‘De militarisering wordt betaald met de afbraak van ons sociale stelsel’. Deze claim maakte de organisatie van het Nationaal Vredesprotest “Stop de oorlogkoorts” zondag 27 september. Het protest, dat plaatsvond op de Dam in Amsterdam, werd georganiseerd door De Nieuwe Vredesbeweging, FNV Young & United en de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). Zij eisten een koerswijziging: van militarisering naar vrede en sociale veiligheid. In hoeverre klopt de uitspraak van Stop de oorlogkoorts eigenlijk? Worden de extra defensie-uitgaven inderdaad betaald door bezuinigingen op de sociale zekerheid?
Op Prinsjesdag heeft kabinet-Jetten aangekondigd aankomend begrotingsjaar €28,9 miljard aan defensie uit te willen geven. Met deze extra investering van ongeveer €600 miljoen werkt het kabinet geleidelijk toe naar de nieuwe NAVO-norm. Volgens deze norm moeten NAVO-landen in 2035 minimaal 3,5% van het bbp aan defensie-uitgaven besteden. De extra uitgaven aan defensie moeten echter ook ergens van worden betaald. Organisaties zoals ‘Stop de oorlogkoorts’ zeggen dat de overheid dit doet door bezuinigingen op terreinen als sociale zekerheid, zorg en onderwijs.
Extra uitgaven
SEO stelt in een onderzoek naar de economische effecten van extra defensie-uitgaven dat de overheid op drie verschillende manieren de extra kosten kan financieren: door het verhogen van de overheidsschuld, het verhogen van belastingen of het bezuinigen op andere overheidsuitgaven. Kabinet-Jetten kondigde in het coalitieakkoord al aan de defensie-uitgaven te willen verhogen. Tegelijkertijd zou er bezuinigd moeten worden op de sociale zekerheid, door onder andere het verkorten van de WW en de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd. Voormalig programmaleider bij het CPB Wim Suyker noemt dit een verschuiving: ‘Het woord ‘betaalt’ is lastig. Het is zo dat defensie-uitgaven flink omhoog gaan en de andere uitgaven minder stijgen. Je kunt zeggen dat er een verschuiving plaatsvindt.’
Kritiek
Op de aangekondigde bezuinigingen kwam veel kritiek vanuit vakbonden en oppositiepartijen. Zo stelden FNV, CNV en VCP een ultimatum: aanpassing van de plannen of actie vanuit de vakbonden. In de Miljoenennota 2027 was een groot gedeelte van de bezuinigingen op sociale zekerheid al geschrapt. Toch gaf het kabinet naar aanleiding van een raming van het CPB aan hervormingen door te willen voeren om de overheidsfinanciën gezond te houden: ‘Zonder hervormingen nemen zowel de belastingdruk als overheidsuitgaven naar verwachting toe. Dit kabinet kiest daarom voor hervormingen in de sociale zekerheid en zorg.’
Schrapping
Voor de vakbonden en de oppositie waren deze aanpassingen onvoldoende. In september volgden verschillende protesten georganiseerd door FNV en CNV. De vakbonden werden hierbij gesteund door onder andere Progressief Nederland. Volgens fractievoorzitter Jesse Klaver moest het kabinet een keuze maken: ‘Bezuinigen en meer geld voor de allerrijksten met de steun van rechts? Of bouwen aan een sterke verzorgingsstaat en eerlijk delen met steun van PRO en de vakbonden?’
Na gesprekken met premier Rob Jetten en minister van Financiën Eelco Heinen, kondigde Klaver op 29 september aan dat het kabinet de bezuinigingen op de sociale zekerheid definitief gaat schrappen. Dit betekent echter wel mogelijke bezuinigingen op andere terreinen, zoals onderwijs, blijkt uit gelekte documenten bij de NOS. Hierin staat ook dat de defensie-uitgaven niet aangepast zullen worden. Of dit in de toekomst zo blijft, durft Suyker niet te zeggen: ‘Niks is zeker wat de overheidsbegroting betreft, het kan altijd terugkomen. Maar voorlopig is het nu aan de polder om te kijken hoe zij de WIA en WW kunnen vervormen.’
Conclusie
Al met al kan niet gesteld worden dat de extra defensie-uitgaven worden betaald door bezuinigingen op de sociale zekerheid. De claim: ‘De militarisering wordt betaald met de afbraak van ons sociale stelsel’ van de organisatie van “Stop de oorlogkoorts” is daarom op dit moment niet correct. Hierbij is wel een belangrijke nuance nodig. Toen de uitspraak zondag werd gedaan, waren de bezuinigingen op de sociale zekerheid nog niet volledig geschrapt.
Liever de factcheck luisteren? Factchecker Eva Langendoen zat live in de radio-uitzending om alle feiten op een rijtje te zetten. Beluister het fragment hieronder
