Claim

‘Eenzaamheid is niet meer iets wat je overkomt. Eenzaamheid wordt nu doelbewust gecreëerd. En eenzaamheid wordt in stand gehouden. Omdat het geld oplevert.’

Oorsprong claim

Op 30 september 2026 verwees CDA-Kamerlid Etkin Armut tijdens een debat in de Tweede Kamer naar een interview met essayist Paul Klotz in EW Magazine, gepubliceerd op 28 september.

In het interview vertelt Klotz dat sociale media volgens hem eenzaamheid veroorzaken. Door algoritmes blijven mensen langer online, waardoor bedrijven meer gebruikersgegevens verzamelen om adverteerders aan te trekken. Volgens Klotz ontstaat zo een vicieuze cirkel waarin eenzame mensen steeds meer sociale media gebruiken. Maar creëren technologiebedrijven deze eenzaamheid ook echt bewust om er geld aan te verdienen?

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Om te kijken of eenzaamheid bewust wordt gecreëerd, is het eerst belangrijk om te weten wat er bekend is over het verband tussen sociale media en eenzaamheid. In een wetenschappelijk onderzoek uit 2026 werden 59 eerdere studies onderzocht, met in totaal 81.344 deelnemers.

Daaruit blijkt dat vooral problematisch socialemediagebruik samenhangt met eenzaamheid. Denk bijvoorbeeld aan mensen die moeite hebben om te stoppen met scrollen, ook wanneer ze daar last van hebben. Wanneer de onderzoekers alleen keken naar hoeveel tijd iemand op sociale media doorbracht, bleek het verband met eenzaamheid veel kleiner.

Veel op sociale media zitten betekent dus niet meteen dat iemand eenzaam is of wordt. Mensen die zich al eenzaam voelen, kunnen juist vaker sociale media gebruiken om afleiding te zoeken of contact te hebben met anderen. Andersom kan problematisch gebruik gevoelens van eenzaamheid versterken.

Ook Helle Larsen, universitair hoofddocent ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit van Amsterdam, herkent dit verband. ‘We weten wel uit onderzoek dat er een relatie is tussen problematisch socialemediagebruik en eenzaamheid’, vertelt Larsen. Volgens haar spelen er daarnaast veel meer dingen mee, zoals iemands persoonlijke situatie en sociale omgeving.

Wat doen technologiebedrijven bewust?

Volgens Klotz hebben technologiebedrijven er belang bij dat mensen zo lang mogelijk online blijven. Daarvoor gebruiken sociale media algoritmes. Dit zijn systemen die bijvoorbeeld op basis van wat je bekijkt en leuk vindt bepalen welke video’s en berichten je te zien krijgt. Zo krijg je steeds nieuwe inhoud voorgeschoteld die bij jouw interesses past.

Larsen vergelijkt de werking hiervan met een gokautomaat. Je blijft door scrollen omdat er steeds weer een leuk of interessant filmpje voorbij kan komen. Ook likes en reacties kunnen ervoor zorgen dat mensen blijven terugkomen. ‘Het doel is om mensen zo lang mogelijk te laten blijven op sociale media’, vertelt Larsen.

Ook de Europese Commissie maakt zich zorgen over deze technieken. In februari 2026 concludeerde de Commissie voorlopig dat TikTok met zijn verslavende ontwerp mogelijk de Europese regels overtreedt. Het gaat bijvoorbeeld om eindeloos scrollen, video’s die automatisch afspelen en persoonlijke aanbevelingen.

Volgens Larsen zijn bedrijven waarschijnlijk wel op de hoogte van de mogelijke negatieve gevolgen van deze technieken. Maar dat betekent niet meteen dat ze mensen ook bewust eenzaam proberen te maken. ‘Ik weet niet of ze dan doelbewust eenzaamheid creëren. Maar ik denk wel dat ze bewust zijn van de processen die erachter liggen.’

Waarom is langdurig gebruik interessant voor bedrijven?

Uit het jaarverslag van Meta over 2025, het moederbedrijf van Facebook en Instagram, blijkt dat bijna alle inkomsten uit advertenties komen. Hoe langer mensen actief zijn op een platform, hoe meer mogelijkheden er zijn om advertenties te laten zien. Het is voor bedrijven dus interessant om mensen zo lang mogelijk online te houden. Maar of ze daarvoor ook bewust eenzaamheid proberen te creëren, is een andere vraag.

Hoe kun je dat onderzoeken?

Volgens Larsen is het lastig om precies vast te stellen welke invloed sociale media hebben op eenzaamheid. Om daar meer over te weten te komen, zouden onderzoekers kinderen langere tijd moeten volgen, het liefst voordat ze überhaupt sociale media gebruiken. ‘Dan zouden we eigenlijk kinderen moeten volgen voordat ze überhaupt beginnen met social media’, vertelt Larsen. Zo kunnen onderzoekers zien hoe hun socialemediagebruik verandert en of ze zich in de loop van de tijd eenzamer gaan voelen. Daarbij moeten ze ook rekening houden met andere dingen die invloed kunnen hebben, zoals de thuissituatie en sociale omgeving.

Ook experimenten kunnen helpen om te onderzoeken of sociale media eenzaamheid veroorzaken. Maar daar zitten volgens Larsen grenzen aan. Je kunt jongeren niet zomaar bewust blootstellen aan iets wat mogelijk schadelijk voor ze is.

En zelfs als uit onderzoek blijkt dat sociale media eenzaamheid veroorzaken, betekent dat nog niet dat bedrijven dit met opzet doen. Daarvoor zou ook bewijs moeten zijn dat bedrijven daadwerkelijk de bedoeling hebben om mensen eenzamer te maken.

Oordeel: Niet bewezen

Conclusie

Uit onderzoek blijkt dat er een verband bestaat tussen problematisch socialemediagebruik en eenzaamheid. Mensen die zich al eenzaam voelen, kunnen vaker sociale media gebruiken. Andersom kan problematisch gebruik die gevoelens versterken. Maar veel tijd op sociale media doorbrengen betekent niet automatisch dat iemand eenzaam wordt. Ook is duidelijk dat technologiebedrijven technieken gebruiken om mensen langer online te houden. Dat is voor hen financieel interessant, omdat ze grotendeels geld verdienen aan advertenties.

Maar mensen bewust langer online houden is iets anders dan mensen bewust eenzaam maken. Uit de geraadpleegde onderzoeken en het interview met Larsen blijkt niet dat bedrijven als doel hebben om mensen eenzamer te maken en die eenzaamheid in stand te houden om meer geld te verdienen. Dat bedrijven geld verdienen aan langdurig socialemediagebruik is duidelijk, maar dat ze daarvoor doelbewust eenzaamheid creëren, is niet aangetoond. Daarom is de claim niet bewezen.