Hoe ver kan Rusland gaan voordat de NAVO ingrijpt?

Hoe ver kan Rusland gaan voordat de NAVO ingrijpt?

Russische sabotage, cyberaanvallen en incidenten bij de grenzen van NAVO-landen zorgen voor steeds meer spanningen in Europa. Maar wanneer wordt zo’n aanval een reden voor militair ingrijpen? Volgens veiligheidsexpert Marion Messmer is dat moeilijk te voorspellen. Er zijn namelijk geen vaste grenzen voor wanneer de NAVO moet reageren.

De spanningen tussen Rusland en het Westen lopen al jaren op. Naast de oorlog in Oekraïne krijgt Europa ook te maken met dreigingen die minder zichtbaar zijn. Denk aan cyberaanvallen, sabotage en andere vormen van hybride oorlogsvoering. Hierbij probeert een land een ander land te verzwakken zonder direct een gewone oorlog te beginnen. Vooral landen aan de oostgrens van de NAVO maken zich zorgen over de dreiging vanuit Rusland. De vraag is hoever Rusland kan gaan zonder een directe militaire confrontatie met de NAVO te veroorzaken.

Volgens Marion Messmer, directeur van het International Security Programme bij denktank Chatham House, is daar geen duidelijk antwoord op. “Er zijn geen officieel vastgelegde grenzen”, legt ze uit. Rusland neemt volgens haar iedere keer een risico wanneer het hybride aanvallen uitvoert of het luchtruim van andere landen binnendringt. De gevolgen kunnen namelijk groter zijn dan Rusland vooraf verwacht. Dat kan de situatie gevaarlijk maken. Als een Russische actie bijvoorbeeld leidt tot veel slachtoffers, kan dat volgens Messmer aanleiding zijn voor een stevige reactie van de NAVO. Daardoor bestaat het risico dat een klein incident uitgroeit tot een groter conflict.

Hoe reageert de NAVO?

De NAVO houdt de dreiging vanuit Rusland goed in de gaten. Sinds 2014 heeft het bondgenootschap de aanwezigheid van militairen langs de oostgrens flink uitgebreid. Daarmee wil de NAVO voorbereid zijn op een mogelijke aanval. Tegelijkertijd moet deze militaire aanwezigheid Rusland afschrikken, zodat het land minder snel besluit om een NAVO-land aan te vallen. Toch betekent niet ieder incident direct dat militairen worden ingezet. De reactie hangt af van wat er precies gebeurt en hoe groot de gevolgen zijn. Ook speelt mee of een aanval gericht is tegen een NAVO-land of tegen een land buiten het bondgenootschap.

De Europese Unie heeft daarnaast haar eigen afspraken over hulp aan lidstaten die worden aangevallen. Volgens Messmer hangt het af van welk land hulp nodig heeft. Wordt een EU-lidstaat aangevallen, dan kan de Europese afspraak voor gezamenlijke verdediging worden gebruikt. Gaat het om een NAVO-land dat geen lid is van de EU, dan betekent dit niet automatisch dat de EU moet ingrijpen.

Wie houdt hybride aanvallen tegen?

Bij hybride dreigingen ligt de verantwoordelijkheid vaak niet alleen bij het leger. Zolang er geen open oorlog is, spelen bijvoorbeeld grensbewakers, de politie, ministeries van Binnenlandse Zaken en inlichtingendiensten een belangrijke rol. Zij houden verdachte activiteiten in de gaten en proberen sabotage te voorkomen voordat die plaatsvindt. Ook proberen ze mensen op te sporen en te arresteren die betrokken zijn bij aanvallen.

De uitdaging voor Europa is dus om zich te verdedigen tegen dreigingen die niet altijd duidelijk herkenbaar zijn als een aanval. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat een reactie de spanningen verder laat oplopen. Want zolang er geen duidelijke grenzen zijn, blijft de vraag wanneer Rusland te ver gaat moeilijk te beantwoorden.

 

Verslaggever Vinnie Binnekamp ging in gesprek met Pieter-Jan Vandoren en Teun Janssen om te praten over waarom Duitsland zo belangrijk is voor Oekraine. Benieuwd naar hoe het interview ging? Luister deze dan hieronder!

 

Over de auteur