Almere, Zoetermeer en vijf andere Nederlandse New Towns zijn nog geen eeuwenoude steden, maar kampen wel met verouderde gebouwen, voorzieningen en infrastructuur. Juist hun bijzondere ontstaansgeschiedenis verklaart waarom zoveel problemen zich nu tegelijkertijd aandienen.

De steden werden vanaf de jaren zestig in korte tijd gebouwd en uitgebreid als gevolg van rijksbeleid. ‘Daardoor zijn ze snel gegroeid en is er nu veel tegelijkertijd aan slijtage onderhevig’, zegt Matthijs Uyterlinde, senior onderzoeker bij het Verwey-Jonker Instituut. Hij werkte mee aan het onderzoek Zorgen voor New Towns: van groeikern tot aandachtsgebied.

Niet alleen de gebouwen en openbare ruimte verouderden. In de jaren zeventig vestigden veel jonge gezinnen zich in de groeisteden. Een groot deel van hen bleef er wonen en bereikt nu ongeveer tegelijkertijd een hogere leeftijd. Daardoor verlopen ook sociale veranderingen schoksgewijs. Nieuwe jongere en meer diverse groepen trekken de wijken in, terwijl voorzieningen niet altijd met die verandering meegroeien.

Vooral de positie van jongeren baart zorgen. Volgens Uyterlinde laten statistieken relatief veel schooluitval, lagere schooladviezen en risicojongeren zien. Ook lijkt de onderwijskwaliteit achter te blijven. Tegelijkertijd hebben veel New Towns een sober voorzieningsniveau en een tekort aan plekken waar jongere elkaar kunnen ontmoeten.

De gemeenten kunnen deze problemen niet eenvoudig zelf oplossen. Alleen het onderhoud van maatschappelijk vastgoed, groen, infrastructuur, kabels en leidingen kost al veel geld. Bovendien was gemeentelijk beleid volgens Uyterlinde vaak op korte termijn gericht, waardoor langjarige investeringen in bijvoorbeeld kansen voor jongeren uitbleven.

Zonder extra investeringen dreigen de steden fysiek en sociaal verder achteruit te gaan en minder aantrekkelijk te worden ten opzichte van andere gemeenten. Uyterlinde waarschuwt daarom voor uitstel: ‘Voorkomen is beter dan genezen.’ Als niet tijdig wordt ingegrepen, kunnen sommige New Towns volgens hem uiteindelijk een langdurige en miljarden kostende rijksaanpak nodig hebben.