroon voor een thuisspelende ploeg sinds invoering van de VAR niet langer significant aanwezig is.

Deze conclusie werd bevestigd door onderzoek naar de Braziliaanse voetbalcompetitie. De Leeds Beckett University onderzocht 2.279 wedstrijden op het Braziliaanse hoogste niveau en concludeerde dat de scheidsrechtersbias tegen uitploegen is afgenomen sinds de komst van de VAR.

Toch komen er in deze onderzoeken ook nuances naar voren over de VAR. Het hulpmiddel blijft een menselijk apparaat. Niet alle spelregels zijn zwart-wit. Bij subjectieve situaties, zoals de zwaarte van een overtreding, blijft regelinterpretatie nodig, waardoor menselijke beoordelingsverschillen blijven bestaan.

Hoe is dat in Nederland?

Dat ziet ook scheidsrechter Pol van Boekel, die namens de KNVB al vanaf het begin betrokken is bij het VAR-project, “Het zijn met name de strafschopmomenten en de rode kaart momenten.”, aldus Van Boekel. Het moeilijkste onderdeel binnen de arbitrage vindt hij de handsbal. “Als de video-scheidsrechter bepaalt dat die arm net niet genoeg uit het lichaam is voor een strafbare situatie, kan dat voor een andere video-scheidsrechter weer aanleiding zijn om in te grijpen. Er staat nergens in het spelregelboek ‘de arm moet 12 centimeter van het lichaam zijn’, dan is het strafbaar. Het blijven interpreteerbare situaties.”

Dit soort situaties zorgen ervoor dat de VAR niet foutloos is. Zoals in de afbeelding hierboven te zien is, greep de VAR het afgelopen Eredivisie seizoen 105 keer in. 84 keer slaagde de VAR erin een foutieve beslissing van de scheidsrechter te voorkomen. Het aantal foutieve beslissingen met een VAR-component bleef staan op 21. “Strafschopsituaties en rodekaartsituaties zijn de twee onderdelen waarop wij fouten maken die onder die 21 geschaard worden.”, vertelt Van Boekel.

Helemaal foutloos zal de arbitrage in Nederland nooit worden: “Wij streven naar nul, maar ik denk dat nul een utopie is. We blijven mensen, we blijven helaas fouten maken.” Toch streeft de KNVB naar een daling van het aantal fouten: “Wij streven er uiteraard naar dat komend seizoen die 21 naar 15 daalt, of nog minder.”

Kritiek op de videoscheidsrechter

Met de kritiek op de snelheid van de VAR en het aantal keer ingrijpen kan Van Boekel naar eigen zeggen niks. “Als je kijkt hoe vaak een video-scheidsrechter ingrijpt, dan is dat misschien één keer in drie/vier wedstrijden. Op basis van 270 minuten voetbal, grijpt de video-scheidsrechter slechts één keer in. Wat kan daar nou storend aan zijn?”

Volgens de scheidsrechter is snelheid niet het belangrijkste, maar nauwkeurigheid: “De juistheid moet voorop staan. Ik denk dat iedereen liever een juiste beslissing heeft die tien seconden langer duurt, dan dat het proces niet accuraat verloopt en tien seconden sneller is.”

VAR veranderingen

Ondanks tevredenheid bij de KNVB en Van Boekel en ondanks de positieve cijfers zijn er nog altijd mensen die de VAR graag anders zien. Eén van hen is oud-topscheidsrechter Mario van der Ende. Van der Ende, die in 2004 werd uitgeroepen tot scheidsrechter van de eeuw ter gelegenheid van 50 jaar betaald voetbal in Nederland, ziet een aantal zaken graag anders bij de KNVB en de VAR: “Het is een veel te grote groep die ermee mogen werken.”, doelt Van der Ende op de VAR. “Hoe groter die groep, hoe kleiner de kans op uniformiteit.”

Ook laakt Van der Ende het niveau van de Nederlandse scheidsrechters in het betaald voetbal: “Heel veel scheidsrechters hebben geen 100% spelregelkennis. Twee keer per jaar hebben ze een spelregeltoets en dan mogen ze een 7 halen in plaats van een 10.” Van der Ende ziet liever een kleine groep scheidsrechters van een hoger niveau. “Je kan werken met een groep van negen of tien mensen. Als je die een hele hoogwaardige opleiding geeft, gaat de kans op uniformiteit omhoog.”

Om tot deze uniformiteit te komen, moet de KNVB scheidsrechters en video-scheidsrechters als aparte beroepen zien. “Als een VAR op zaterdagavond bij de negen uur wedstrijd een paar discutabele beslissingen neemt en dan op zondagmiddag om kwart over twaalf weer moet fluiten, wat doet dat dan met je voorbereiding?”, aldus Van der Ende.

Aan de cijfers van de KNVB over de foutieve beslissingen met een VAR-component hecht de oud-scheidsrechter geen waarde. “Ik had een leraar economie, die zei: je hebt kleine leugens, grote leugens en statistieken. In het jaaroverzicht stond dat er nog 21 fouten waren gemaakt. Dan denk ik: ze zijn niet aan het einde van het seizoen, maar in november gestopt met tellen.”

Ondanks alle veranderingen die hij door zou willen voeren, geeft Van der Ende aan wel voorstander te zijn van de VAR: “Ik vind de VAR een uitstekend hulpmiddel om het voetbal zuiverder te maken, maar de fouten zijn terug te brengen naar de kwaliteit van de mensen die achter het VAR-scherm zitten.”

Wat verandert er dan wel?

De KNVB heeft sinds het begin van dit voetbalseizoen een aantal veranderingen aangebracht aan het VAR-protocol. Het zijn niet de veranderingen die Van der Ende graag zou zien, maar Van Boekel is wel erg blij met de veranderingen: “Dit seizoen zijn er toch behoorlijk wat positieve wijzigingen.” De Limburger doelt op het feit dat de VAR sinds dit seizoen mag ingrijpen bij een onterecht gegeven tweede gele kaart en een onterecht gegeven hoekschop.

Als het aan Van Boekel had gelegen waren deze veranderingen er al veel eerder gekomen: “Wij hebben heel veel jaren gedacht, kom er nou mee. Wij hebben de hulpmiddelen, we hebben de beelden, we hebben de bewijzen, maar we hebben een protocol waaraan wij ons dienen te houden.” Dat protocol is sinds dit jaar dus veranderd.

Eerlijker of niet?

Volgens de KNVB en Van Boekel is het Nederlandse profvoetbal sinds de komst van de VAR eerlijker geworden, maar hij maakt wel een kanttekening: “Natuurlijk kan het beter en natuurlijk worden er nog steeds fouten gemaakt, maar het is in ieder geval eerlijker geworden. Iedere fout die wij eruit halen als video-scheidsrechter, is er wel eentje richting de eerlijkheid.”

De video-scheidsrechter is dus nog lang niet perfect en zal ook nooit perfect worden. Maar de cijfers uit de onderzoeken uit het buitenland, de cijfers van de KNVB, mits je ze gelooft, duiden erop dat de komst van de VAR het voetbal in ieder geval eerlijker heeft gemaakt.

Over de auteur