Multimediaal Verhaal – exoskelet in de praktijk

Trainen met een exoskelet, er zit veel achter die kleine stapjes

Elk jaar ontwikkelt een groep studenten verbonden aan de TU delft een nieuwe versie van hun exoskelet, de MARCH. Om deze te testen gebruiken ze echte ‘piloten’, Mensen die in een rolstoel zitten bijvoorbeeld. 

Teun Kassenaar 13 juni 2025

---

Koen van Zeeland traint al sinds 2020 met het exoskelet van Project MARCH. Maar hoe werkt dat precies, trainen met zo’n robotpak?

Wat is een exoskelet?

Een exoskelet is als een soort robot een extra en mechanisch ‘skelet’, een pak waardoor mensen die bijvoorbeeld verlamd zijn weer kunnen leren lopen. Dat kan je niet van de een op de andere dag, daar zijn wekenlange trainingen voor nodig.

In een periode van een jaar probeert het team van Project March in meerdere trainingen per week het skelet te testen en beter te maken. De trainingen zijn niet alleen voor de oefening van de ‘piloot’ belangrijk, want zonder zijn feedback kan het team niet verder.

Bj een training zijn verschillende studenten aanwezig met hun eigen specialismes. De software, hardware en elektrische voorzieningen van het pak moeten op hetzelfde moment worden opgestart en met elkaar communiceren. Als dit niet lukt is het niet mogelijk om het pak te gebruiken.

Hoe ziet zo’n training eruit?

In een speciale praktijkruimte van de “Dream Hall”, een loods waar meerdere innovatieve studenten projecten zich hebben gevestigd, gaat een groep studenten achter een bureau zitten met twee computers. Naast dit bureau staat een stalen rek. In dit rek hangt de MARCH 8, de nieuwste versie van het exoskelet. 

Joost van Dalen is een van de electrical ontwerpers van het team. Hij staat altijd ergens rond het pak of de ‘piloot’ tijdens trainingen. Ook is hij verantwoordelijk voor de onderdelen die op de juiste manier op de software moeten reageren. “Als we na een training aanpassingen hebben gedaan aan de software en hardware is het soms lastig om deze op de juiste manier met elkaar te laten communiceren.”

De trainingen zijn opgedeeld in 3 onderdelen ‘airgait’, ‘groundgait’ en hoe deze studenten dit zelf noemen ‘Koengait’, naar de naam van de piloot.

Wat zijn de ‘gait’ fases? 🔽

‘Airgait‘ – De allereerste testfase waarbij het exoskelet in een rek hangt en zelfstandig bewegingen maakt – zonder contact met de grond en zonder piloot. Zo controleert het team of alle systemen technisch goed functioneren.

‘Groundgait‘ – In deze fase raakt het exoskelet wél de grond, maar zit de piloot er nog niet in. Het team test of het pak stabiel blijft en de juiste bewegingen maakt wanneer het op eigen benen staat.

‘Koengait‘ – De laatste en spannendste fase: de piloot (Koen) trekt het pak aan en traint actief het lopen. Het team bekijkt hoe mens en machine samen bewegen – en waar nog verbeteringen nodig zijn.

Als de training wordt voorbereid en zoals eerder genoemd alle software en hardware wordt opgestart, moeten er een aantal test worden uitgevoerd. 

Terwijl het pak nog in een stalen rek hangt wordt getest of alles naar behoren functioneert en er worden test bewegingen uitgevoerd, ‘airgait’. Als dat is geslaagd worden de testen uitgebreid terwijl het pak contact heeft met de grond zonder de ‘piloot’ erin, ‘groundgait’. Als dit ook werkt trekt Koen, de ‘piloot’, het pak aan en kan de echte training beginnen. In de ruimte wordt geprobeerd om stappen te zetten en verder te lopen. Te alle tijden staan er mensen om Koen en het pak heen voor de veiligheid. Ook is er een zelfgemaakte ‘dubbelzijdige ballerina bar’, die je ook bij een fysiotherapeut zou kunnen tegenkomen, waarin de ‘piloot’ overal houvast kan vinden. Koen geeft na iedere training feedback waarmee het team het pak weer beter kan maken.

Exoskeletten hebben wereldwijd verschillende soorten toepassingen. In ziekenhuizen en revalidatiecentra kunnen mensen er opnieuw mee leren lopen en in fabrieken en distributiecentra kan zwaar lichamelijk werk makkelijker gemaakt worden.

De ‘piloot’ Koen werd door een fysiotherapeut bij de Sint Maartenskliniek benaderd of hij interesse had om mee te doen aan Project March. Hij had al ervaring met een ander pak, de Re-Walk en dat was hem eigenlijk niet zo bevallen omdat het aan en uitrekken veel tijd kost, wat het niet bruikbaar maakt voor de lange termijn. Toch is Koen een keer gaan kijken en zag daar toen een andere ‘piloot’ lopen in een eerdere versie van de MARCH. Daar was zijn interesse gewekt. Hij voelde zich meteen onderdeel van het team omdat zijn input en feedback heel belangrijk was en hij merkte dat ze daar veel mee deden. “Ik vind het gaaf dat technologie dit nu kan en mogelijk maakt, maar ik heb nog niet het gevoel gehad dat ik het jammer vind om het pak uit te trekken of dat ik het meen naar huis zou willen nemen.”

Bij mensen met een verlamming is er altijd het risico op het ontstaan van zogenoemde doorligplekken. Bij de ontwikkeling van exoskeletten moet daar veel aandacht naar uitgaan, omdat de pakken strak om het lichaam zitten en ferme druk genereren tegen de benen. Als je een pak verkeerd ontwerpt, verkeerd aanhebt of te lang draagt, kan dit nare gevolgen hebben voor de drager. “Het is heel belangrijk om goed te kijken waar je drukpunten liggen, om de piekbelastingen te beperken op die punten. Hoe gevoelig je lichaam hiervoor is, speelt natuurlijk een belangrijke rol.”

“Het is nu al mogelijk om exoskeletten thuis te hebben maar voor een exoskelet als de MARCH zal dat nog jaren duren. Productie van en bedrijven die hun naam eraan wil verbinden liggen nog ver weg. Het is niet niks om zo’n ding te koop aan te bieden met de beloftes die het team doet en in de toekomt wil doen”

Ook bij de MARCH 8 zijn veel dingen verbeterd. “Het lopen zonder krukken is natuurlijk een heel groot verbeterpunt. Daarnaast is er heel goed gekeken naar stabiliteit, houding en balans.” De progressie is een wisselwerking tussen de verbeterde software en hardware en de ervaring van de ‘piloot’. “Ik ben een hele grote factor in hoe het gaat; durf ik mij over te geven aan het pak ja of nee? Als ik niet vertrouw op het pak en mijn eigen bewegingen maak, dan kan het pak daar onvoorspelbaar op reageren.

Een groep studenten die op een innovatieve manier elk jaar een nieuw exoskelet ontwikkelt, kan veel mensen een stukje hoop in de toekomst geven. Maar hoe zit het met de wereldwijde mogelijkheden en budgetten die bedrijven en industrieën erin zien?

De exoskeletten-markt heeft de afgelopen jaren aanzienlijke groei doorgemaakt en blijft zich in een snel tempo ontwikkelen. Recente onderzoeken bieden meer inzichten in de stand van zaken en de toekomstige vooruitzichten van deze opkomende industrie.

Dit onderzoek geeft cijfers die laten zien dat de vraag naar exoskeletten in verschillende industrieën gestaag toeneemt. Het gebruik van exoskeletten in de gezondheidszorgsector, met name in revalidatieprogramma’s en ondersteuning bij fysieke therapie, is een van de belangrijkste redenen voor de groei.

Daarnaast hebben exoskeletten ook impact op de productiviteit en veiligheid in verschillende industrieën. Zulke pakken worden steeds vaker gebruikt in sectoren zoals de bouw, fabricage en logistiek. Waar ze werknemers ondersteunen bij het tillen van zware voorwerpen en het verminderen van de kans op blessures. De groeiende bewustwording van werkgevers over het belang van werknemerswelzijn en veiligheid draagt bij aan de groei van exoskeletten in deze arbeidsomgeving.

Op basis van toepassing is de gezondheidszorgsector momenteel de grootste afnemer van exoskeletten, gevolgd door de industrie. Binnen de industrie wordt verwacht dat de vraag naar exoskeletten in de logistieke en productiesector aanzienlijk zal stijgen, zoals eerder genoemd.

Ook onderzoeksbureau TNO doet regelmatig onderzoek naar de technische ontwikkelingen van exoskeletten. In een van de recente rapporten wordt beschreven: “Ondanks de snelle ontwikkelingen van nieuwe technologieën zoals robotisering, laat onderzoek zien dat problemen op het gebied van fysieke belasting nog allerminst tot het verleden behoren. Van alle werkenden in Nederland geeft 41% aan regelmatig met een of meerdere vormen van fysieke overbelasting te maken te hebben (NEA 2019, TNO/CBS).”

De toekomst van initiatieven als Project March en commerciële partijen zal uit moeten gaan wijzen hoe exoskeletten zich gaan ontwikkelen.

De studenten en ‘piloot’ Koen zijn tevreden met de training van vandaag. Het exoskelet gaat weer uit en terug aan het stalen rek. Ondanks dat Koen weer in zijn rolstoel zit, is hij blij met de stappen die hij heeft gezet. “Elke stap die ik kan zetten is er een meer dan ik vroeger gedacht had te zetten.”

Dataverantwoording. In dit artikel wordt data uit verschillende onderzoeken aangehaald. De inhoud is afkomstig van Grandreview research en onderzoeksbureau TNO. Uit de bronnen is dus een dataselectie gemaakt. Via de links in de tekst kunnen de bronnen geraadpleegd worden.

Lees ook

De ‘Dream Hall’ van TU Delft is het decor voor de innovaties van Project March