‘Rusland is onze vijand’  zo luidden de koppen in Nederland nadat Defensieminister Dilan Yeşilgöz (VVD) deze uitspraak heeft gedaan de ochtend voor het defensiedebat. Met deze uitspraak verandert zij de toon door Rusland geen agressor, maar vijand te noemen. Het woord vijand duidt op een militaire confrontatie. Nederland heeft niet officieel de oorlog aan Rusland verklaard. Zijn zij dan wel echt onze vijand?

Factcheck: Rusland is onze vijand

Aanleiding uitspraak

De ochtend tijdens het debat haar defensiebegroting op 8 oktober, zei Dilan Yeşilgöz het volgende: “Rusland is niet langer ‘de agressor’, dat eufemisme zult u

uit mijn mond niet vaak meer horen. We mogen niet naïef zijn, Rusland is onze vijand. En nee, dat betekent niet dat wij in oorlog zijn, maar zorgeloze vrede is ook ver weg.”

Andre Gerrits, historicus en emeritus hoogleraar Internationale Studies en Wereldpolitiek aan de Universiteit Leiden, zegt hierover het volgende:  “Het woord vijand is niet een precies begrip, er zijn meer landen die je tot vijand zou kunnen benoemen: Noord-Korea of China bijvoorbeeld.’

Yeşilgöz vindt dat ze met de toenemende dreiging dingen moet gaan benoemen zoals ze zijn. “Het is heel duidelijk dat Rusland zich als de vijand presenteert. Dat wil nog niet zeggen dat wij in oorlog zijn of ineens een heel andere aanpak gaan hebben”, aldus Yeşilgöz.

Gerrits geeft Yazilgoz hierin gelijk: “ Rusland is in theorie onze vijand: Wij steunen Oekraïne. Oekraïne is in oorlog met Rusland en wij steunen Oekraïne militair, economisch, politiek en diplomatisch gezien”, aldus Gerrits.

Dreiging

De Russische aanvallen worden steeds heftiger en Rusland is steeds meer de grens van de NAVO-landen aan het opzoeken en overschrijden. In het jaarverslag van de AIVD jaarverslag van de AIVD wordt dit bevestigd: ‘Net als in 2024 stelde Rusland zich in 2025 steeds agressiever, brutaler en provocerender op tegen Europese landen.’

“Ik zie niet in wat het doel is van Rusland politiek tot vijand verklaren en dit soort taalgebruik gebruiken, dat nergens toe leidt. Het laat de spanningen alleen maar oplopen”, aldus Gerrits.

Russische Ambassade

De Russische ambassade is boos. “Is dit een officiële verklaring van directe militaire confrontatie?”, schrijven medewerkers van de ambassade op het platform X. In hun reactie op de uitspraak eisen zij een verklaring van de Nederlandse regering en willen zij weten of de regering aansluit of afstand doet van de benaming.

“Daar hebben zij niet zoveel van te vinden. Het is geen kabinet bereidt wat Yeşilgöz heeft gezegd. Het kabinet gaat haar woorden niet herhalen en dat betekend dus dat volgens het kabinet Rusland in ieder geval niet onze vijand is, laat staan dat we in oorlog zouden zijn. Hier heeft de ambassade dan niet zoveel over te zeggen”, aldus Gerrits.

Ook laat de ambassade weten deze term niet te accepteren en in actie te komen als dat moet: “Wij zullen niet tolereren dat men probeert Rusland met dreigementen en ultimatums tegemoet te treden. Elke aantasting van de veiligheid en soevereiniteit van de Russische Federatie zal worden beantwoord met een onmiddellijke, snelle en verpletterende reactie.”

Kabinet op één lijn

Nederland noemt Rusland bewust geen ‘vijand’ en toch doet Yeşilgöz dit wel. Zit het kabinet dan wel op één lijn of heeft Yeşilgöz vanuit de VVD gesproken in plaats van haar rol als minister van Defensie?

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken noemt Rusland voor Nederland de: ‘grootste veiligheidsdreiging’ en Premier Rob Jetten zei: “Rusland is zeker een van de vijandige mogendheden waar we als Nederland en Europa mee te maken hebben.” Beiden draaien ze om  het duidelijke statement van Yeşilgöz heen.

Gerrits zegt hierover het volgende: “Het is geen kabinet beleid, dat is duidelijk. Ze vinden het niet een hele gelukkige uitspraak van yezilgoz anders hadden zij deze namelijk gewoon kunnen herhalen.”

Conclusie

Volgens Gerrits is het dus duidelijk dat het kabinet niet achter het statement van Yeşilgöz staat. Zij heeft onnodig spanningen doen oplopen. Hoewel zij hier vanuit haar rol als fractieleider van de VVD achter kan staan, is het als defensieminister niet terecht. Wel is het deels een terechte uitspraak; wij zijn niet in oorlog met Rusland en wij kunnen hun best vijand noemen. De vraag is alleen of dit dan het juiste moment was.