Mies Vesseur
Het aantal jongeren dat musea bezoekt, is de afgelopen jaren toegenomen. Dat blijkt uit cijfers van de Museumvereniging. Nieuwe musea als NXT Museum en Fabrique des Lumières in Amsterdam spelen daar slim op in met lichtshows, interactieve installaties en veel inzet op sociale media. Maar hoe gaan traditionele kunstmusea om met deze nieuwe generatie museumbezoekers? In Haarlem bevindt zich het Frans Hals Museum, vernoemd naar de beroemde schilder. Het museum combineert klassieke kunst met hedendaagse thema’s. Madelief Geus, programmamaker jongeren van het Frans Hals vertelt hoe zij jongeren betrekt bij kunst en cultuur.
Verscholen in het centrum van Haarlem ligt het Frans Hals museum, het voormalige oudemannenhuis. Wanneer ik aankom bij het museum, is het gesloten. Even later komt Madelief met een grote glimlach de deur door. “Hee Mies, kom binnen!” zegt ze. We lopen samen door het stille museum naar de bekende Schutterzaal, waar de beroemde groepsportretten van Haarlemse regenten hangen.
Madelief is sinds een half jaar programmamaker jongeren bij het Frans Hals. “Ik begeleid een groep jongeren van 15 tot en met 18 jaar,” vertelt ze. “We maken programma’s in co-creatie. Dus ik ga met hen in gesprek: wat vinden zij interessant? Wat herkennen ze in het museum, maar zien ze nog niet terug? Zij bedenken het, en ik help om dat te realiseren.”
Wie is Madelief Geus?
Madelief Geus is sinds een half jaar programmamaker jongeren bij het Frans Hals Museum in Haarlem. Voorheen werkte zij als vrijwilligerscoördinator bij De Schuur, een filmhuis en theater in Haarlem, waar zij voornamelijk met volwassenen en ouderen werkte. Ze heeft een kunstopleiding gevolgd aan de Gerrit Rietveld Academie en volgt momenteel de master Kunsteducatie aan het Piet Zwart Instituut in Rotterdam. Het werken met jongeren in een museale context is voor haar een nieuwe stap binnen haar loopbaan in de kunst- en cultuursector.
De jongeren waar Madelief mee werkt komen uit allerlei hoeken. “Twee jongeren komen van Haarlem Town Queers, twee van jongerencentrum Rebup in Haarlem-Oost, en één meisje zit op de Internationale Schakel Klas (ISK). Ze is pas twee jaar in Nederland en komt uit Syrië.”
De diversiteit zorgt voor een rijke dynamiek, zegt Madelief. “We maken nu plannen met een klein groepje, en straks nodigen we breder jongeren uit om mee te doen aan de workshops.” En de motivatie? Die blijkt verrassend hoog. “Ik dacht eerst: misschien is elke week afspreken wel wat veel. Maar ze willen echt graag. Zelfs na school, terwijl ze hartstikke druk zijn, komen ze toch. Ze vinden het echt leuk om samen te komen.”
Steeds meer musea richten zich op specifieke doelgroepen met thema’s die hen aanspreken. In jaarverslagen van musea is dat duidelijk te zien. Zo organiseerde het Frans Hals Museum een succesvolle tentoonstelling over dragcultuur, een onderwerp dat jongeren aantrekt. In het jaarverslag van het Frans Hals Museum (2023) wordt deze doelgroep benadering ook genoemd: via tentoonstellingen rondom actuele thema’s, zoals dragcultuur, probeert het museum jongeren aan te spreken met onderwerpen die dichtbij staan.
”Ze zouden de verschillende kunstvormen ook kunnen googelen, maar nu komt het echt van henzelf.”
“We gaan met de jongeren door het museum en kijken: welke thema’s zien we? Wat spreekt hen aan? Dan bedenken we samen wat we daar mee willen doen,” legt Madelief uit. “Soms geef ik ze een kijkopdrachtje mee. Wat heb je gezien? Welke kunstvormen? En dan schrijven we dat op. Dat zou je ook kunnen googelen, maar nu komt het echt van henzelf.”
‘’Wat jongeren van kunst vinden? Dat is soms verrassend. Ze vinden het verhaal achter een schilderij vaak veel interessanter dan of iets mooi is. En ze zien ook meteen de foutjes of slijtage in een werk. Dingen die niet kloppen. Daar willen ze dan meer over weten.”
Volgens Madelief helpt die nieuwsgierigheid bij het bouwen van een band met het museum. “Misschien vinden ze het museum eerst wat saai, of voelt het als iets van school. Maar als ze eenmaal binnen zijn, vinden ze het meestal heel leuk. En dan is het mijn taak om te zorgen dat ze ook terug willen komen. Dat ze denken: ik neem mijn vrienden mee, ik wil laten zien wat ik hier heb gemaakt.”
Kunst als beleving
Volgens Madelief willen jongeren kunst op een andere manier ervaren. Dat sluit aan bij een bredere trend: musea proberen steeds meer beleving te bieden. “Ze vinden video- en geluidskunst ook heel interessant,” vertelt Madelief. “We hebben hier een werk hangen van kunstenaarscollectief Kimberley Clark over het uitgaansleven in Rotterdam, met gabberhouse. Super flashy. Die koptelefoons willen ze allemaal op.”
Juist het interactieve aspect is aantrekkelijk. “Als je naar een performance gaat, beleef je het echt samen. Je kan lachen, fluisteren, misschien een drankje erbij. In een museum loop je vaak stil, alleen of met een klein groepje. Dat is gewoon anders.”
Social media
Technologie en sociale media spelen een grote rol in het bereiken van jongeren. Veel musea investeren in Instagram, TikTok en andere platforms. Ook het Frans Hals Museum doet dat. “We zijn er zeker mee bezig,” zegt Madelief. “Maar Instagram is eigenlijk populairder onder oudere jongeren. Het Frans Hals museum zit al een tijdje op TikTok en het aantal volgers stijgt in een rap tempo.”
“Ik wil liever samen met jongeren iets maken, in het moment. Niet alleen via een scherm.”
Zelf is ze net pas begonnen met TikTok. “Ik heb het net geïnstalleerd, haha. De jongeren weten daar veel beter hoe je dat aanpakt. In een vorig project met jongeren uit De Schuur hebben we theatervoorstellingen gemaakt én TikToks. Zij hadden echt goede ideeën. Ik leer veel van de jongeren als het gaat om sociale media.” Toch blijft haar voorkeur bij het persoonlijke contact. “Ik wil liever samen met jongeren iets maken, in het moment. Niet alleen via een scherm.”
Educatie
Wat jongeren volgens Madelief echt leren in het museumproject, is samenwerken. “We hadden laatst een brief nodig om een kunstenaar uit te nodigen. Ik zei: ik kan ‘m wel schrijven, maar volgens mij is het veel sterker als jullie het doen. Nou, in twintig minuten hadden we samen een mooie brief. Iedereen deed mee, iedereen riep iets. Dat is echt educatie, maar dan op een manier die bij hen past.”
En er ontstaan ook vriendschappen. “Ze voelen dat ze iets te vertellen hebben. Dat hun ideeën waardevol zijn. Dat ze creatief zijn. En samen maak je iets wat ertoe doet. Misschien beseffen ze dat niet direct, maar ik geloof echt dat het iets met ze doet.”
Toekomst
Traditionele kunstmusea staan op een keerpunt. Om jongeren te blijven trekken, moeten ze mee veranderen met de tijd. Het Frans Hals Museum is actief bezig met inclusie en het betrekken van nieuwe een generatie. Ook andere traditionele musea, zoals het Cobra Museum zetten momfluencers in om jongeren aan te spreken. En het Stedelijk Museum die jongeren laat rondleiden om hun blik te openen.
“Het museum gaat over mensen,” zegt Madelief. “Je ziet vooral mensen op de schilderijen. Waar ze wonen, hoe ze leven. Dus het is belangrijk dat alle mensen zich hier welkom voelen, ook jongeren. En dat betekent: ruimte geven aan hun ideeën.”