De allerlaatste meters. Bezweet, vermoeid na een wedstrijd vol tegenwind, maar met een glimlach passeren deelnemers van de 40^e editie van de Dam tot Damloop de finish in Zaandam. Sommige deelnemers persen er nog alles uit wat erin zit voor een persoonlijk record. Andere deelnemers besluiten optimaal van het moment te genieten en komen met de armen in de lucht over de streep. De medaille om de nek is het bewijs van prestatie, maar de blijdschap op de gezichten vertelt misschien nog wel meer.

Rond de finish van de Dam tot Damloop draait het om meer dan de 10 Engelse mijl (16,1 kilometer) die de lopers hebben afgelegd. De sportieve prestaties vormen slechts een deel van het verhaal. Familieleden wachten de deelnemers op, er worden bossen bloemen uitgedeeld en vrienden vieren samen dat ze de eindstreep hebben gehaald. Kinderen mogen, omdat ze papa of mama hebben aangemoedigd, een rondje maken in het reuzenrad.

Want hoewel de deelnemers vanuit Amsterdam richting Zaandam komen om de tien Engelse mijl te voltooien, is de finish vooral een plek waar prestaties samenkomen met gezelligheid en ontlading. De feestelijke drukte, muziek en sfeer geven het evenement een karakter dat verder reikt dan een traditionele hardloopwedstrijd.

Toch is niet iedereen op de hoogte van de 40^e Dam tot Damloop. In de trein van Alkmaar naar Zaandam spreken twee vrouwen van middelbare leeftijd hun verbazing uit over de drukte op het station van Zaandam: ‘O, het is zeker Dam tot Damloop vandaag.’, zegt de ene vrouw terwijl ze de trein verlaat. De andere vrouw antwoordt: ‘Nee, volgens mij is dat altijd in het voorjaar.’ Nietsvermoedend vervolgen zij hun reis richting Rotterdam Centraal.

Onderweg van het station in Zaandam naar de finish ontkom je niet aan de drukte en gezelligheid van de Dam tot Damloop. Waar sommige deelnemers met een medaille om hun nek alweer huiswaarts keren, blijft het overgrote deel hangen in Zaandam om te genieten van hun prestatie en het enthousiaste publiek. De wijzers van de kerk staan nog enkele minuten voor twaalf, maar de eerste blikken STËLZ en bier gaan al open. Rond het standbeeld van Tsaar Peter I, die in 1697 een bezoek bracht aan Zaandam om kennis op te doen van scheepsbouw, zijn de terrassen al rijkelijk gevuld. Tussen de straatstenen zijn platgestampte blikken en sigaretten te vinden.

Ongeveer vijfhonderd meter verderop bepalen de deelnemers het straatbeeld op het finishterrein. Onder de loopbrug, waarover toeschouwers richting de laatste meters van het parcours kunnen om de lopers aan te moedigen, kijken de deelnemers trots naar hun net ontvangen medaille. Ze praten met een bekende of onbekende medeloper en bespreken het parcours, de wind of de beruchte IJtunnel.

Achter de loopbrug vinden de toeschouwers een festivalachtige sfeer. Opzwepende muziek en een MC met energie voor tien bezorgen lopers een feestelijke aankomst in Zaandam. Voor een herstelmaaltijd of sportvoeding hoeven de deelnemers zich niet te begeven naar het terrein achter de finish. Frites uit Zuyd en een Gyroskar verzorgen het eten. Het sportieve van de wedstrijd staat haaks op het eten en drinken dat er genuttigd wordt. De eigenaresse van het reuzenrad, waaruit je het beste uitzicht op de finish hebt, spant de kroon. Met een sigaret op haar lip kijkt ze lachend vanuit haar cabine toe hoe kinderen met hun ouders genieten van een rondje in haar reuzenrad.

Jarenoud record uit de boeken

Voor het grote volksfeest losbarstte werd er nog een unieke sportieve prestatie geleverd. Asayech Ayichew liep in een tijd van 50 minuten en 5 seconden naar een parcoursrecord. De Ethiopische liep daarmee, ondanks de matige omstandigheden, het record van de Noorse Ingrid Kristiansen uit 1987, uit de boeken.

Bij de mannen ging de overwinning naar de Keniaanse Jamal Kiprono. Hij finishte één seconde voor zijn landgenoot Jonathan Kamosong in een tijd van 46 minuten en 12 seconden.

Grote drukte, ondanks verminderde populariteit hardlopen

Op 18 april dit jaar verkondigde de organisatie van de Dam tot Dam dat het evenement, sneller dan ooit, was uitverkocht. Dat is enigszins opmerkelijk te noemen, aangezien hardlopen de laatste jaren in populariteit afnam.

Waar het hardlopen in coronatijd aan populariteit won, nam dat na die tijd weer af. Dat was tijdens de 40^e Dam tot Damloop niet te merken. Zowel deelnemers als toeschouwers trokken veelvuldig richting het evenement om te genieten van alles wat de Dam tot Damloop te bieden heeft.

Hardlopen voor iedereen

Niet alleen de snelle lopers verdienen deze zondag een podium. Tijdens deze feestelijke editie van de Dam tot Damloop is er ook aandacht voor sporters voor wie het voltooien van de 10 Engelse mijl een bijzondere uitdaging vormt. Tussen Amsterdam en Zaandam wordt namelijk ook het Nederlands kampioenschap Running Blind georganiseerd. Vijftig duo’s van hardlopers met een visuele beperking en hun buddy staan aan de start van de wedstrijd.

Job Schoonderbeek liep bij de mannen voor de tweede keer naar de Nederlandse titel. Bij de vrouwen was het Johanny Geleens die voor de zesde keer het nationale kampioenschap op haar naam schreef.

Het NK Running Blind past daarmee bij het beeld dat de Dam tot Damloop op deze zondag neerzet. De wedstrijd is niet uitsluitend een strijd tegen de klok, maar ook een evenement waarin mensen met uiteenlopende doelen samenkomen. Of iemand nu voor een persoonlijk record gaat, voor het eerst zestien kilometer hardloopt of samen met een buddy de finish bereikt: de medaille staat voor een prestatie die voor iedereen een andere betekenis heeft.

Meer dan een hardloopwedstrijd

De populariteit van hardlopen mag dan na de coronaperiode zijn afgenomen, in Zaandam lijkt daar op deze zondag weinig van te merken. De drukte op het station, de volle terrassen en de enthousiaste toeschouwers rond het finishterrein laten zien dat de Dam tot Damloop nog altijd een grote aantrekkingskracht heeft.

De cijfers over de populariteit van hardlopen vertellen slechts een deel van het verhaal. Ze zeggen weinig over de persoonlijke motivatie van deelnemers, de mensen die langs de kant staan of de families die samen naar Zaandam zijn gekomen. Juist die momenten maken duidelijk waarom een evenement als de Dam tot Damloop meer is dan een wedstrijd over 16,1 kilometer.

De laatste lopers passeren de finish, terwijl de muziek op het terrein onverminderd doorgaat. Een deelnemer slaat een arm om zijn loopmaatje, ergens klinkt gejuich en een kind kijkt vanuit het reuzenrad uit over het feestgedruis. De medailles glimmen in de zon, de terrassen blijven gevuld en de vermoeide gezichten maken langzaam plaats voor glimlachen.

Veertig edities na de eerste Dam tot Damloop is de finish in Zaandam daarmee niet alleen het eindpunt van een hardloopwedstrijd. Het is de plek waar sportieve prestaties, persoonlijke verhalen en gezelligheid samenkomen. En waar de ene loper alweer onderweg naar huis is, blijft de ander nog even hangen. Want de laatste meters mogen dan achter de rug zijn, het feest in Zaandam is nog lang niet afgelopen.