Fachtcheck: Yesilgöz: ‘Minderheidskabinet is een mislukt experiment’

Fachtcheck: Yesilgöz: ‘Minderheidskabinet is een mislukt experiment’

Vrijdag 13 November deed Yesilgöz op de eerste avond van het crisisberaad de volgende uitspraak: ‘Het minderheidskabinet is een mislukt experiment’.
De VVD vond het crisisberaad nodig nadat D66, CDA, PRO en Volt tot een akkoord waren gekomen over het belastingplan. Volgens de VVD was het vertrouwen tussen de coalitie partijen daardoor beschadigd.

Om deze claim te kunnen controleren moeten we deze onder verdelen in stapjes. De eerste is hebben we in Nederland al vaker een minderheidskabinet gehad? In hoeverre was dit dan een experiment? En als laatste is het mislukt?
We beginnen met de definitie van een minderheidskabinet, volgens parlement.com is die als volgt: ‘Als regel steunen kabinetten op het moment dat zij worden gevormd op een meerderheid van Tweede (en Eerste) Kamer. Als dat niet het geval is, spreken we van een minderheidskabinet’.

De huidige minderheidscoalitie bestaat uit D66, VVD en het CDA. Samen met de oppositie vormen ze het minderheidskabinet.
Dit is niet het eerste minderheidskabinet in Nederland. Hoogleraar Politicologie aan de Royal Holloway University of London Joost van Spanje zegt daarover:
‘Rutte I was bijvoorbeeld ook een heel duidelijk minderheidskabinet, alleen het verschil met Rutte 1 is dat zij de PVV als gedoogpartner hadden, die ook nog eens hun handtekening hadden gezet. En dat was natuurlijk wel iets anders dan wat we nu hebben.’  Het onderzoekbericht van de Radboud universiteit komt daarmee overeen.

Niet alleen Nederland heeft al eerdere minderheidskabinetten gehad, Denemarken is recordhouder op het gebied van minderheidskabinetten. In de Column van Corné Smit van het Montesquieu Instituut wordt uitgelegd hoe Denemarken het doet. Zij maken gebruik van het fenomeen blokpolitiek. Dat houdt in dat de ‘politieke partijen zich verdelen over twee blokken, die elk een andere premiers kandidaat steunen. De premiers kandidaat met de meeste steun krijgt het initiatief in de kabinetsformatie, en vormt doorgaans een regering met partijen uit zijn eigen blok. Dit is vaak een minderheidskabinet, waarbij een deel van de partijen uit het regeringsgezinde blok niet toetreedt tot de regering, maar in de oppositie blijft. Cruciaal is dat een minderheidskabinet bij stemmingen over moties van wantrouwen kan rekenen op de steun van deze oppositiefracties. Dit gaat zelfs op als een minderheidskabinet op andere momenten zakendoet met fracties uit het niet-regeringsgezinde blok.’

Dus zowel in Nederland als het buitenland zijn minderheidskabinetten niet iets nieuws. Maar is dit kabinet dan een experiment? ‘Een minderheidskabinet op zich is niet per definitie moeilijk en er zijn voorlopers, maar goed dan kan je nog steeds wel experimenteren en andere dingen opnieuw kunnen doen. Maar dan is de vraag een beetje wat is het experiment. Is dat het ontbreken van een gedoogpartner? Dan ik kan mij ergens wel iets voorstellen over dat ze dit een experiment noemt.’ Zegt van Spanje.

En over de vraag of het kabinet mislukt is kunnen we wat betreft van Spanje kort zijn.
‘Dat wordt ook weer een beetje een smaaktestje natuurlijk. Het vallen van een kabinet betekent niet per definitie dat het een mislukt kabinet is. Kabinetten kunnen vallen ondanks dat ze wel wat bereikt hebben. Voorlopig heeft het kabinet nog niet zo heel veel van hun plannen uitgevoerd, dus kan je alleen concluderen dat het nu nog niet is gelukt.

Van Spanje heeft wel een voorbeeld van een ander mislukt kabinet.
‘Ik denk dat vriend en vijand het er wel over eens is dat kabinet Schoof mislukt was. Ze werkelijk ongeveer niks voor elkaar gekregen. En dat is natuurlijk ironisch, omdat de VVD deel uitmaakten van het kabinet u, en dat is nog niet zo lang geleden.Maar als je gewoon kijkt naar hoe besluiten werden uitgemaakt, dan is dat echt bedroevend.

Conclusie:
‘Het minderheidskabinet is een mislukt experiment’ is een claim waar nuance in zit.
Het minderheidskabinet is op zichzelf geen experiment, en omdat niet duidelijk is wat mevrouw Yesilgöz met haar experiment bedoeld. Kunnen we niet stellen of het klopt of niet. Op mijn vraag naar wederhoor heb is geen antwoord gekomen.
Het kabinet is na het crisisoverleg tot een overeenkomst gekomen dus is het kabinet nog niet mislukt, daarnaast is het kabinet nu 9 maanden aan de machten en het is daarmee nog te vroeg om te kunnen concluderen of het kabinet mislukt is of niet. Dus we kunnen zeggen dat haar standpunt over het mislukte deel niet klopt.  Het minderheidskabinet als experiment ligt genuanceerd waardoor we met de huidigen informatie geen conclusie kunnen trekken.

Over de auteur