Van de Nederlandse Antillen naar het WK met Curaçao. Shanon Carmelia maakte de opkomst van het Curaçaose voetbal van dichtbij mee. Maar hoe hielp de band met Nederland het voetbal op Curaçao vooruit, en wat betekent dat succes voor de lokale voetballers op het eiland zelf?
Met een oude schoolbus, open ramen en keiharde muziek onderweg naar trainingen en wedstrijden. Het is een van de vele herinneringen die Shanon Carmelia bijblijven aan zijn tijd bij de nationale ploeg. Sommige bondscoaches hadden de bus volgens hem maar al te graag ingeruild voor een bus met airco. Patrick Kluivert wilde de bus juist behouden, dit hoorde bij Curaçao en het elftal. “Wij moeten onszelf blijven,” vertelde Carmelia. Terwijl spelers en trainers het elftal veranderden, bleef de bus iets vertrouwds. Ook op het eerste WK van Curaçao in 2026.
Van de Antillen naar Curaçao
Carmelia was zeventien toen hij bij de nationale selectie mocht aansluiten. Hij woonde toen nog op Curaçao, het eiland waar hij ook geboren is. Carmelia kwam als jonge lokale speler tussen de ervaren voetballers terecht. Het team vertegenwoordigde toen nog de Nederlandse Antillen. De trainingen waren volgens hem goed, maar de mogelijkheden om verder te groeien waren beperkt. Dat zat vooral in het beschikbare geld. De bond moest met een klein budget reizen, trainingen en hotels regelen. “En toch probeerden we samen het maximale eruit te halen”, vertelt Carmelia. De spelers wilden graag vooruit, maar de organisatie had niet vanzelfsprekend de middelen om die ambities waar te kunnen maken.

Het eiland had op dat moment al een lange voetbalgeschiedenis. Sporthistoricus Jurryt van de Vooren beschrijft op Sportgeschiedenis hoe een Curaçaose selectie op 24 januari 1926 haar eerste internationale wedstrijd speelde tegen Haïti. De reis kon wel pas doorgaan nadat de clubbestuurder Arturo de Jongh hielp om de kosten en het inkomensverlies van de spelers te regelen. De voetballers waren namelijk weken van huis en konden in die tijd niet werken.
De band met Nederland speelde ook bij de verspreiding van de sport een rol. Onderzoekers Karym Leito, Marie Keulen en Jan Bant beschrijven op Curaçao.nu hoe katholieke fraters voetbal via hun scholen bekend maakten. Zij zagen de sport als een manier om kinderen discipline en hun eigen normen bij te brengen. Later werd voetbal ook een middel waarmee Curaçaoënaars hun eigen identiteit en trots konden uitdrukken.
De ploeg waarvoor Carmelia ging spelen, was ontstaan uit de samenwerking tussen verschillende eilanden. Volgens de Curaçaose voetbalbond FFK konden vanaf 1959 spelers van Curaçao, Aruba en Bonaire samen worden geselecteerd voor het Antilliaanse elftal. Aruba verliet deze samenwerking nadat het in 1986 een aparte status binnen het Koninkrijk had gekregen.
Voor Curaçao volgde er een grote verandering op 10 oktober 2010, toen de Nederlandse Antillen als land werden opgeheven. Curaçao en Sint Maarten werden afzonderlijke landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden, terwijl Bonaire, Sint Eustatius en Saba onderdeel werden van het land Nederland. Curaçao werd dus geen volledig onafhankelijke staat. Ook in het voetbal veranderde de organisatie. De FFK nam namelijk de activiteiten over en de ploeg ging verder onder de naam Curaçao.
Versterking uit Nederland
De zoektocht naar versterking buiten de eilanden zelf was al voor die verandering begonnen. Volgens de FFK gingen de bonden in 2003 actief spelers met Antilliaanse roots uit het Nederlandse profvoetbal benaderen. Tegelijkertijd hielp ook de financiële steun van de FIFA bij de bouw van een trainings- en ontwikkelingscentrum en ook bij de verbetering van de organisatie.
Carmelia zag vooral vanaf 2015 een groot verschil, toen Patrick Kluivert bondscoach werd en Remko Bicentini zijn assistent. Kluivert trok samen met de bond belangrijke spelers voor het team aan. Volgens Carmelia zat daar een duidelijk plan achter, waardoor de spelers ook als team konden groeien. Toen Bicentini het bondscoachschap overnam, werden de eerste grote resultaten zichtbaar. In 2017 won Curaçao de Caribische titel en speelde het voor het eerst op de Gold Cup, het landentoernooi van Noord- en Midden-Amerika en het Caribisch gebied. Bicentini vertelde bij VICE in 2017 dat een beter georganiseerde bond spelers eerder overtuigde om voor Curaçao te kiezen. Voetbaljournalist Bart Vlietstra noemt de band met Nederland de “levensader” van de ploeg. Volgens hem heeft Curaçao veel aan spelers die hun voetbalopleiding bij Nederlandse clubs kregen en vervolgens ervaring opdeden in het profvoetbal. “Zonder hen zou het veel moeilijker zijn geweest om kwalificatie af te kunnen dwingen.” Ook Carmelia merkte het verschil tussen de opleiding op het eiland en die in Nederland. De nieuwe spelers brachten een hoger niveau met zich mee. Maar om daarvan een succesvol elftal te maken, is volgens Vlietstra meer nodig dan individuele kwaliteiten. “Naast goede spelers moet ook de teamspirit goed zijn en is een goede staf belangrijk.”
De keuze voor een land
Door buiten het eiland naar spelers te zoeken, maakt Curaçao gebruik van zijn diaspora: mensen met Curaçaose roots die ergens anders wonen, maar nog een band met het eiland hebben. Een voetballer kan in Nederland geboren en opgegroeid zijn, terwijl bijvoorbeeld Curaçao via ouders, grootouders of andere familie een belangrijke plek in zijn of haar leven heeft. 
Onderzoeker Gijs van Campenhout legt uit dat bij de keuze voor een nationaal elftal verschillende belangen samenkomen. “Je hebt eigenlijk twee partijen. Je hebt de voetballer en je hebt de nationale voetbalbond.” De bond wil de sterkst mogelijke selectie samenstellen. Een speler kan zich verbonden voelen met het land van zijn familie, maar kijkt ook naar de mogelijkheden die interlandvoetbal biedt. Die afwegingen hoeven elkaar volgens hem niet uit te sluiten. Spelen voor een nationaal elftal kan een persoonlijke betekenis hebben en helpen bij een voetbalcarrière.
Wie hoort erbij?
Een speler kan volgens de regels voor een land mogen uitkomen, terwijl zijn verbondenheid met dat land toch ter discussie staat. Van Campenhout en Oonk onderzochten die verhouding tussen speelgerechtigdheid en nationale identiteit. In het interview maakt Van Campenhout onderscheid tussen de formele regels en de vraag die mensen daar vervolgens bij kunnen stellen: “Wie behoort er nou tot een natie? Wie mag er nou een natie vertegenwoordigen?”
Hij noemt de Duitse international Mesut Özil, die Turkse roots heeft als voorbeeld. Volgens Van Campenhout ging de kritiek op Özil niet alleen over zijn spel, maar ook over de vraag hoe Duits hij echt was. Daarmee verschoof de aandacht van zijn prestaties naar zijn afkomst en verbondenheid in een periode dat het slecht ging met de Duitse ploeg. Van Campenhout vindt daarom dat journalisten goed moeten nadenken over wanneer iemands achtergrond wel en niet relevant is. In een verhaal over een spelersloopbaan of een keuze voor een nationaal elftal kan die uitleg nodig zijn. In een wedstrijdverslag is het benoemen van iemands afkomst niet nodig. “Wat is nou de meerwaarde van het noemen van iemands migratieachtergrond als het om een voetbalverslag gaat?”
Binnen het Curaçaose elftal zag Carmelia een andere spanning ontstaan. Naarmate er meer spelers uit Nederland aansloten bij het team werd de concurrentie voor de voetballers van het eiland zelf groter. Volgens hem hadden sommige lokale spelers het gevoel dat hun plek werd overgenomen. De overgang naar een selectie met steeds meer spelers uit Nederland verliep daardoor niet altijd even gemakkelijk. Carmelia probeerde de groepen bij elkaar te houden. “Ik heb altijd tussen de lokale spelers en de spelers uit Nederland gestaan, zodat er geen afscheiding was.” Hij zag wel de meerwaarde van de versterkingen uit Nederland, maar kende ook de spelers voor wie er een plek in het nationale team steeds minder haalbaar werd.
Groei en extra kansen
Naast de veranderingen binnen het elftal veranderde ook de weg naar het WK voetbal. In 2026 deden voor het eerst 48 landen mee, tegenover 32 landen bij de vorige editie. Daardoor kwamen er meer plaatsen voor de “kleine landen” beschikbaar. De Verenigde Staten, Mexico en Canada hoefden zich als gastlanden niet meer te kwalificeren. Vlietstra vindt dat die omstandigheden ook moeten worden meegewogen. “Curaçao heeft ook geprofiteerd van de enorme uitbreiding van het WK voetbal.” Tegelijkertijd wijst hij op het werk van de bond, die grote spelers aantrok en met Dick Advocaat een enorm ervaren bondscoach wist aan te stellen.
De kansen op het eiland
Voor een jonge voetballer op Curaçao betekent een sterker nationaal team ook een stuk meer concurrentie. In de onderzochte selectielijsten voor de Gold Cups van 2017 en 2019 stonden er telkens drie spelers van Curaçaose clubs op de lijsten. In de lijsten voor de Gold Cup-voorronde van 2023, de Gold Cup van 2025 en het WK van 2026 waren dat er geen.
Deze vergelijking gaat over het land waar spelers hun clubvoetbal speelden, niet over hun geboorteplaats of opleiding. Een speler die op Curaçao opgroeide en daarna naar een Nederlandse club vertrok, telt hierin dus mee bij Nederland.
Carmelia zou graag zien dat de beste speler uit de lokale competitie een vaste selectieplek krijgt. Volgens hem houdt de ploeg zo contact met de lokale competitie en met de mensen op het eiland. “Op dit moment is het heel moeilijk om als lokale voetballer van Curaçao in het nationale team te komen.” Van Campenhout begrijpt wat zo’n vaste selectieplek kan betekenen voor de lokale spelers, maar kijkt ook naar de afweging die een bondscoach moet maken.
Een plek in het shirt
In Carmelia’s loopbaan komen de verschillende kanten van de opkomst van het Curaçaose voetbal samen. Hij begon bij een selectie met beperkte middelen en zag hoe spelers uit Nederland, nieuwe trainers en een duidelijker plan het niveau van het voetbal omhoog tilden. De band met Nederland gaf Curaçao kansen tot een grotere groep voetballers. Een betere organisatie en de ruimere kwalificatiemogelijkheden voor het WK voetbal hielpen om die ontwikkeling uiteindelijk om te zetten in een WK-deelname in 2026.

Toen Carmelia tijdens het WK het volkslied vanaf zijn bank hoorde, voelde hij vooral trots. De ploeg had bereikt waar hij en anderen jarenlang naartoe hadden gewerkt. “Eindelijk hebben we het bereikt waar we jarenlang voor vochten.” Die trots bestaat voor hem naast de wens dat jonge voetballers op het eiland ook weer hun kans krijgen. Hij weet nog hoe het was om als zeventienjarige tussen de grote spelers te staan. Inmiddels is het elftal verder gekomen dan ooit, maar de wens van een jonge speler kan nog steeds hetzelfde zijn. Ooit zelf dat shirt van Curaçao dragen. “Want de lokale speler mag ook dromen.”