Bij het vorige WK Voetbal in Qatar in 2022 leek het nergens anders over te gaan: de mensenrechtensituatie in het gastland. Met name de omstandigheden voor de arbeidsmigranten die aan de stadions bouwden deden in Nederland heel wat stof opwaaien. Dit jaar wordt het WK Voetbal georganiseerd door Mexico, Canada en de Verenigde Staten, waarbij veruit de meeste wedstrijden in de VS plaatsvinden. Ook hier staan mensenrechten onder druk, maar media-aandacht blijft voorlopig grotendeels uit.
In de aanloop naar het WK in Qatar verschenen op de website van de NOS 245 artikelen, waarvan bijna de helft negatief was over de mensenrechtensituatie in het gastland. Tot nu toe verschenen er in de aanloop naar het WK in de VS 110 artikelen, waarvan iets minder dan twintig procent negatief.
‘Nooit eerder was er zoveel aandacht voor de mensenrechtensituatie in een gastland van het WK als in Qatar’, vertelt Paul Reef, oud-promovendus Politieke Geschiedenis aan de Radboud Universiteit. Hij schreef zijn proefschrift over de geschiedenis van protest rondom het WK Voetbal en de Olympische Spelen. Dit jaar blijft het echter opvallend stil. ‘Er is sprake van een blinde vlek als het gaat om mensenrechten in Westerse landen zoals de VS. Daarom zullen landen als Nederland het WK in de VS minder snel aangrijpen om het over de mensenrechtensituatie daar te hebben.’
Daarnaast denkt Reef dat er in Qatar sprake was van een sterkere aanleiding om het gesprek op gang te brengen. Ngo’s, vakbonden en media hielden zich al langer bezig met de rechten van arbeidsmigranten in Qatar. Het artikel van The Guardian in 2021 over ruim zesduizend gestorven arbeidsmigranten deed daar nog een schep bovenop. Waar in Qatar de kritiek bovendien voornamelijk geconcentreerd was rondom één vorm van mensenrechtenschendingen, is de kritiek op Verenigde Staten breder. Zowel over de rechten van minderheden, de democratie en het internationaal beleid klinken kritische geluiden. Ook dat maakt het volgens Reef lastiger om druk uit te oefenen.
Toch blijft het volgens Reef opvallend dat er in de aanloop naar het WK in de VS zoveel minder kritiek is. Het aantal artikelen dat Amnesty publiceert over de zorgelijke mensenrechtensituatie in de VS ligt structureel hoger dan het aantal kritische artikelen van de NOS over het WK-gastland. Bij het WK in Qatar was dit precies andersom.
Tenslotte verbaast Reef zich over het gebrek aan aandacht voor de veiligheidskwesties in relatie tot het plaatsvinden van het WK in de VS. ‘In de VS geldt een ban voor spelers en supporters uit bepaalde landen, waaronder bijvoorbeeld Iran. Tijdens het WK weten we dus niet of alle spelers en supporters veilig zijn.’ Als dit in een ander land zo was geweest, hadden de kranten met zekerheid vol gestaan. ‘Maar hier is dus toch sprake van de Amerika-factor.’
Dataverantwoording:
Voor dit dataverhaal zijn alle artikelen van de website van de NOS onder de zoekterm ‘wk voetbal qatar’ en ‘wk voetbal vs’ meegenomen, van de eerste artikelen tot en met 29 april 2026. Alleen niet gerelateerde artikelen of live-blogs zijn niet meegenomen. De artikelen zijn negatief gelabeld als in het artikel negatief wordt gesproken de regering/mensenrechtensituatie in het gastland. Voor neutraal en positief geldt hetzelfde. Voor de artikelen van Amnesty International Nederland is gezocht op ‘qatar’ en ‘verenigde staten’. Ook hier zijn alle relevante publicaties/oproepen tot en met 29 april 2026 over de mensenrechtensituatie in Qatar en de Verenigde Staten meegenomen.
