Nederland en water zijn onafscheidelijk. Al eeuwenlang zijn we op zoek naar verschillende manieren om ons land tegen water te beschermen. Dat onderzoek naar het ontwerpen en bouwen van constructies en oplossingen rondom water, zoals overstromingen, dijken, havens en rivieren, wordt waterbouwkunde genoemd. Zeker nu Nederland te maken krijgt met periodes van droogte, hoge waterstanden en hevige regen, blijft dat onderzoek belangrijk.
Het Waterloopbos in Marknesse is een bijzondere plek waar dit onderzoek vroeger plaatsvond. In dit bos liggen overblijfselen van het voormalig Waterloopkundig Laboratorium. Hier werden van 1951 tot 1996 op schaal havens, rivieren, deltawerken en waterkeringen nagebouwd om te onderzoeken hoe water zich gedraagt. Met de modellen werden de effecten van eb, vloed, stromingen en golfwerking gecontroleerd nagebootst. Het Waterloopkundig Laboratorium sloot in 1996 zijn locatie in de Noordoostpolder en verplaatste de activiteiten naar Delft. Mede door de opkomst van computermodellen werd fysiek onderzoek minder noodzakelijk.
Volgens Anouk Bomers, universitair docent en onderzoeker aan de Universiteit Twente, hebben fysieke modellen ook beperkingen. Zo kosten ze bijvoorbeeld veel geld, materialen en tijd. “Daarnaast loop je met computermodellen niet tegen schaalproblemen aan, wat vaak het geval is bij fysieke modellen,” aldus Bomers.
Computermodellen worden gebruikt om waterstanden, golven en stromingen te voorspellen, overstromingen en droogte in de gaten te houden en om de gevolgen van klimaatverandering te onderzoeken. Maar net als fysieke modellen hebben ook computermodellen beperkingen. Computermodellen kunnen niet altijd goed gecontroleerd worden. “Vaak ontbreekt goede validatiedata,” zegt Bomers, “bijvoorbeeld in het geval van overstromingen, simpelweg omdat extreme situaties nagenoeg niet zijn opgetreden in het verleden.” Daarnaast zijn sommige processen in het water zo klein en ingewikkeld dat een computermodel dat niet goed kan namaken.
Waar het onderzoek in de 20e eeuw dus vooral vertrouwde op fysieke schaalmodellen, vullen fysieke en digitale methodes elkaar tegenwoordig aan. Fysieke modellen leveren meetgegevens waarmee computermodellen worden gekalibreerd en gecontroleerd. Computermodellen maken het mogelijk om sneller berekeningen en scenario’s te testen. Ook kunnen ze helpen bij het ontwerpen van fysieke experimenten. “Fysieke schaalmodellen zijn nog steeds erg waardevol om kalibratie-/validatiedata te verzamelen voor de computermodellen. Door meer inzicht te krijgen in de natuurlijke processen en deze op een juiste manier mee te nemen in onze computermodellen, kunnen we meer vertrouwen krijgen in deze modellen,” aldus Bomers.
Van het Waterloopbos in Marknesse tot de onderzoeksfaciliteiten van Deltares in Delft, de waterbouwkunde heeft een grote technologische ontwikkeling doorgemaakt. Vroeger werd er vooral gewerkt met fysieke schaalmodellen. Tegenwoordig worden ook computermodellen gebruikt om te onderzoeken hoe water zich gedraagt. Maar de technologie blijft zich ontwikkelen. Zo wordt ook AI steeds belangrijker. Wat kan AI betekenen voor de waterbouwkunde en hoe verandert het de manier waarop onderzoek wordt gedaan? Daarvoor spreek ik met Jacco Groeneweg, expert in golfmodellering en waterbouwkunde bij Deltares.
