De reus uit de Rif: Het kleine leven van een grote man
In De reus uit de Rif weet Mohammed Benzakour een warm, komisch, maar tegelijkertijd schrijnend verhaal te vertellen over zijn vader. Een merkwaardige man die zijn plek probeert te vinden en daarna te behouden in het veranderende Nederland.
Na het overlijden van zijn vader blikt Mohammed Benzakour in De reus uit de Rif terug op zijn leven. Zijn vader, een man geboren in het Rifgebergte in Marokko, kwam in de jaren zestig als gastarbeider naar Nederland. Hij ging, samen met zijn gezin, wonen in Zwijndrecht. Daar werkte hij in een oliefabriek en bouwde een bestaan op voor zijn gezin. Benzakour beschrijft hoe zijn vader zich staande houdt in een land dat hem vreemd blijft. Hij spreekt nauwelijks de taal en begrijpt de gebruiken niet. Toch vindt hij zijn plek, vooral in de moskee en in de kleine rituelen van het leven. In dit verhaal komt naar voren hoe zijn geloof, zijn trots en zijn koppigheid hem overeind houden.
De hoofdstukken in dit boek zijn kort en ze lezen vlot. Hierdoor leer je veel over het leven van Mohammed Benzakour. Toch blijf je door deze korte hoofdstukken ook met vragen achter, hoe gaan de verhalen over vader verder? De kleine hoofdstukken in het boek voelen dus niet altijd compleet, wel nodigt dit uit tot nadenken, waardoor het boek blijft hangen bij de lezer.
In deze korte hoofdstukken probeert Benzakour de maatschappelijke problemen aan te kaarten waar vader mee te maken krijgt. De veranderende houding van Nederland tegenover arbeidsmigranten, de eenzaamheid van ouderen en verlies in alle soorten en maten komen allemaal voorbij. ‘De samen sociaal club’, blijkt in dit boek allesbehalve sociaal. De renovatie van het wooncomplex van de vader maakt het leven van vader alleen maar moeilijker, in plaats van beter. Toen de satellietschotel van zijn woning op de negende verdieping werd verwijderd door deze ‘club’, verloor hij ook de toegang tot televisieprogramma’s in zijn eigen taal. “Waarom moest hem nu ook dit (na moeder, na zijn huis, na zijn tuin, na zijn spullen) worden afgepakt? ‘Hoeveel jaren heb ik nog te leven?’ merkte hij droevig op. ‘Gunnen ze me dat laatste stukje plezier niet eens?’”
Hoewel de maatschappelijke problemen waar de familie Benzakour mee te maken krijgt worden aangestipt, blijven ze veelal op het niveau van persoonlijke anekdotes. Er ontbreekt bredere context die deze persoonlijke verhalen koppelt aan het debat over migratie en solidariteit. Mogelijk komt dit door de korte hoofdstukken. Door wat meer pagina’s te besteden aan de problematiek had het boek van Benzakour een breder maatschappelijk perspectief gekregen.
De kracht van het boek zit in de humor en de liefde die het verhaal overbrengt bij de lezer. De beschrijvingen van de gedachtegang van Benzakours vader, worden ondersteund met quotes die bij menig lezer een glimlach op het gezicht tovert.’Een eigen huis/een plek onder de zon/ en altijd iemand in de buurt die van je jatten kon’.
Toch zijn er ook momenten in dit boek die raken, zoals wanneer M’hamed zijn plezier verliest in het naar de moskee gaan. Niet vanwege de moskee zelf, maar omdat hij daarna thuiskomt in de leegte en stilte, dit kan hij op zijn oude dag niet meer verdragen.
Benzakour weet de lezer in De reus uit de Rif emotioneel mee te nemen in wat voor zijn familie geen verhaal is, maar de werkelijkheid.
Eerder kwam Mohammed Benzakour al met een boek over zijn moeder, Yemma. Dit boek gaat over haar leven, hoe zij als vrouw van een eerste generatie Marokkaanse gastarbeider leefde en vervolgens verlamd raakt. Volledig zorgafhankelijk in een land waar je de taal niet kent.
Samen vormen Yemma en De reus uit de Rif een tweeluik over de familie Benzakour. Over mooie, liefdevolle momenten binnen het gezin, maar ook over de uitdagingen en de pijn die het migrantenleven met zich meebrengt.
De reus uit de Rif is een liefdevol portret van de vader van Benzakour, vol met scherpe observaties over hoe we in Nederland met de jaren niet per se vriendelijker voor elkaar zijn geworden. De maatschappelijke thema’s missen enige vorm van diepgang, maar de emotionele kracht van het boek maakt dat ruimschoots goed.