De aantrekkingskracht van sterke leiders 

Leiders worden vaak bewonderd om hun daadkracht, zelfvertrouwen en vermogen om knopen door te hakken. Juist die kwaliteiten maken hen geschikt om verantwoordelijkheid te dragen. Maar dezelfde eigenschappen kunnen ook een risico vormen. Volgens Barbara Wisse heeft macht namelijk twee gezichten: het kan leiders helpen om effectief te zijn, maar ook hun grootste valkuil worden. In de politiek, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties zien we regelmatig voorbeelden van leiders die eerst succesvol waren, maar gaandeweg minder open lijken te staan voor kritiek. Dat is geen toeval. ‘Macht kan een leider daadkrachtiger en zelfverzekerder maken, maar diezelfde eigenschappen kunnen ook doorslaan. Zelfvertrouwen wordt overmoed, besluitvaardigheid wordt impulsiviteit en ambitie kan omslaan in dominant gedrag.’ 

Wanneer zelfvertrouwen omslaat in overmoed 

Die verandering ontstaat vaak geleidelijk. Een leider die veel verantwoordelijkheid draagt, moet dagelijks beslissingen nemen en kan niet overal langdurig over twijfelen. Dat vergroot het vertrouwen in het eigen oordeel. Daar schuilt gevaar in. Naarmate iemand meer macht krijgt, wordt het makkelijker om te vertrouwen op eerdere successen en moeilijker om kritisch naar zichzelf te blijven kijken. Besluiten worden sneller genomen, terwijl twijfel en zelfreflectie naar de achtergrond verdwijnen. Zo kan een sterke leiderschapsstijl kan daardoor steeds dominanter worden. Een ander effect van macht is dat leiders anders naar problemen gaan kijken. Medewerkers houden zich vaak bezig met concrete situaties en dagelijkse uitdagingen en leiders richten zich vaker op grote lijnen en langetermijndoelen. Dat kan voordelen hebben, maar ook belangrijke signalen aan het zicht onttrekken. Zoals Barbara Wisse het omschrijft: ‘Wie veel macht heeft, kijkt vaker naar het grotere geheel. Maar daardoor kunnen juist belangrijke details en kritische signalen uit beeld verdwijnen.’ Daardoor bestaat het risico dat problemen pas worden opgemerkt wanneer ze al zijn uitgegroeid tot grotere uitdagingen. Juist de informatie die een leider nodig heeft om goede beslissingen te nemen, bereikt hem of haar dan steeds minder. 

Minder ruimte voor kritiek 

Wanneer iemand veel macht heeft, verandert niet alleen diens eigen gedrag. Ook de omgeving verandert mee. Medewerkers of adviseurs kunnen terughoudender worden om kritiek te geven of afwijkende meningen te delen. Daardoor ontstaat het gevaar van een organisatie waarin tegenspraak steeds minder vanzelfsprekend wordt. En zonder kritiek wordt het lastig om fouten te herkennen of beleid bij te sturen. Een leider kan daardoor onbedoeld in een soort tunnelvisie terechtkomen. 

De balans tussen macht en zelfreflectie 

Toch betekent dit niet dat macht per definitie slecht is. Zonder leiders die beslissingen durven te nemen, komen organisaties vaak nauwelijks vooruit. De uitdaging zit vooral in het vinden van een balans tussen daadkracht en zelfreflectie. Daarom benadrukt Barbara Wisse dat macht altijd twee kanten heeft. ‘Macht heeft twee kanten: het kan mensen helpen om knopen door te hakken en doelen te bereiken, maar het kan er ook voor zorgen dat ze minder openstaan voor kritiek en hun eigen kunnen overschatten.’ De vraag is dan ook niet of leiders macht moeten hebben. De belangrijkere vraag is hoe zij voorkomen dat die macht hen op een negatieve manier beïnvloed.  

Hieronder volgt een audioreportage over macht.