De twee journalistiekstudenten besloten dit indrukwekkende verhaal vast te leggen voor Campus Doc. Maar hoe kregen twee studenten dit voor elkaar?

Vertrouwen winnen

Via Ould Slahi kwamen de studenten al snel in een Zoom-gesprek terecht met de hoofdpersoon van de documentaire, NCIS special agent Mark Fallon. Fallon wilde best meewerken, maar hij wilde de twee studenten wel eerst testen. Er wordt rondom Guantánamo Bay namelijk enorm veel misinformatie verspreid.

‘Toen Ould Slahi me vroeg, zei ik natuurlijk direct ja. Maar ik wilde de makers wel eerst even testen. Er is namelijk enorm veel misinformatie rondom dit onderwerp. Ik wilde zeker weten dat deze meiden niet in een fictieve rabbit hole zouden duiken,’ Vertelt hoofdpersoon Mark Fallon. Toen Fallon zag hoe grondig de studenten hun onderzoek deden, besloot hij hen te vertrouwen en te helpen.

Voor de studenten was het spannend om te werken met grote namen zoals Mark Fallon en voormalig CIA-klokkenluider John Kiriakou. Om serieus genomen te worden, moesten ze de taal van de veiligheidsdiensten perfect beheersen. Zo vertelt Fallon: ‘We merken het meteen als iemand van buiten geen verstand van zaken heeft. Als iemand John Kiriakou bijvoorbeeld een CIA-agent noemt, weet ik meteen dat diegene het niet begrijpt. Hij is een CIA-officer. Bij de FBI of NCIS ben je een agent, bij de CIA een officer. Als je dat soort details verkeerd hebt, verlies je direct je geloofwaardigheid.’

Chimène en Aybuke merkten gelijk dat het hen hielp: ‘Door het juiste jargon te leren kennen, merkten we dat mensen ons serieus namen en dat ze wisten dat we onze research hebben gedaan’ De spanning verdween bovendien door gewoon menselijk contact. Een band opbouwen buiten de camera’s en gewoon normale dingen met ze doen was belangrijk voor ons allemaal, uiteindelijk is iedereen gewoon mens.  

Ethische dilemma’s en omgaan met trauma

Het maken van de documentaire bracht zware emotionele momenten met zich mee. Voor Fallon was het niet makkelijk om zijn verleden weer naar boven te brengen. ‘Het was vreselijk om veel van die dingen opnieuw te beleven. Ik kom uit een wereld van ‘rook en schaduwen’ en het need-to-know-beginsel, dus het was niet makkelijk om me zo open te stellen’. Vertelt Fallon.

Ook bij Ould Slahi moesten de studenten uiterst zorgvuldig te werk gaan. De jaren van onterechte detentie in Guantánamo Bay hadden diepe sporen nagelaten. Door het trauma en het langdurige slaaptekort waren delen van zijn herinneringen aan die periode onderdrukt. Door hun werk en toegang tot de dossiers wisten Fallon en Kiriakou soms meer over Ould Slahi detentie dan hijzelf. In de documentaire leert Ould Slahi daardoor zelfs nieuwe dingen over zijn eigen verleden.

Mijn tactiek bij interviews met trauma was: ‘voel de ruimte aan’. Push mensen niet. Ze vertellen het pas wanneer ze zich er comfortabel bij voelen’, vertelt Chimène.

De eerste ontmoeting

Het absolute hoogtepunt in de film is de allereerste fysieke ontmoeting tussen Fallon en Ould Slahi. Omdat Fallon voor een bijeenkomst in Genève moest zijn over menswaardige verhoormethoden, regelden de studenten dat hij een lay-over op Schiphol maakte.

Toen de camera’s op Schiphol eenmaal draaiden en Fallon en Ould Slahi samen naar een restaurantje liepen, ontstond er een emotioneel en historisch moment dat niet te regisseren viel.

De betekenis van de titel: ‘Leaving Hotel California’

De titel van de documentaire ontstond tijdens hun allereerste Zoom-gesprek en is geïnspireerd op het beroemde nummer, Hotel California, van The Eagles (You can check out any time you like, but you can never leave). ‘De werknemers van Guantanamo Bay hadden een bijnaam voor de gevangenis, Hotel California.’ Vertelt Fallon tijdens het zoom-gesprek.

‘Iedereen die daar een voet binnen zette, is door die plek getekend. Je kunt Guantánamo verlaten, maar mentaal kom je er nooit helemaal van los. Iedereen in de film heeft Hotel California verlaten, maar uiteindelijk zijn ze er nooit echt weggegaan,’ vertelt Chimène.

(Niet iedereen is daar ook echt weg nog, want er zitten nog 15 mensen zonder aanklacht)

Iedereen die op Guantánamo is geweest, zowel gevangenen als verhoorders, draagt de rest van zijn leven mentale littekens met zich mee.

Fallon wilde met de film ook laten zien dat niet iedere Amerikaan daar foute dingen deed. Zo vertelt Fallon: ‘Mijn doel was gewoon om het verhaal eruit te brengen. De mensen van mijn taskforce van ongeveer 130 mensen hadden we verteld dat ze nooit een onrechtmatig bevel moesten opvolgen, zelfs niet als dat van mij kwam. In 2,5 jaar hebben we zo’n 10.000 verhoren gedaan. Er is nog nooit één verhaal geweest van iemand van ons die deed aan mishandeling. Ik ben daar erg trots op.’

‘we kunnen niet meer terug’

Achter de schermen was de productie ontzettend zwaar. Doordat filmfondsen niet graag samenwerken met studenten, moesten Chimène en Aybuke ruim 20.000 euro zien te investeren doormiddel van leningen en eigen investeringen. Veel mensen in hun omgeving twijfelden of het ze wel zou lukken.

‘In de klas zeiden mensen tegen ons: ‘We dachten eerlijk gezegd niet dat jullie dit zouden halen. Maar we zeiden tegen elkaar: We zitten er nu zo diep in, we kunnen niet meer terug.’ Het was ook niet eerlijk tegenover Fallon en Ould Slahi om op te geven. Je hebt een verantwoordelijkheid, je móét het goed doen,’ Vertelde de studenten

Ondanks alle financiële blokkades en het zware montagewerk zetten de studenten door. Hun boodschap was helder: dit verhaal is te belangrijk en móést nu vertelt worden.