Van campingsport tot WK: jongeren in een grijze sport

Van campingsport tot WK: jongeren in een grijze sport

Jong en oud spelen Petanque op Grote Markt in Delft tijdens het Boule d’orange toernooi.

Zeg petanque en veel mensen zien een camping voor zich: een zomeravond, iets te drinken en een paar opa’s met een boule in de hand. Voor een kleine groep jongeren in Nederland is het topsport met een bondscoach, EK’s en WK’s. Waarom weten zo weinig andere jongeren de sport dan te vinden?

Dat het imago niet helemaal klopt, bleek deze zomer in Frankrijk. Daar werden meerdere topspelers aangehouden, door de Franse media “de Messi en Ronaldo van de petanque” genoemd. Ze zouden opzettelijk een wedstrijd van een amateurteam hebben verloren, zodat gokkers konden winnen. De spelers zelf ontkennen. Half juni overleed in Mimizan een man van 68 na een ruzie op de petanquebaan, waarbij hij op zijn hoofd zou zijn geslagen met een petanqueboule. De 81-jarige verdachte zegt zich te hebben verdedigd.

Ook dopingcontroles verwacht niet iedereen bij een ‘stoffige’ sport. Petanque valt via de wereldfederatie onder de regels van het internationale antidopingagentschap WADA. Ook in Nederland wordt gecontroleerd. Een sport met gokschandalen, gewelddadige ruzies en dopingcontroles is geen tijdverdrijf voor opa’s. Maar in Nederland is van die wereld weinig te merken en zijn jongeren in de sport schaars. Toch kiezen sommige jongeren wél voor de sport.

‘Dat hoor je niet vaak’

Het begint ermee dat bijna niemand weet dat petanque een wedstrijdsport is. Kim van Gellekom (20) merkt het elke keer als iemand vraagt wat ze voor sport doet. Ze woont in Pijnacker, speelt voor PUK uit Haarlem in de hoogste competitie van Nederland en zit in het Nederlandse team. De reactie is vaak hetzelfde: “Oh, dat hoor je niet vaak. Zeker niet voor iemand van jouw leeftijd.” Daar heeft ze een punt: slechts 0,6 procent van de leden van de Nederlandse Jeu de Boules Bond is jonger dan 23, blijkt uit cijfers van de Europese petanquebond CEP. Soms zegt ze daarom maar gewoon dat ze jeu de boules speelt, “want dat kennen ze dan wel”. Toch haalde ze dit najaar op het EK voor beloften in Griekenland zilver bij het precisieschieten en brons met het damesteam. “Derde en tweede is leuk, maar uiteindelijk ga je voor dat Europees of wereldkampioenschap.”

Die verwarring zit volgens de bond dieper. “Petanque heeft een heel stoffig imago”, zegt Jobbi Schefferlie, beleidsmedewerker van de NJBB. Dat beeld komt niet uit de lucht vallen: bijna 93 procent van de leden is 55 of ouder. Schefferlie vindt dat imago niet per se slecht, zeker niet voor de oudere leden. Boulebars zitten op vrijdagavond vol jongeren, maar die zijn van ondernemers en niet van de bond. Het is leuk voor één keer, zegt hij, maar levert weinig nieuwe leden op.

Dat veel mensen de sport niet bij naam kennen, komt volgens Schefferlie door de associatie met jeu de boules. Dat is eigenlijk geen sport maar een verzamelnaam voor een hele familie van spelen waarbij je ballen zo dicht mogelijk bij een doelbal probeert te leggen. Denk aan het Italiaanse bocce, het Engelse bowls en het Zuid-Franse jeu provençal, waarbij spelers drie stappen aanloop nemen. Petanque is daar een afgeleide van. Rond 1907 kon de reumatische Jules Lenoir in La Ciotat niet meer rennen, waarna de baan korter werd en zijn voeten stil bleven staan: pieds tanqués (‘vastgeplante voeten’), het latere ‘petanque’.

Voor wie het nooit speelde: twee teams van één tot drie spelers gooien om beurten hun boules vanuit een cirkel zo dicht mogelijk bij een klein balletje, het but. Wie als eerste 13 punten heeft, wint.

In Frankrijk gaat het vanzelf, maar niet in Nederland. “Daar zie je al jochies van zes met hele grote boules die veel te groot voor ze zijn”, zegt Van Gellekom. Volgens Schefferlie is het daar een ware volkssport: iedereen kent de sport en de spelregels, er wordt op een hoger niveau gespeeld en kinderen leren het op school, onder meer bij gym. Volgens dezelfde CEP-cijfers is in Frankrijk ongeveer één op de vijftien leden jonger dan 23, in Nederland ongeveer één op de 170.

Een jeu-de-boulesfamilie

Bijna iedereen die speelt, komt uit een petanquefamilie, legt Van Gellekom uit. Haar ouders leerden elkaar kennen door de sport, haar vader is voorzitter van de club in Pijnacker en haar moeder speelde ook in het Nederlandse team. “Iedereen die nu aan het gooien is, is er gekomen door zijn ouders of zijn opa en oma.” Ze spreekt van “een soort jeu-de-boulesfamilie”. “Ik denk dat er bijna niemand is geweest die er niks mee te maken had en die dacht: oh, ik ga leuk jeu de boulen.”

Haar mooiste moment kwam in 2021 op het WK voor de jeugd, toen ze nog maar 15 was. Door corona kon het team nauwelijks toernooien spelen, dus trainde het buiten, ook in de sneeuw. In Spanje werd Nederland derde, na winst op het gastland. Soms wil ze in het weekend iets met vriendinnen doen, maar zitten haar weekenden vol met toernooien en competitiewedstrijden. “Dat is de kost die je soms moet betalen, maar dat heb ik er wel voor over”, zegt ze. Petanque is volgens haar niet even een balletje gooien: er komt veel bij kijken.

Kleine aantallen

Achter haar wordt de rij dunner. In 2020 telde de bond nog 88 leden tot en met zeventien jaar, in 2025 waren het er 40. Van Gellekom telt voor volgend seizoen naar eigen schatting maar vijf damesbeloften. “We hebben geen damesjunioren in beeld. Dus ja, als dat niet aangevuld wordt, dan stopt het natuurlijk.” Die krapte heeft een voordeel, zegt Schefferlie: wie jong is en wil, komt gemakkelijk in de top. Van Gellekom is volgens hem absolute top in Europa.

In het jaarverslag schrijft de bond zelf dat jeugd en beloften “relatief beperkt vertegenwoordigd” zijn. Toch is jeugd niet de prioriteit, zegt Schefferlie. Corona heeft er “aardig ingehakt bij de jeugd”: de bond verloor leden en kreeg te maken met veel bestuurswisselingen. Nu de organisatie weer op orde is, wil de bond zijn aanbod versterken, met een nieuwe kwalificatiecyclus voor belangrijke toernooien en nationale petanquedagen. Voor de jeugd is er een apart project met gereserveerd geld: een scholencompetitie, promotievideo’s en meer sociale media. “We kunnen die groep niet achterlaten”, zegt Schefferlie. Volgens hem betaalt de contributie van recreanten deels de wedstrijdsport. Als de bond niet organiseert en opleidt, “kan je de sport over een paar jaar opvegen”.

Geen 50-50

Een omslag zit er voorlopig niet in. De sport is bij veel jongeren onbekend, het beeld van de camping hangt er nog en de meesten komen er alleen binnen via hun familie. Een enorme boost lag er bijna. Petanque dong mee naar een plek op de Spelen van Parijs 2024, maar breakdance werd gekozen. Volgens Schefferlie omdat petanque moeilijker te volgen is; met gekleurde boules was het hoogstwaarschijnlijk wél gelukt. Ook het EK in Den Bosch (2022) leverde vooral zichtbaarheid op, maar geen jongeren. Van Gellekom verwacht niet dat het snel keert. “Ik denk dat het nooit gaat worden dat je een beetje 50-50 krijgt.” Zelf blijft ze gooien, op jacht naar een Europese titel. “Ik was natuurlijk heel dichtbij.” Schefferlie hoopt dat jongeren petanque ooit zien als een sport waarin ontmoeten, verbinden en competitie samenkomen, en dat ze er een leven lang mee doorgaan. Voor de meeste Nederlanders blijft petanque voorlopig iets voor op vakantie. Voor Van Gellekom is het iets waarvoor ze drie, vier keer per week de deur uit gaat.

Over de auteur