Er waait een radicaal rechtse wind over Europa heen. In bijna alle Europese landen winnen radicaal rechtse partij aan aanhang. Behalve in Zweden waar bij de parlementsverkiezingen niet het rechtse maar juist het linkse blok gewonnen heeft. De radicaal rechtse ‘Sverigedemokraterna’ oftewel de Zweden Democraten waren de afgelopen jaren in opkomst in Zweden, maar die opkomst lijkt nu een halt te zijn toegeroepen. De Zweden Democraten lijden fors verlies. 

Zweden kende lange tijd geen echte radicaal rechtse partij. Dit komt onder andere door de Zweedse cultuur die radicale partijen aan beide politieke flanken niet tolereert. Daarnaast heeft Zweden een kiesdrempel van 4% waardoor het voor nieuwe, kleine partijen lastig is om in het parlement te komen. Dit gebeurde bij de Zweden Democraten in 2010 wel. Ze kwamen in het parlement met 5,7% van de stemmen wat zich vertaalde naar 20 zetels in de Rijksdag, het Zweedse parlement. 

Sinds die tijd hebben de Zweden Democraten bij alle parlementsverkiezingen zetels gewonnen en tot 2026 nog nooit verloren. In 2022 werden zij zelfs de tweede partij van Zweden waardoor zij voor het eerst aan de macht kwamen, al was het via gedoogsteun aan het rechtse blok. Waardoor de Zweden Democraten zo konden winnen is volgens Universitair docent Scandinavische Cultuurgeschiedenis Ester Jiresch goed te verklaren. ‘Zweden had in die tijd hoge misdaadcijfers en veel last van bendegeweld, stelt Jiresch. ‘De zittende linkse regering had daar geen antwoord op door zwakke compromissen en ook de midden- en rechtse partijen hadden geen goede oplossingen voor die problemen. Onder andere vanwege deze thema’s heeft de kiezer toen massaal op radicaal rechts gestemd’. 

Vier jaar later is het beeld heel anders. De Zweden Democraten hebben bij de parlementsverkiezingen van 2026 fors verloren, terwijl de radicaal linkse partij ‘Vänsterpartiet’ (oftewel de linkse partij) juist wint. ‘Onze winst is te verklaren omdat wij afgezien van andere partijen wél sterke keuzes durven te maken’, zegt Ann Olsen, vertegenwoordiger van de jongerenorganisatie van de linkse partij. Verder concludeert zij dat kiezers van de Zweden Democraten zijn weggelopen omdat ze de afgelopen vier jaar gezien hebben dat zij hun gemaakte beloftes niet nakomen. 

Politiek Analist Nassreddin Taibi ziet nog een andere oorzaak waarom de radicaal rechtse partij verloren heeft. ‘De thema’s waar de Zweden Democraten eerder nog op wonnen zijn in feiten helemaal geen issues meer onder de Zweedse kiezers. Standpunten over onderwerpen als asiel en migratie zijn allang niet meer het belangrijkste waarop de Zweden hun stem baseren’. Op vraagstukken die veel meer spelen in het Zweedse debat zoals samenwerking binnen de Europese Unie of financiële- begroting kwesties hebben de Zweden Democraten volgens Taibi geen heldere concrete antwoorden op. ‘Hun kiezers voelde dat en kozen daarom dit keer voor stabielere rechtse partijen of de radicale partij aan de andere kant van het politieke spectrum’.

De Zweden Democraten hebben op vragen van de redactie niet gereageerd.

Onze redacteur Seal Dekker heeft een explainer gemaakt over de Zweedse verkiezingen. De explainer legt uit hoe het politieke systeem in Zweden eigenlijk werkt, zoomt verder in op de winst van het linkse blok en de vraag hoe het nu verder moet in de aankomende formatie.

Check de explainer hieronder: