Tekst & Beeld Mies Vesseur
Op 2 juni 1871 bracht de impressionist Claude Monet een bezoek aan Zaandam. Hij verbleef daar vier maanden samen met zijn vrouw Camille Monet en hun zoontje Jean. In die periode was Monet erg productief: hij maakte maar liefst 25 schilderijen en 9 schetsen.
Op dit moment zijn er nog maar drie van deze schilderijen in Nederland te vinden. De rest is verspreid over de hele wereld. Op zijn schilderijen zie je Zaandam door de ogen van Monet. Hij raakte geïnspireerd door het Zaanse landschap, de molens, het water, de lucht en de kleurrijke traditionele Zaanse huisjes. Ook experimenteerde hij met de weerspiegelingen in het water en met de manier waarop licht en lucht veranderden.
Tot op de dag van vandaag zijn er nog dingen op zijn schilderijen te herkennen. Tegelijkertijd laten de schilderijen ook zien hoeveel Zaandam in de afgelopen 150 jaar is veranderd. En zijn sommige plekken juist niet te herkennen.
Tuinhuizen aan de Achterzaan
Dit deel van Zaandam, dat Monet schilderde vanaf een steiger aan de Achterzaan, werd vroeger de ‘Fluwelen Westzijde’ genoemd. Langs de Zaan lagen prachtige tuinen met zomerse tuinhuizen, ook wel ‘luchthuizen’ genoemd.
In het groene tuinhuisje op het schilderij is tegenwoordig het atelier van de Stichting Monet gevestigd. Hier hangen replica’s van alle 25 schilderijen die Monet tijdens zijn verblijf in Zaandam heeft gemaakt. Het atelier is te bezoeken en trekt toeristen die meer willen leren over Monets verblijf in Zaandam en de schilderijen die hij hier heeft gemaakt.
Het Blauwe Huis
Op dit schilderij is een blauw koopmanshuisje te zien. Dit was een bijzonder en dierbaar schilderij voor Monet, omdat het het enige schilderij is waarop zijn vrouw Camille en zoontje Jean zijn afgebeeld.
Tot 2014 was het niet duidelijk of het huis aan de Hogendijk echt blauw was toen Monet het schilderde. Na een uitgebreid onderzoek naar de 54 verflagen op een van de bouwstenen werd bij de 46e verflaag een opvallende blauwe kleur gevonden. Dit bleek echter niet precies dezelfde kleur blauw te zijn als die op het schilderij van Monet.
Met behulp van microscopisch onderzoek is uiteindelijk toch de juiste kleur achterhaald. In 2022 werd deze oorspronkelijke kleur opnieuw aangebracht op de zijkant van het huis. Hierdoor is het blauwe huisje vandaag de dag weer beter te herkennen zoals Monet het in 1871 heeft vastgelegd.
Een knipoog naar het Blauwe huis
Als je het station van Zaandam uitstapt, word je direct begroet door het opvallende hotel Inntel Hotels Amsterdam Zaandam. Het gebouw bestaat uit tientallen op elkaar gestapelde groene Zaanse huisjes en is uitgegroeid tot een van de herkenningspunten van de stad.
Er is echter één uitzondering: tussen alle groene huisjes bevindt zich één blauw huisje. Dit is een knipoog naar Monets beroemde schilderij van het Blauwe Huis, dat hij tijdens zijn verblijf in Zaandam schilderde.
De Sluis
Monet schilderde dit schilderij bij zonsondergang vanaf de steiger van hotel De Beurs, waar hij tijdens zijn verblijf in Zaandam verbleef. Op het schilderij zijn de sluis en de nog steeds bestaande accijnshuisjes te zien. Hoewel sommige gebouwen vandaag de dag nog herkenbaar zijn, ziet de omgeving er inmiddels anders uit. Dat komt onder andere door de aanleg van de Wilhelminasluis, waardoor het gebied een ander uiterlijk heeft gekregen dan in de tijd van Monet.
Van water naar parkeerplek
Op de achtergrond zijn de toren van de Oostzijderkerk en het raadhuis duidelijk zichtbaar, met rechts de groene huizen aan de Zuiddijk. Monet schilderde dit uitzicht vanaf de Ganzenwerf, ter hoogte van de huidige Ganzenwerfstraat. Het water waar Monet toen op uitkeek is later gedempt. Op de plek waar vroeger het water lag, bevindt zich tegenwoordig een parkeerterrein.
Monet exposeerde dit schilderij samen met een aantal andere werken op de Wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs. Later werd het aangekocht door Musée d’Orsay, waar het vandaag de dag nog steeds te bewonderen is.
Huis aan de Achterzaan
Dit is een van de meesterwerken uit Monets Zaanse periode. In dit schilderij is goed te zien hoe Monet de weerspiegeling in het water wist vast te leggen. Ook de bladeren van de bomen en de blauwe lucht spelen een belangrijke rol in het geheel.
Het huis dat op het schilderij staat, is nog steeds te vinden aan de Oostzijde van Zaandam, zoals op de bovenste foto te zien is.
De Zaanse molens
Monet maakte twee schilderijen bij de Zaan. Hij koos ervoor om beide vanaf het water te schilderen. Nu is het een toeristische trekpleister waar jaarlijks meer dan 2,6 miljoen mensen over heel de wereld het Hollandse landschap komen bewonderen.
Bron: Stichting Monet
Molens vervangen voor fabrieken
Monet wist hier een prachtig beeld van Zaandam vast te leggen, met veel groen, molens en zeilboten. Het schilderij laat zien hoe landelijk en waterrijk het gebied er in zijn tijd uitzag.
Tegelijkertijd is op deze plek goed te zien hoeveel Zaandam sindsdien is veranderd. Veel van het groen, de molens en de zeilboten zijn verdwenen. In plaats daarvan bevinden zich tegenwoordig industrieterreinen en hoogspanningsmasten.
Hotel de Beurs
Van 2 juni tot 8 oktober 1871 verbleef Monet in hotel De Beurs, samen met zijn vrouw Camille en hun zoontje Jean. Tijdens hun verblijf gaf Camille Franse les aan welgestelde Zaanse families. Vanuit het hotel verkende Monet de omgeving en maakte hij de schilderijen waarvoor zijn Zaanse periode bekend is geworden.
Het hotel bestaat tegenwoordig niet meer. Op de plek waar hotel De Beurs ooit stond, zijn inmiddels andere gebouwen voor in de plaats gekomen. (zie onderste foto)
