De Nederlandse cultuursector staat nog steeds onder druk. De overheid is de afgelopen twintig jaar naar verhouding steeds minder gaan uitgeven aan kunst en cultuur: van 0,5 procent van de rijksbegroting in 2005 naar ongeveer 0,35 procent in 2025. Ook al zijn musicals grotendeels commercieel gefinancierd, wordt het steeds lastiger voor producenten om financieel gezonde producties neer te zetten. Dit komt door de verlaagde cultuuruitgaven van de overheid en de stijging in productiekosten. De druk op de cultuursector neemt toe en zeker in de huidige maatschappij met onder andere veranderd bezoekersgedrag door de duurdere kaartverkoop.
In de context van financiële spanning valt het volgende op uit verschillende data-analyses van musicalproducties tussen 2020 en 2025 binnen drie grote musicalproducenten: Stage Entertainment, Graaf & Cornelissen en Albert Verlinde Entertainment.
Ervaren musicalacteurs krijgen vaker grote rollen in Nederlandse musicals dan onervaren acteurs. Onervaren talent komt vaker terecht in het ensemble van een productie of de ondersteunende rollen zoals cover en swing.
De dataset is gebaseerd op een aantal van 648 rollen uit de 24 producties. Deze dataset laat zien dat er een duidelijke verhouding is binnen de musicalwereld. Hoofdrollen (H), alternates (A) en bijrollen (B) worden vaker ingevuld door ervaren acteurs, namelijk met 83%, 82% en 100%. Daarnaast worden onervaren acteurs vaker geplaatst in rollen binnen het ensemble (E) of in de overige posities zoals covers (C) en swings (S). Deze rolverdeling laat zien dat de musicalsector ervaring toch zwaar laat wegen bij belangrijke castbeslissingen. “Onervaren musicalacteurs moeten ervaring kunnen opdoen. Er zijn meerdere opleidingen die studenten stages laten doen bij grote producenten, of hen stimuleren om zelf producties te maken”, duidt theaterwetenschapper Lucia van Heteren van de Rijksuniversiteit Groningen. In dit onderzoek worden acteurs als ervaren gezien wanneer zij in meer dan 2 professionele producties hebben gespeeld, zowel nationaal als internationaal meegerekend.
Toch opvallend is dat onervaren acteurs relatief vaak meerdere rollen tegelijk vervullen. In maar liefst alle producties (100%) vervullen zij zowel een ensemble rol als swing en cover. Ensembleleden vormen de grote groep op de achtergrond van een musical en covers en swings staan klaar om andere rollen over te nemen als iemand ziek is of uitvalt. Meerdere roltypes hebben, binnen een productie betekent dat één acteur meerdere rollen vervult en dat zij inzetbaar zijn op meerdere posities binnen de musical. In financiële zin kan dit aantrekkelijk zijn, producenten hoeven dan namelijk minder acteurs in te zetten, wat minder geld kost en helpt voor een flexibelere bezetting van de rollen. Dit past bij de realiteit van nu, waarin kosten een grote rol spelen. Musicalproducties zijn nu eenmaal duur, niet alleen door de casts, maar ook door het decor en de techniek. In een sector waar al op bezuinigd wordt, kan dus efficiënt omgaan met cast en crew een slimme zet zijn.
Daarnaast laat de tweede dataset hierboven zien dat producenten tegelijkertijd verschillende keuzes maken. Hieruit blijkt dat producent Albert Verlinde in zijn producties van 2020-2025 een gelijke verdeling heeft tussen ervaren en onervaren acteurs, waarbij de andere producenten sneller toch kiezen voor ervaren acteurs in hun producties. De producenten verschillen daarnaast in grootte en aantal producties, wat invloed kan hebben op deze keuzes. Zo is Stage Entertainment een grote, internationale speler die vaak inzet op grote producties. Albert Verlinde Entertainment is heeft daarnaast in de periode van 2020-2025 minder producties gemaakt, namelijk vijf. In de data valt aldus op dat deze producent relatief vaker onervaren acteurs inzet. Dat kan wijzen op een andere strategie dan die van zijn concurrenten. “Er zijn ook theaterproducenten die een mix maken van ervaren en nieuwe acteurs, niet alleen vanwege de ervaring die opgedaan moet kunnen worden, maar ook vanwege de financiën en het hebben van een bepaald budget. Musicals worden niet gesubsidieerd, dus daardoor is de bedrijfsvoering en het op orde hebben van de financiën van groot belang”, aldus Van Heteren.
De data en de realiteit met de financiële druk op de cultuursector wijzen aldus in dezelfde richting. De casting van musicals is niet alleen een artistieke keuze ,maar ook een strategische. De vraag wie er op het podium belandt, lijkt wellicht niet alleen bepaald te worden door talent, maar ook door wat financieel haalbaar is.
Dataverantwoording: Voor deze data-analyse is een eigen dataset gemaakt. Per productie zijn de castlijsten verzameld van de bronnen: Musicalweb en Theaterencyclopedie en verwerkt in Excel, waarbij zo zorgvuldig mogelijk per acteur is vastgelegd welke rol zij speelden in welke musical.
De informatie is aldus afkomstig van Musicalweb en Theaterencyclopedie. Deze bronnen zijn onderzocht vanwege hun uitgebreide en gecontroleerde informatie over Nederlandse musicals.
Per acteur is vervolgens bepaald of deze als ervaren of onervaren kan worden beschouwd. Acteurs zijn als ‘ervaren’ beschouwd wanneer zij in twee of meer professionele musicalproducties hebben gespeeld bij grote producenten in Nederland of daarbuiten. Er is bij deze datasets gekozen voor minimaal 2 producties, omdat een rol nog een uitzondering kan zijn, maar meerdere rollen laten zien dat een acteur vaker wordt geselecteerd en dus meer ervaring heeft.
Wanneer er daarnaast onvoldoende informatie beschikbaar was over een acteur, is deze niet meegenomen in de dataset. Hierdoor kan er een klein verschil zitten in de aantallen, maar dit heeft geen invloed op de rode draad die zichtbaar is in de data.
