Vrouwen hebben in Nederland een hogere levensverwachting dan mannen. Gemiddeld worden vrouwen 83 jaar, terwijl mannen gemiddeld 80 jaar worden. Maar die langere levensduur betekent niet automatisch dat vrouwen ook meer jaren gezond leven. Vrouwen leven namelijk ook langer in slechte gezondheid dan mannen.

 Gezondheidsverschillen

Volgens hoogleraar Public Health Johan Mackenbach van het Erasmus MC in Rotterdam hangt dit verschil samen met het type aandoeningen dat bij mannen en vrouwen voorkomt. ‘Aandoeningen waaraan je kunt overlijden komen meer bij mannen dan bij vrouwen voor. Aandoeningen waar je veel last van hebt zonder er snel aan te overlijden komen meer bij vrouwen dan bij mannen voor’, legt hij uit. Daardoor leven vrouwen gemiddeld langer, maar brengen zij ook meer jaren door met gezondheidsproblemen. 

Uit gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat vrouwen gemiddeld meer jaren van hun leven doorbrengen met gezondheidsproblemen, chronische aandoeningen of beperkingen dan mannen. Over de periode 2019-2024 leefden vrouwen gemiddeld ongeveer 20 jaar in slechte gezondheid. Bij mannen was dit gemiddeld 15,5 jaar. Hoewel vrouwen dus langer leven, brengen ze die extra levensjaren vaak door met chronische aandoeningen of gezondheidsklachten. 

Zorg op mannen ingesteld

Volgens professor Mackenbach dragen mentale stoornissen en aandoeningen van het bewegingsappaaraat zoals spierpijn, reuma, en artrose het meest bij aan deze extra jaren die vrouwen in slechte gezondheid doorbrengen. Ook zijn er medische factoren waardoor gezondheidsklachten bij vrouwen later worden herkend. ‘De manier waarop ziekte zich uit, verschilt soms tussen mannen en vrouwen. Doordat er structureel meer medische aandacht is geweest voor mannen, zijn ziektebeelden in medische leerboeken afgeleid van de verschijnselen bij mannen, en herkennen dokters ziekte bij mannen beter.’, aldus de professor.  Hierdoor worden bepaalde chronische aandoeningen bij vrouwen moeilijker herkend. 

Data van het CBS

Het aantal jaren dat mensen in goede gezondheid leven wordt door het CBS  ‘levensverwachting in goede gezondheid’ genoemd. ‘Goede gezondheid’ wordt gedefinieerd als de afwezigheid van chronische ziekten, lichamelijke beperkingen, of als goed ervaren gezondheid en geestelijke gezondheid.  Deze ‘levensverwachting in goede gezondheid’ wordt berekend door van de totale levensverwachting het aantal jaren dat mensen in slechte gezondheid leven af te trekken. 

Daarnaast blijkt uit CBS-data dat vrouwen hun gezondheid vaker als slecht beoordelen dan mannen. Ook ervaren ze vaker in hun dagelijks leven beperkingen door hun gezondheid.  Dit geldt voor alle leeftijdsgroepen, maar het verschil is opmerkelijk boven de 25 jaar. 

Hierbij speelt volgens Mackenbach een verschil in rapportage ook een rol: ‘bijvoorbeeld doordat vrouwen vaker naar de dokter gaan en daardoor beter weten wat ze mankeren dan mannen.’ 

Deze gegevens zijn afkomstig uit de Gezondheidsenquête van het CBS. In deze enquête worden vragen gesteld over ervaren gezondheid, langdurige aandoeningen, psychische klachten en beperkingen in dagelijkse activiteiten. Voor ‘beperkingen in dagelijkse activiteiten’ is zowel de categorie ‘ernstig beperkt’ als ‘wel beperkt, maar niet ernstig’ meegenomen. Uit de resultaten blijkt dat vrouwen niet alleen vaker aangeven dat hun gezondheid slecht is, maar ook vaker aangeven dat deze problemen invloed hebben op hun dagelijks functioneren.

Al met al laten deze cijfers volgens Mackenbach zien dat er structurele verschillen zijn in gezondheid tussen mannen en vrouwen.  Zowel verschillen in ziekten, de inrichting van de gezondheidszorg en verschillen in het melden van klachten spelen hierbij een rol. Vrouwen leven gemiddeld langer dan mannen, maar leven ook langer met gezondheidsproblemen.

Toelichting data: 

Voor dit artikel zijn gegevens gebruikt van StatLine en de Gezondheidsenquête, beide zijn onderdeel van het Centraal Bureau voor de Statistieken (CBS). Het CBS is het nationale statistiekbureau van Nederland. Het CBS is betrouwbaar omdat zij onderbouwde, controleerbare, officiële overheidsstatistieken maken. Ze verzamelen gegevens volgens wetenschappelijke en internationaal erkende onderzoeksmethoden. De taken van het CBS zijn vastgelegd in de EU-wetgeving en Nederlandse wetgeving. Ze hebben wettelijke toegang tot privacygevoelige documenten. Verder zijn ze onafhankelijk en hebben ze geen winstoogmerk. Ook zijn ze transparant over waar hun data vandaan komt, wat ze controleerbaar maakt.

Voor de indicator ‘beperkingen door gezondheid’ gebruikt het CBS onder andere de internationaal erkende GALI-indicator (Global Activity Limitation Indicator). Deze indicator meet het percentage mensen dat vanwege gezondheidsproblemen 6 maanden of langer beperkt wordt in dagelijkse activiteiten. Hieronder vallen zowel de mensen die aangeven dat ze ernstig beperkt worden en mensen die aangeven dat ze wel beperkt worden, maar niet ernstig. De indicator geldt voor mensen van 4 jaar of ouder. In 2014 en vanaf 2019 wordt deze indicator bepaald aan de hand van 2 vragen. Van 2015 tot en met 2018 zijn beide vragen in 1 vraag gecombineerd. Dit lijkt de uitkomst echter niet of nauwelijks te hebben beïnvloed.

De Gezondheidsenquête wordt jaarlijks afgenomen onder een willekeurig geselecteerde steekproef van inwoners van Nederland. Het CBS streeft jaarlijks naar een steekproef van minimaal 9.500 respondenten. De steekproef is verspreid over alle maanden van het jaar. Respondenten ontvangen een uitnodiging om deel te nemen via een online vragenlijst. Vervolgens werden de mensen die niet reageerden op de online vragenlijst benaderd voor face-to-face interviews.  De resultaten worden gewogen zodat zij een representatief beeld geven van de Nederlandse bevolking naar leeftijd, geslacht en demografische kenmerken. De steekproef is betrouwbaar omdat het grootschalig, divers, willekeurig is, en streeft naar representativiteit. 

De cijfers over levensverwachting in goede gezondheid combineren sterftecijfers met gegevens uit de Gezondheidsenquête. Hierdoor ontstaat een schatting van het aantal jaren dat mensen naar verwachting zullen leven zonder ernstige gezondheidsproblemen of beperkingen.