Waarom stemmen mensen op leiders die harde taal gebruiken? En waarom sluiten sommige Nederlanders zich aan bij radicale politieke bewegingen? De aantrekkingskracht van sterke leiders en extreme groepen heeft niet alleen met politieke overtuigingen te maken. Ook psychologische behoeften spelen een rol.

Uit onderzoek van het The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) uit 2025 blijkt dat bijna de helft van de Nederlanders zich in crisistijden kan vinden in een sterke leider die daadkracht boven compromissen stelt. Frustratie over de politiek, wantrouwen in instituties en onzekerheid over bijvoorbeeld migratie en de economie spelen daarbij een rol. Mensen kunnen het gevoel krijgen dat de politiek onvoldoende naar hen luistert en verlangen naar iemand die duidelijke antwoorden geeft.

Dat verlangen naar duidelijkheid kan ook een rol spelen bij het aansluiten bij extreme groepen. Journalist en onderzoeker Nikki Sterkenburg deed jarenlang onderzoek naar radicaal- en extreemrechtse Nederlanders. Ze onderscheidt verschillende redenen waarom mensen zich bij zulke bewegingen aansluiten. ‘Sommigen zijn teleurgesteld in de politiek, anderen zoeken vooral sociale contacten of voelen zich onrechtvaardig behandeld.’

‘De sociale zoekers zijn erin gerold omdat ze een vriend of een buurman wilden helpen’, vertelt Sterkenburg. Niet iedereen sluit zich dus vanuit een sterke politieke overtuiging aan bij een extreme groep. Ook het gevoel ergens bij te horen speelt een belangrijke rol. Het Nederlands Jeugdinstituut noemt gevoelens van onrecht, discriminatie en sociale uitsluiting als factoren die kunnen bijdragen aan radicalisering. Sterkenburg ziet dat de ideologie bij veel mensen niet eens het beginpunt is. ‘Alleen bij deze groep begint het met een ideologie. Bij de rest, zelfs bij de neonazi’s, volgt de ideologie pas nadat ze zijn toegetreden.’

De aantrekkingskracht van sterke leiders en extreme groepen draait dus niet alleen om politieke ideeën. Ook onzekerheid, frustratie en de behoefte aan verbondenheid kunnen mensen een bepaalde richting op trekken. Wie wil begrijpen waarom mensen achter zulke leiders of bewegingen staan, moet daarom ook kijken naar wat zij bij die leider of groep hopen te vinden.

In onze podcast !PSYCHED¡ was Omar Solinger te gast. Hij is universitair hoofddocent aan de Vrije Universiteit Amsterdam en doet onderzoek naar leiderschap en de relatie tussen leiders en hun volgers. In de podcast vertelt hij onder andere waarom politieke leiders vaak narcistische trekjes vertonen en welke psychologische factoren een rol spelen bij macht.

Benieuwd naar het hele gesprek? Luister de gehele aflevering op onze website!