Claim

De Nederlandse overheid maakt aardgas bewust steeds duurder om huishoudens van het gas af te dwingen en over te laten stappen op elektriciteit.

Oorsprong claim

Op 1 november sprak energiedeskundige Remco de Boer bij WNL Op Zondag over de hoge gasprijzen in Nederland. Volgens hem zijn deze niet alleen het gevolg van ontwikkelingen op de energiemarkt, maar ook van bewuste keuzes van de overheid.

‘Daarom hebben wij van die hoge belastingen, zodat mensen uiteindelijk voor stroom kiezen. Gas proberen we steeds duurder te maken en dat lukt ook’, zei De Boer.

Volgens hem proberen de afgelopen kabinetten Nederlanders op deze manier van het gas af te dwingen. Maar klopt het dat de overheid aardgas bewust duurder maakt om huishoudens te laten overstappen op elektriciteit?

Is de belasting op aardgas daadwerkelijk gestegen?

Om dit te onderzoeken, moeten we eerst kijken naar de energiebelasting. Dit is de belasting die huishoudens betalen over hun gas- en elektriciteitsverbruik.

Volgens Martijn Blom, onderzoeker bij CE Delft, is de belasting op aardgas de afgelopen jaren duidelijk gestegen. In 2019 betaalden huishoudens ruim 41 cent belasting per kubieke meter aardgas. In 2026 is dat ongeveer 73 cent, inclusief btw.

Tot en met 2022 betaalden huishoudens naast de energiebelasting ook de Opslag Duurzame Energie (ODE). Deze is vanaf 2023 opgenomen in de reguliere energiebelasting.

Ook Wouter Wetzels, senior wetenschappelijk onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), bevestigt dat de belasting over een periode van tien jaar flink is gestegen.

De overheid heeft aardgas via belastingen dus daadwerkelijk duurder gemaakt. Maar is dit ook bewust gedaan om mensen van het gas af te krijgen?

Waarom verhoogt de overheid de energiebelasting?

Volgens Blom heeft de energiebelasting twee officiële doelen: energie besparen en belastinginkomsten genereren. De belasting is dus niet alleen bedoeld om geld op te halen, maar ook om huishoudens minder energie te laten gebruiken.

Wetzels bevestigt dat de overheid bewust heeft gekozen om aardgas zwaarder te belasten. ‘Er is ook bewust een keuze gemaakt om de belasting op aardgas te verhogen’, vertelt hij.

Hij verwijst hiervoor naar het Klimaatakkoord en het Belastingplan 2023. Hierin staan afspraken over het verhogen van de belasting op aardgas en het verlagen van die op elektriciteit.

Volgens Wetzels is dit bedoeld om aardgas minder aantrekkelijk te maken en huishoudens te stimuleren om bijvoorbeeld over te stappen op een warmtepomp.

De overheid probeert dus inderdaad via de energiebelasting het gasverbruik te verminderen en verduurzaming aantrekkelijker te maken.

Hoeveel invloed heeft de overheid op de gasprijs?

Toch bepaalt de overheid niet de volledige gasprijs. Naast energiebelasting betalen huishoudens namelijk ook voor het gas zelf en het transport ervan.

Volgens Blom bestaat bij een gasprijs van bijvoorbeeld 1,40 euro per kubieke meter ongeveer de helft van de variabele prijs uit belastingen.

Wetzels verwijst naar cijfers van het CBS over de energierekening in 2026. Bij een gemiddeld jaarverbruik bedraagt de gasrekening ongeveer 1.580 euro. Daarvan bestaat 674 euro uit energiebelasting.

Volgens Wetzels is het lastig om één percentage te noemen dat voor iedereen geldt. Het aandeel van de belasting hangt af van het verbruik. Daarnaast krijgen huishoudens met een elektriciteitsaansluiting in 2026 ongeveer 629 euro belastingvermindering.

Ook de marktprijs speelt een belangrijke rol. Zo stegen de gasprijzen tijdens de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne flink. Die stijging werd niet veroorzaakt door hogere Nederlandse energiebelastingen.

De overheid heeft dus veel invloed op de gasprijs, maar is niet verantwoordelijk voor alle prijsstijgingen.

Zorgt een hogere gasprijs voor minder gasverbruik?

Volgens Blom is er bewijs dat hogere gasprijzen daadwerkelijk leiden tot minder gasverbruik. CE Delft heeft hier onderzoek naar gedaan.

Als vuistregel noemt Blom dat een verdubbeling van de gasprijs kan leiden tot ongeveer 20 procent minder gasverbruik. Dit is een gemiddeld effect en betekent niet dat ieder huishouden automatisch zoveel minder gas gaat gebruiken.

Ook Wetzels bevestigt dat hogere prijzen huishoudens kunnen stimuleren om te verduurzamen. Door een hogere gasprijs wordt het bijvoorbeeld aantrekkelijker om een woning te isoleren of een warmtepomp aan te schaffen.

Toch is het lastig om precies vast te stellen hoeveel huishoudens alleen door de hogere energiebelasting zijn overgestapt. Ook subsidies en de kosten van verduurzaming spelen daarbij een rol.

Kan iedereen zomaar van het gas af?

Hoewel hogere gasprijzen huishoudens kunnen stimuleren om te verduurzamen, heeft niet iedereen daar dezelfde mogelijkheden voor.

Een warmtepomp aanschaffen of een woning isoleren kost veel geld. Ook huurders kunnen vaak niet zelf bepalen of hun woning wordt verduurzaamd.

Volgens Wetzels betekent dit dat een hogere gasprijs voor sommige huishoudens vooral zorgt voor extra kosten. Zij blijven namelijk de hogere belasting betalen, terwijl ze hun gasverbruik niet gemakkelijk kunnen verminderen.

Daarom is volgens hem alleen het verhogen van de energiebelasting niet voldoende om Nederland van het gas af te krijgen.

‘Er zijn echt meer stappen nodig om helemaal van het aardgas af te gaan’, vertelt Wetzels.

Volgens hem zijn ook subsidies en andere vormen van ondersteuning nodig om huishoudens te helpen verduurzamen.

Is de uitspraak van Remco de Boer terecht?

Beide deskundigen bevestigen dat de kern van De Boers uitspraak klopt.

Volgens Blom is het feitelijk juist dat de overheid aardgas via belastingen duurder maakt om het gebruik ervan te verminderen. Wel vindt hij dat De Boer erbij had moeten vertellen dat ook de marktprijs van aardgas flink is gestegen.

Wetzels komt tot een vergelijkbare conclusie. Volgens hem is het verhogen van de energiebelasting bewust onderdeel van het klimaatbeleid.

Toch vindt hij de uitspraak op sommige punten wat kort door de bocht. Vooral het woord ‘dwingen’ vraagt volgens hem om nuance. Hogere belastingen zijn namelijk maar één van de middelen waarmee de overheid probeert huishoudens van het gas af te krijgen.

Oordeel: grotendeels waar

De uitspraak van Remco de Boer dat de overheid aardgas bewust steeds duurder maakt om huishoudens van het gas af te krijgen, is grotendeels waar.

De energiebelasting op aardgas is de afgelopen jaren duidelijk gestegen. Ook blijkt uit het Belastingplan 2023 dat de overheid bewust heeft gekozen om aardgas zwaarder te belasten en elektriciteit minder zwaar. Hiermee wil de overheid het gasverbruik verminderen en duurzamere alternatieven aantrekkelijker maken.

Toch ontbreken er belangrijke nuances. De overheid bepaalt niet de volledige gasprijs. Ook ontwikkelingen op de energiemarkt hebben grote invloed op wat huishoudens betalen.

Daarnaast is het woord ‘dwingen’ wat te sterk. Hogere belastingen maken aardgas minder aantrekkelijk, maar zorgen er niet automatisch voor dat iedereen kan overstappen op elektriciteit. Daarvoor zijn ook subsidies en andere vormen van ondersteuning nodig.

De overheid maakt aardgas dus inderdaad bewust duurder om het gebruik ervan te verminderen. Maar dat betekent niet dat alle hoge gasprijzen door de overheid worden veroorzaakt of dat huishoudens alleen door hogere belastingen van het gas af kunnen worden gekregen.