De Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof (ICC) hebben niet alleen geleid tot woede in Den Haag, maar zetten ook de Europese Unie voor een lastig dilemma. Voor veel Europese landen gaat de discussie inmiddels over meer dan alleen het Strafhof. Want hoeveel invloed mag een niet-lidstaat hebben op een rechtbank die door 125 landen is opgericht?
De gezamelijke reactie van Europa werd door sommige als opvallend gezien. In een verklaring benadrukte zij hun ‘voortdurende steun voor de onafhankelijkheid, onpartijdigheid en intergriteit van het ICC.’ Ook vanuit Brussel klonk stevige kritiek. António Costa, voorzitter van de Europese Raad, verklaarde dat sancties tegen het Strafhof ‘de onafhankelijkheid van het Hof bedreigen en het internationale strafrechtsysteem als geheel ondermijnen’. Toch blijft het maar de vraag wat Europa daadwerkelijk voor elkaar kan krijgen.
Juist daar ligt volgens diplomaten de kern van het probleem. De Europese Unie zegt het hof te steunen, maar veel financiële, digitale en juridische processen waar internationale organisaties gebruik van maken, zijn in handen van Amerikaanse bedrijven. Daarmee heeft de Amerikaanse overheid de mogelijkheid om deze processen stil te leggen. De sancties leggen de kwetsbaarheid bloot waar in Europa de laatste tijd al langer zorgen over bestaan.
De Europese Commissie heeft inmiddels aangegeven bereid te zijn maatregelen te nemen om het functioneren van het Strafhof te beschermen. ‘Wij [de Europese Unie red] staan klaar om alle noodzakelijke maatregelen te nemen zodat het Hof zijn werk kan blijven uitvoeren,’ aldus een officiële verklaring van de Commissie.
Ook het Strafhof liet snel van zich horen. In een reactie noemt het hof de Amerikaanse maatregelen een poging om haar onafhankelijke werk te bemoeilijken. Tegelijkertijd beloofde het ICC om haar werkzaamheden voort te zetten. ‘Het Hof staat volledig achter haar personeel en belooft door te gaan gerechtigheid en hoop te bieden aan miljoenen onschuldige slachtoffers,’ schrijft het ICC.
De discussie komt op een gevoelig moment. De afgelopen jaren profileerde de EU zich steeds meer als verdediger van de internationale rechtsorde. Dat gebeurde onder meer na de Russische invasie van Oekraïne, waarbij het Strafhof een belangrijke rol speelde in onderzoeken naar mogelijke oorlogsmisdaden. Europese leiders vrezen dat druk op het hof ook gevolgen kan hebben voor lopen onderzoeken naar internationale misdrijven.
De komende maanden zullen uitwijzen of de Europese steun meer wordt dan alleen wat symboliek. Achter deze discussie over sancties schuilt een grotere vraag; hoeveel bescherming kan Europa bieden aan internationale instelling wanneer de druk afkomstig is van een van zijn belangrijkste bondgenoten?
Ben je benieuwd naar wat het Strafhof allemaal doet, en waarom Trump deze maatregelen heeft aangekondigd? Onze verslaggever Hugo Lindner legt het allemaal voor je uit in deze explainer.
