Sinds deze maandag betaal je bij winkeldiefstal 242 euro schadevergoeding in plaats van 181 euro. Maar wanneer je deze schadevergoeding moet betalen is iets waar al snel discussie over ontstaat, al helemaal bij de zelfscankassa’s, waarbij je zelf de producten scant. Want wanneer wordt iets gezien als per ongeluk een product vergeten te scannen en wanneer is er sprake van echt diefstal? Deze vraag wordt ook gesteld in een recent artikel van RTL Nieuws. Hierin staat de uitspraak: wie bij de zelfscan een product vergeet te scannen, maakt kans om een schadevergoeding van 242 euro te moeten betalen. Maar klopt deze claim wel helemaal of zitten hier bepaalde nuances aan?
Het bedrag van 242 euro is bedoeld als vergoeding voor de kosten die een winkel maakt bij het afhandelen van een winkeldiefstal. Het gaat juridisch niet om een strafrechtelijke boete. De verhoging van de schadevergoeding roept vragen op voor klanten van zelfscankassa’s. In het artikel van RTL wordt uitgelegd dat deze vergoeding ook kan gelden wanneer iemand bij de zelfscankassa een product niet afrekent. Volgens RTL kan een vergeten scan dus gevolgen hebben, ook wanneer iemand het product niet bewust probeert mee te nemen zonder te betalen. Daarmee stelt RTL dus dat een vergeten scan bij de zelfscankassa je 242 euro kan kosten.
Wanneer moet je deze schadevergoeding betalen?
Het bedrag van 242 euro is geen strafrechtelijke boete, maar een schadevergoeding die een winkel kan vragen wanneer er sprake is van winkeldiefstal. Volgens SODA, de organisatie die namens aangesloten winkels de schadevergoeding behandeld, is het bedrag bedoeld om de kosten te vergoeden die een winkel maakt als gevolg van een winkeldiefstal. Denk hierbij aan de tijd die medewerkers kwijt zijn aan het afhandelen van een incident. De schadevergoeding staat los van een eventuele strafrechtelijke vervolging. Een winkel kan dus een schadevergoeding vragen, terwijl daarnaast het Openbaar Ministerie kan besluiten om iemand strafrechtelijk te vervolgen. De 242 euro is daarmee niet hetzelfde als een boete die door een rechter wordt opgelegd.
De verhoging van 181 naar 242 euro geldt sinds 14 september 2026. Het bedrag kan door winkels die gebruikmaken van de regeling worden gevraagd wanneer zij iemand betrappen op winkeldiefstal. Bij een zelfscankassa kan dit bijvoorbeeld gebeuren wanneer een klant een product niet afrekent en de winkel ervan uitgaat dat het product bewust niet is gescand. Maar daarentegen kan het gebeuren dat iemand een fout maakt of niet merkt dat de scan niet is geregistreerd.
Wanneer is een vergeten scan diefstal?
Om te bepalen of er sprake is van diefstal, moet er niet alleen worden gekeken naar het feit dat een product niet is afgerekend, ook de omstandigheden van de situatie kunnen van belang zijn. Strafrechtadvocaat Johan Keizer legt uit dat daar geen algemeen antwoord op te geven is. Volgens hem is iedere situatie anders en moet per geval worden bekeken wat er precies is gebeurd. Als voorbeeld noemt hij een situatie waarbij iemand samen met een ander voor ongeveer 150 euro aan boodschappen afrekent. ‘Tijdens het scannen wordt één product wel langs de scanner gehaald, maar de scan blijkt achteraf niet geregistreerd te zijn. Wanneer de winkel dit tijdens een controle ontdekt, kan de klant worden aangesproken op het niet afgerekende product,’ vertelt Keizer. Volgens Johan Keizer kan iemand in zo’n situatie bij een rechter uitleggen dat het niet de bedoeling was om het product niet te betalen. ‘Dan kun je bij zo’n casus heel prima bij de rechter betogen dat er geen sprake is van diefstal en geen sprake is van opzet’, zegt hij.
Opzet speelt volgens Keizer een belangrijke rol in het strafrecht. Het Openbaar Ministerie moet kunnen aantonen dat iemand bewust heeft gehandeld. De winkelier bepaalt uiteindelijk niet zelf of iemand strafrechtelijk schuldig is aan diefstal. Wel kan een winkel iemand aanspreken, het incident melden en in sommige gevallen de schadevergoeding in rekening brengen. Ook camerabeelden kunnen een rol spelen bij het beoordelen van een situatie. Daarop kan bijvoorbeeld te zien zijn hoe iemand de producten langs de scanner haalt en wat er daarna gebeurt. Volgens Johan kunnen er daardoor grote verschillen zitten tussen situaties waarin iemand één product per ongeluk niet scant en situaties waarin iemand bewust meerdere producten niet afrekent.
Conclusie
De uitspraak van RTL Nieuws dat een vergeten scan bij de zelfscankassa je 242 euro kan kosten is volgens Keizer mogelijk. Theoretisch gezien zou het dus kunnen dat als je per ongeluk iets niet scant en hierop wordt betrapt, je de schadevergoeding moet betalen. Er zit tegelijkertijd veel nuance aan dit soort situaties. De claim is dus juist, maar dat betekent echter niet dat iedere klant die per ongeluk een product vergeet te scannen automatisch schuldig is aan diefstal. De omstandigheden van het geval spelen een grote rol bij de beoordeling van wat er precies is gebeurd.
De formulering van RTL Nieuws dat ‘wie bij de zelfscan een product vergeet te scannen, maakt kans om een schadevergoeding van 242 euro te moeten betalen’ is dus mogelijk, maar kan de indruk wekken dat iedere vergeten scan automatisch tot een betaling van 242 euro leidt. Juist daar zit de nuance die in de praktijk belangrijk is om duidelijk te vermelden.
