In Het Parool beweerde D66-fractievoorzitter Jan Paternotte dat Nederland ‘super terughoudend’ is met het vergoeden van obesitas medicatie. Volgens Paternotte komen momenteel alleen mensen met diabetes in aanmerking voor vergoeding en moeten mensen met ernstig overgewicht eerst een jaar lang een leefstijlprogramma volgen. Maar klopt dat beeld van de huidige vergoedingsregels?
Vergoeding van medicatie
Bij diabetes type 2 worden verschillende GLP-1-medicijnen onder voorwaarden vergoed. GLP-1 medicijnen helpen onder meer bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel en het verminderen van de eetlust. Voor de behandeling van obesitas is de vergoeding beperkter. Dat betekent weliswaar niet dat alleen mensen met diabetes voor vergoeding in aanmerking komen. Momenteel worden twee middelen onder voorwaarden vanuit het basispakket vergoed, liraglutide en naltrexon/bupropion. Liraglutide is een GLP-1 medicijn dat zowel bij diabetes type 2 als bij obesitas wordt gebruikt. Naltrexon/bupropion is geen GLP-1 medicijn, maar een combinatie van twee werkzame stoffen die de eetlust en het verzadigingsgevoel beïnvloedt.
Een jaar leefstijlprogramma
Voor vergoeding van deze middelen bij obesitas gelden dus specifieke voorwaarden. Zo moet iemand minimaal een jaar door het RIVM-erkend gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) hebben gevolgd. De GLI duurt in totaal twee jaar, maar na minimaal een jaar wordt beoordeeld of de interventie onvoldoende resultaat heeft gehad om voor vergoeding van medicatie in aanmerking te komen.
Een GLI richt zich op verschillende onderdelen zoals voeding, beweging, slaap en stress. Volgens internist en hoogleraar obesitas Liesbeth van Rossum is de combinatie van GLI en medicatie niet zo onlogisch: ‘Die studies zijn vaak gedaan met gezonde voeding en beweging, dus met zo’n combinatie van leefstijlinterventie.’ Daarnaast verschillen de voorwaarden per middel. Voor Naltrexon/bupropion geldt een BMI van 30 of hoger, of een BMI vanaf 27 in combinatie met een bijkomende aandoening. Voor liraglutide geldt een BMI van 40 of hoger of vanaf 35 in combinatie met een bijkomende aandoening.
Medicatie zelf betalen
Wie niet aan de eisen voor vergoeding voldoet, kan de medicatie in sommige gevallen wel zelf betalen. Van Rossum zegt dat artsen de medicatie dan kunnen voorschrijven wanneer daar medische aanleiding voor is. De medicatie wordt dan niet vanuit het basispakket vergoed en de patiënt betaalt de kosten zelf.
Niet iedereen komt in aanmerking voor GLI
Daarbij is een GLI niet voor iedereen even toegankelijk. Van Rossum merkt op dat niet iedereen een GLI kan volgen. Zo kan het voorkomen dat er in iemands woonplaats geen RIVM-erkend programma wordt aangeboden, waardoor de afstand een drempel kan vormen. Ook taal kan een rol spelen, wanneer iemand de Nederlandstalige begeleiding niet goed kan volgen.
Medisch gezien niet altijd even logisch
Voor de vergoeding geldt dus inderdaad dat iemand eerst een jaar een GLI moet hebben gevolgd. Maar volgens Van Rossum is dat medisch gezien niet voor iedere patiënt even logisch. ‘Bij mensen met ernstig overgewicht, met een BMI van 35 of hoger in combinatie met een bijkomende ziekte, of vanaf een BMI van 40, is een jaar wachten medisch gezien eigenlijk te lang.’
Vergoeding en de medische richtlijn
De huidige vergoedingscriteria stammen uit 2022 en zijn volgens Van Rossum niet volledig aangepast aan de nieuwere medische richtlijnen. De multidisciplinaire richtlijn voor overgewicht en obesitas werd in 2023 gepubliceerd Daarin staat dat bij mensen met een hoog gewichtsgerelateerd risico kan worden overwogen om al eerder in de behandeling met medicatie te beginnen, maar dat garandeert geen eerdere vergoeding.
Conclusie
De uitspraak van Paternotte is gedeeltelijk juist, maar te zwart-wit. Het klopt dat iemand voor vergoeding van de twee obesitas medicijnen eerst minimaal een jaar GLI moet volgen. De GLI zelf duurt twee jaar, maar voor de vergoeding geldt dat na minimaal een jaar moet zijn vastgesteld dat de interventie onvoldoende resultaat heeft gehad. Zijn bewering dat alleen mensen met diabetes voor vergoeding van medicatie in aanmerking komen, klopt, echter niet voor obesitas worden twee middelen onder voorwaarden vanuit het basispakket vergoed.
Daarnaast zijn de huidige vergoedingscriteria niet volledig in lijn met de medische richtlijn uit 2023. Die richtlijn biedt voor een bepaalde groep ruimte om eerder met medicatie te beginnen, terwijl de vergoedingscriteria uit 2022 stammen. Een mogelijkheid om medisch gezien eerder te starten betekent echter niet dat de medicatie ook eerder wordt vergoed. Paternotte schetst daarmee een te eenvoudig beeld van de huidige vergoedingsregels.
