Het is iets na acht uur ’s avonds in Amsterdam-Oost. Bij de ingang van de Nieuwe Anita tref ik Marco. Hij draagt een panterprint blouse met crème blazer. Op zijn hoofd prijkt een enorme Zorro-achtige hoed met een lange veer. ‘Ah, jij bent het, loop snel even met me mee.’ Binnen ruikt het naar stof en bier. Naast de bar staat een deejay met rode fez platen te draaien. ‘Kom, ik moet je aan wat mensen introduceren’, geen tijd om hem te bewonderen. We wurmen ons door een deur en daar openbaart zich plotseling het balkon van de zaal met uitzicht op het podium. Aan een tafel zit Lady Marmalade, de MC van vanavond, de setlist voor de laatste keer door te nemen. De koelkasten van de bar worden bijgevuld en de performers lopen rond.
Marco neemt me mee naar beneden, naar het podium. Haastig lopen we in polonaise de steile, nauwe ijzeren trap af. Ik ontwijk twee keer in een reflex de veer van Marco wanneer hij naar rechts en links kijkt. Wat ik straks ga zien wordt fantastisch, dat weet Marco vrijwel zeker.
Vanavond staat een ‘neo-burlesque night’ op het programma. Dat heeft weinig van doen met de suikerzoete klassieke burlesque van performers als Dita Von Teese. Waar de klassieke variant vooral leunt op een esthetiek die de mannelijke blik moet bevredigen, is deze undergroundvariant een fundamentele deconstructie van dat hele idee. Het grote onderscheid met de traditionele burlesque zit hem in de politieke lading. Neo-burlesque profileert zich als ‘gender-bending feminism’; een wereld waarin seksualiteit een instrument van verzet is.
Drie kwartier voor de start van de show gaat de deur naar het podium open. Vijf minuten later is er geen zitplek meer vrij. Het publiek is een optocht van mensen die weigeren op te gaan in de massa. Een vrouw balanceert een martiniglas met olijf op haar hoofd. Er loopt iemand rond verkleed als een konijn. Overal wapperen regenboogwaaiers om de klamme hitte van de kelder te bestrijden. Ik besef op dat moment dat ik mij veel te warm gekleed heb voor deze avond. Marco pakt de microfoon: “The more you drink, the better the show,” roept hij.
Hoge nood
Er staan nog drie mensen voor mij in de rij voor de wc wanneer er een stem door de ruimte galmt: de show gaat over vier minuten beginnen. De angst om iets te missen is bij veel mensen aanwezig; ze breken hun sanitaire missie af en haasten zich naar het podium. Eén man kijkt me wanhopig aan. Hij moet zo nodig poepen dat hij blijft wachten.
Later tref ik hem beneden in de zaal. Hij ziet er opgelucht maar bezweet uit. “Ik kom hier al jaren, maar die klerehitte doet rare dingen met je darmen.” Hij vertelt dat deze avond voor hem een van de weinige gelegenheden is waar je gewoon ‘mens’ kunt zijn. “In veel clubs word je soms weggekeken als je toch niet helemaal in het plaatje hoort.”
Lady Marmalade staat inmiddels op het podium. Net als vele performers en andere betrokkenen viert ze vanavond haar achttienjarig jubileum: ‘Burlesque Freak Out’. Ze wijst naar een toeschouwer op het balkon die ze herkent van de eerste editie: “Voor de mensen die hem niet kunnen zien: hij zit kwijlend in een rolstoel.” Na het publiek warm te hebben gemaakt, introduceert ze de eerste performer van de avond. Deena Ray, voor ingewijden Dineke Faas. Ze daalt de steile trap af in een priestergewaad dat haar hele lichaam verhult. In haar hand bungelt een goudkleurig potje aan een ketting waar dikke slierten rook uit ontsnappen. Het verspreidt een geur die het midden houdt tussen een slecht geventileerde kathedraal en een vergeten asbak. Het stinkt behoorlijk in de kelder, maar Deena kijkt erbij alsof ze een heilige boodschap komt brengen.
Een klassieke remix van het nummer ‘Sweet Child O’ Mine’ klinkt door de speakers. Deena opent een boek. Het zijn de songteksten van het nummer. Tussen de regels door vallen woorden als ‘pedofiel’. Ze wijst een man aan uit het publiek. Hij moet op een stoel op het podium gaan zitten. Dineke haalt een wc-borstel tevoorschijn en begint de man ermee te dopen. Daarna begint zij zich uit te kleden. De man op de stoel ziet eruit alsof hij liever ergens anders zou zijn, en de rest van de zaal kijkt ademloos toe.
Later vertelt Dineke hoe ze in dit wereldje terecht is gekomen. Ze begon haar carrière ooit als danseres in een seksclub, een periode die ze nu omschrijft als ‘parels voor de zwijnen’. Het was een omgeving waar haar artistieke creativiteit geen schijn van kans maakte.
Hoewel ze inmiddels vele jaren in het vak zit, duurde het even voordat ze bij burlesque de voldoening vond die de seksclub haar nooit kon geven. Voor Dineke is burlesque geen manier om mannen op te winden, maar een vorm van therapie. De acts zijn voor haar een manier om haar seksualiteit en haar lichaam terug te claimen. Ze denkt dat dit voor velen de reden is om (neo-)burlesque te doen. Het gaat om zelfontdekking en het omdraaien van negatieve ervaringen naar iets krachtigs.
Net als de stank van de rook een beetje is weggetrokken, kondigt Lady Marmalade de volgende act aan. Er klinkt een Nederlandstalig nummer: ‘Karpervissen’. Dan verschijnt hij bovenaan de trap. Een man in visserspak. Het zijn vooral de schoenen die de aandacht trekken. Hij staat op hoge platformboots, onmogelijke dingen waarop je normaal gesproken alleen maar heel stil kunt blijven staan om niet direct je enkels te verbrijzelen. Hij doet het tegenovergestelde. Hij paradeert naar beneden, wankelend op de maat van de muziek, met een tas vol stoffen vissen. Eén voor één haalt hij de karpers tevoorschijn. Dan gaat hij los. Hij pakt de karpers, die vastzitten aan een touw, en begint ze met een ritmische ernst tussen zijn billen en zijn piemel heen en weer te wrijven. Pauze. Ik kan naar de wc.
Vrijplaatsen onder druk
De cijfers van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF) over 2024 laten een somber beeld zien: meer dan de helft van de poppodia draait verlies door stijgende lasten en de prognoses voor de komende jaren zijn nog slechter. Dit dwingt instellingen tot veel meer veilige en winstgevende programmering, aldus Arne Dee (VNPF). Juist dit soort kraamkamers, als De Nieuwe Anita zijn volgens Marco, organisator van het evenement, een essentieel aspect van onze samenleving. “Hier is ruimte om te experimenteren, alles kan en de kaartjes zijn ook nog eens betaalbaar.”
Samen komen
Na de pauze volgen een paar klassiekere burlesque-acts. Dan begint de echte ontregeling, wanneer de karpervisser voor de tweede keer de trap afstommelt. Hij heeft zijn hoge hakken nog steeds aan. Terwijl hij zijn broek laat zakken, verschijnt er een strap-on met een reusachtige, knalroze dildo. Hij begint deze sensueel af te trekken. Op het exacte moment dat John Lennons “Come Together” door de speakers klinkt, volgt de climax: een enorme wolk confetti schiet uit de dildo en daalt als een feestelijke ejaculatie over hemzelf neer.
De genadeklap komt van Deena. Ze keert terug in een kostuum dat op een mix van Charlie Chaplin en Adolf Hitler lijkt, terwijl ze een Donald Trump-masker voor haar gezicht houdt. De zaal valt onmiddellijk stil. Terwijl ze de lagen van haar outfit afdoet, worden de nazi-banden om haar armen zichtbaar. Ze gaat op haar knieën en begint met bijna gewelddadige overgave letterlijk de aarde te neuken. Het is een scène waarbij je de drang voelt om weg te kijken, maar de beklemming in de kelder je blik gevangen houdt. Ik voel een basdreun in mijn maag, een bom ontploft. De rook van de act mengt zich met de muffe geur van de kelder en laat het publiek achter in een vacuüm van verbijstering.