CLAIM: Sociale media verslaving is groter dan een tabaksverslaving onder jongeren.

Eindoordeel: Onbewezen

“Sociale media zijn een probleem waar tabaksverslaving magertjes bij afsteekt.“ Dat schreef Geert Tomassen in een column over het vele telefoongebruik van jongeren in de Volkskrant. Daarmee wordt er dus gezegd dat sociale-mediaverslaving onder jongeren groter is dan de tabakverslaving. Maar klopt die vergelijking eigenlijk wel? De vraag of die vergelijking klopt is ingewikkelder dan dat het lijkt. Want wat verstaan we precies onder een sociale media verslaving? En kun je de gevolgen van veel sociale media gebruik zomaar vergelijken met een tabaksverslaving?

Hoe groot is het probleem met sociale media?

Om te bepalen hoe groot het sociale mediaprobleem is, moeten we eerst kijken naar wat ‘problematisch sociale media gebruik’ precies betekent. In een Overzichtsstudie van Italiaanse onderzoekers naar sociale media verslaving onder jongeren (14-18 jaar), zijn alle bestaande onderzoeken over dit onderwerp verzameld en geanalyseerd. Hieruit blijkt dat wetenschappers verschillende manieren gebruiken om zorgwekkend gebruik te meten. Daardoor is het lastig om precies te zeggen hoe groot het verslavingsprobleem onder jongeren is.

Ook Arthur Kleisterlee en Nick van Hummel (experts) vertellen dat veel gebruik van telefoon en sociale media niet automatisch betekent dat iemand verslaafd is. Preventiedeskundige Arthur Kleisterlee legt uit dat iemand veel tijd op sociale media kan doorbrengen, zonder dat dit meteen een verslaving is. Volgens hem gaat het er vooral om of het gebruik problemen veroorzaakt in het dagelijks leven van jongeren.

Volgens van Hummel (media-opvoedingsexpert bij het NJi) is er “een heel klein groepje jongeren” met problematisch sociale mediagedrag. Tegelijkertijd gaat het volgens hem bij “het grootste gedeelte van de jongeren” gewoon goed met sociale media omgaan.

Maar dat veel gebruik maken van sociale media niet meteen vastgesteld kan worden als een verslaving betekent het niet dat sociale media geen problemen kunnen veroorzaken. Van Hummel vertelt dat jongeren die bijvoorbeeld eenzaam zijn, weinig aansluiting hebben op school of onzeker zijn, sociale media kunnen gebruiken als een soort vlucht.  En daarnaast kan het gebruik maken van sociale media bestaande problemen ook versterken.

Zijn de twee problemen met elkaar te vergelijken?

Kleisterlee zegt daarover duidelijk: “Kan je niet met elkaar vergelijken.” Volgens hem hebben tabaksverslaving en problematisch sociale media gebruik verschillende soorten gevolgen. Tabak kan vooral schadelijk zijn voor de lichamelijke gezondheid, terwijl sociale media ook invloed kan hebben op hoe iemand zich mentaal voelt.

Van Hummel denkt daar ook voorzichtig over “Ik zou het heel moeilijk vinden om die twee met elkaar te vergelijken,” zegt hij. Hij vertelt dat tabak een middel is, terwijl sociale media ook een plek zijn waar jongeren contact hebben met anderen en zichzelf ontwikkelen. Daarnaast verschillen de onderzoeken naar tabak en sociale media verslaving behoorlijk. Een wetenschappelijk onderzoek van de universiteit van Lübeck en de universiteit van Duisburg-Essen uit 2025 keek wel direct naar het verschil tussen problematisch sociale media gebruik en tabaksverslaving. De onderzoekers vergeleken 178 deelnemers en keken naar de overeenkomsten en verschillen tussen beide groepen. Sommige verschillen verdwenen toen de onderzoekers rekening hielden met leeftijd en psychische klachten. Het onderzoek laat daarom niet zien welke verslaving groter is.

Van Hummel verteld ook een ander verschil: sociale mediaplatforms zijn volgens hem commerciële omgevingen die gemaakt zijn om de aandacht van gebruikers vast te houden. “Er moet gewoon geld verdiend worden met sociale media,” zegt hij. Jongeren zijn volgens hem extra kwetsbaar dan volwassenen omdat ze nog volop in ontwikkeling zijn.

Conclusie

De uitspraak dat sociale media een groter probleem zijn dan tabaksverslaving, kan niet worden bewezen. Er is natuurlijk wel bewijs dat sociale media problematisch kan zijn voor jongeren. Maar de beschikbare onderzoeken meten verschillende dingen en geven geen goede vergelijking tussen de twee verslavingen. Eindoordeel: Onbewezen.