Tijdens het commissiedebat Voedselzekerheid op 23 september sprak Tweede Kamerlid Caroline van der Plas (BBB) over het belang van dierlijke producten. Ze stelde: “Als je geen dierlijke eiwitten meeneemt in je dieet, raak je ondervoed.” Maar klopt haar bewering wel?

Wat is ondervoeding?

Ondervoeding heeft sinds 2018 een vaste internationale definitie. Die is vastgesteld door de Global Leadership Initiative on Malnutrition (GLIM). Zorgverleners gebruiken deze om ondervoeding vast te stellen.

Volgens GLIM ben je pas ondervoed als je minstens één zichtbaar kenmerk en één oorzaak hebt. Het zichtbare kenmerk kan op drie manieren naar voren komen. Je bent onbedoeld veel afgevallen, bijvoorbeeld meer dan 5 procent van je gewicht in een half jaar. Je hebt een heel laag BMI: onder de 20 of onder de 22 als je 70 of ouder bent. Of je hebt te weinig spiermassa.

Ook voor de oorzaak zijn er drie mogelijkheden. Je eet al langere tijd te weinig of je lichaam neemt de voeding niet goed op. Of je hebt een ziekte of verwonding die ontstekingen in je lichaam veroorzaakt.

Van der Plas legt een verband tussen dierlijke eiwitten en ondervoeding. Marjolein Visser, hoogleraar Gezond ouder worden aan de Vrije Universiteit Amsterdam, is het daar niet mee eens. ‘Het verband tussen ondervoeding en het eten van dierlijke eiwitten is er eigenlijk niet. Niet zo direct als Van der Plas het stelt.’

Te weinig energie

Ondervoeding ontstaat meestal door een tekort aan energie . ‘Door dat tekort aan kilocalorieën krijg je vaak ook te weinig voedingsstoffen binnen’, legt Visser uit. Je lichaam gaat dan spieren afbreken. ‘Als je spieren verliest, verlies je ook kracht’, zegt Nicole de Roos, voedingswetenschapper en werkzaam bij het Kenniscentrum Ondervoeding. Bij zieke mensen genezen wonden slechter.

Verschil tussen dierlijk en plantaardig eiwit

Dierlijke eiwitten hebben een hogere kwaliteit voor ons lichaam dan een enkele plantaardige eiwitbron. Eiwitten bestaan uit aminozuren en negen daarvan kan je lichaam niet zelf aanmaken. De essentiële aminozuren zitten allemaal in vlees, vis, zuivel en eieren, en je lichaam neemt ze goed op, schrijft het Voedingscentrum.

Plantaardige eiwitten hebben twee nadelen. Losse bronnen missen vaak één of twee essentiële aminozuren. Ook neemt je lichaam ze minder goed op, omdat de vertering eerst plantencellen moet afbreken.

Die nadelen los je op door te combineren en iets meer eiwit te eten. Door granen en peulvruchten, krijg je alle aminozuren binnen. ‘Een beroemd voorbeeld is bonen met maïs. Als je die combineert, dan heb je wel alle essentiële aminozuren bij elkaar,’ vertelt de Roos. Andere voorbeelden van goede bronnen zijn peulvruchten, tofu, tempeh, volkorengranen, zaden en noten. Meer plantaardig eiwit eten wordt zelfs aangeraden. Momenteel komt 57 procent van ons eiwit uit dierlijke bronnen. De Gezondheidsraad adviseert om dat te verschuiven naar 60 procent plantaardig en 40 procent dierlijk.

Veganisme

‘Veganisten raken in de praktijk zelden ondervoed,’ zegt De Roos. Ondervoeding kan ook ontstaan bij mensen die wel vlees en zuivel eten, maar te weinig of te eenzijdig. Er zijn wel groepen die extra moeten opletten. Volgens het Kenniscentrum Ondervoeding krijgen oudere veganisten vaak te weinig eiwit binnen. Het UMC Utrecht adviseert zieke mensen die volledig plantaardig eten 1,6 tot 2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht in te nemen. Volgens De Roos moeten strikte veganisten bepaalde vitamines en mineralen wel aanvullen met supplementen. Vitamine B12 is daar het enige voorbeeld van, daarvoor geldt dan ook een supplement advies. Die komt namelijk alleen in dierlijke producten voor en je lichaam kan het niet zelf aanmaken.

Politieke achtergrond

Met haar uitspraak verdedigde Van der Plas de veehouderij. De BBB is tegen gedwongen krimp van de veestapel, omdat dat volgens de partij ten koste gaat van onze voedselzekerheid. Volgens Visser is juist het omgekeerde het geval. Zij stelt: ‘Als we allemaal dierlijke producten blijven eten, is er juist een groter risico op voedselonzekerheid.’ 

Een groot deel van wat de veehouderij produceert, gaat echter naar het buitenland. In 2024 exporteerde Nederland voor ruim 23 miljard euro aan vlees, zuivel en eieren. ‘We exporteren veel meer dan we zelf consumeren’, benadrukt De Roos.

Conclusie

Van der Plas stelt dat je zonder dierlijke eiwitten ondervoed raakt. Met diereneiwitten krijg je gemakkelijker voldoende nutriënten, maar een gevarieerd plantaardig dieet met iets meer eiwit levert ook voldoende eiwit en alle essentiële aminozuren. Ondervoeding komt vooral door te weinig eten of door ziekte, niet door het weglaten van dierlijke producten. Wel vraagt plantaardig eten extra aandacht bij ouderen en zieken. Beide deskundigen beoordelen de uitspraak als onwaar.

Oordeel: onwaar. Zonder dierlijke eiwitten raak je niet vanzelf ondervoed.