Dieselprijzen zijn wereldwijd fors gestegen sinds het uitbreken van de oorlog in Iran, gemiddeld met ruim 31 procent. Toch worden niet alle landen even hard geraakt. Wereldwijd ligt het zwaartepunt van de prijsstijgingen van diesel in Zuidoost-Azië, binnen de EU zijn de prijsstijgingen van de laatste Russische olie-importeurs Slowakije en Hongarije het laagst. Waarom stijgen de dieselprijzen in het ene land harder dan in het andere?

In de top tien landen met de hoogste dieselprijsstijgingen, worden de eerste zes plekken bezet door Zuidoost-Aziatische landen. Zo steeg de dieselprijs in Laos met 170 procent en in Myanmar met 142 procent sinds het uitbreken van de oorlog in Iran.

Dat Zuidoost-Aziatische landen zo hard geraakt worden, heeft vooral te maken met hun afhankelijk voor olie-import van de Straat van Hormuz, die Iran de facto sloot na de start van de oorlog. “Zuidoost-Aziatische landen zijn ontzettend afhankelijk van de Straat van Hormuz voor hun olie-import, de meeste voor wel zeventig tot tachtig procent”, zegt geopolitiek analist Michel Don Michaloliákos.

Brandstofsubsidies

Daarnaast hebben de meeste Zuidoost-Aziatische landen weinig oliereserves, wat ook bepalend is voor hoe hard de dieselprijzen stijgen. “China is ook enorm afhankelijk van de Straat van Hormuz voor zijn olie-import, maar heeft veel meer oliereserves en produceert daarnaast zelf olie. Daardoor valt de dieselprijsstijging in China (25,4 procent, red.) nog mee ten opzichte van veel Zuidoost-Aziatische landen.”

In veel Zuidoost-Aziatische landen greep de overheid in. Zo werd in de Filipijnen een goedkopere, maar vervuilendere brandstof toegestaan en werden in veel landen brandstofsubsidies verstrekt en werd de werkweek ingekort. Maar explosieve brandstofprijsstijgingen heeft het niet kunnen voorkomen.

Brandstoftoerisme

Ook in Europa zijn grote verschillen te zien in de stijging van de dieselprijs. Waar die in Luxemburg met bijna vijftig procent is gestegen sinds het uitbreken van de oorlog in Iran, kennen Hongarije en Slowakije een relatief lage dieselprijsstijgingen van respectievelijk zeven en vijftien procent. Daarmee zijn het de twee laagste prijsstijgers binnen de EU.

Dat komt met name doordat zij de enige twee EU-landen zijn die nog olie mogen importeren uit Rusland – dat door eigen olieproductie een minieme prijsstijging kent (0,9 procent). “De relatie met Rusland is voor Slowakije en Hongarije ontzettend belangrijk om hun brandstofprijzen laag te houden”, aldus Don Michaloliákos.

Daarnaast worden de prijzen in de twee landen ook kunstmatig laag gehouden. Zo is in Hongarije een prijsplafond van kracht. Slowakije heeft een beperking ingesteld op dieselverkoop en bestrijdt daarnaast ‘brandstoftoerisme’ door buitenlandse automobilisten meer te laten betalen aan de pomp.

Vooral voor de Hongaarse premier Viktor Orbán is er veel aan gelegen de brandstofprijzen laag te houden. “Een prijsplafond instellen is een dure grap voor een overheid, maar met de verkiezingen voor de deur is het voor Orbán van cruciaal belang om de Hongaren niet op te zadelen met torenhoge brandstofprijzen”, zegt Don Michaloliákos.

Door de oorlog in Iran worden Slowakije en Hongarije nog verder de handen van Rusland ingedreven, ziet de geopolitiek analist, terwijl die twee landen over een paar jaar waarschijnlijk juist moeten stoppen met het importeren van Russisch olie en gas. “De schok wordt hierdoor alleen maar groter als ze over een paar jaar hun olie en gas niet meer uit Rusland kunnen halen”, zegt hij.

Verschillen in dieselprijsstijgingen

Vooral de afhankelijk van de Straat van Hormuz en de oliereserves bepalen dus de verschillen in dieselprijsstijgingen. Landen die sterk leunen op olietoevoer via de Straat van Hormuz worden hard geraakt, terwijl toegang tot andere leveranciers, eigen olieproductie en overheidsingrijpen de prijs juist kan dempen.