‘Er bestaat een goed gefinancierde internationale anti-gender beweging die de gelijke rechten van vrouwen, mannen en LHBTI Q+ -personen onder vuur neemt.’ Dat heeft premier Rob Jetten op 26 oktober 2026 geschreven in een schriftelijk antwoord op zeventien Kamervragen van Kamerlid, Mona Keijzer. Bestaat zo’n beweging daadwerkelijk en zo ja, hoeveel geld gaat erin om?

De woordvoerder van premier Rob Jetten heeft niet geantwoord op de mogelijkheid om de uitspraak te onderbouwen. 

Twee stromingen

Onderzoekers David Paternotte en Roman Kuhar beschrijven in hun onderzoek Disentangling and Locating the Global Right (2018) hoe anti-gender campagnes sinds de jaren negentig via katholieke organisaties ontstonden. Ze schrijven dat er later ook werd samengewerkt met extreemrechtse of populistische groeperingen in verschillende Europese landen. 

Anna van der Vleuten is hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en beaamt deze constatering: ‘Eén enkel netwerk. Dat is er niet.’ Volgens haar wordt de beweging inderdaad gevoed door orthodox-christelijke organisaties én radicaal-rechtse populistische partijen. Deze werken volgens haar soms samen, maar hebben niet altijd dezelfde agenda. 

Van der Vleuten ziet dit ook in Nederland. ‘De Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) verzet zich tegen beleid rondom gelijke rechten voor LHBTI Q+ -personen en transgenderzorg en heeft een vaste stem in de politiek. Dat wil niet zeggen dat zij gezamenlijk optrekken met een organisatie als Civitas Christiana, een orthodox-christelijke organisatie die in Nederland verzet toont tegen dezelfde soort onderwerpen’, vertelt ze.

Ook onderzoek van onderzoeker Giulia Mariani naar anti-gender netwerken in het Europees Parlement uit 2025 laat zien dat 36 maatschappelijke organisaties en 63 rechts-populistische politici en partijen betrokken zijn bij de beweging. 

Verzet tegen gendergelijkheid

De anti-gender beweging verzet zich tegen verschillende ontwikkelingen op het gebied van gendergelijkheid en seksuele geaardheid. Het gaat bijvoorbeeld om abortusrechten, transgenderzorg, seksuele voorlichting en erkenning van verschillende gezinsvormen. Van der Vleuten legt uit dat sommige groepen zich vasthouden aan traditionele rolverdelingen tussen mannen en vrouwen. Daarmee bedoelen ze een gezin dat bestaat uit één man, één vrouw en het kind. ‘Het gezin moet beschermd worden’, zegt ze. 

Volgens een rapport van UN Women en UNRISD uit 2025 proberen anti-gender organisaties bestaande afspraken over vrouwenrechten en LHBTI Q+ -rechten terug te draaien of af te zwakken. Dit doen ze door, niet alleen de nationale politiek te beïnvloeden, maar ook internationale organisaties en mensenrechtenafspraken. 

Ook Kennisinstituut Movisie beschrijft in hun onderzoek uit 2025 hoe internationale ultraconservatieve anti-gender bewegingen desinformatie en complottheorieën verspreiden over LHBTI Q+ -personen. Er staat: ‘De nieuwste golf van tegenstand tegen gendergelijkheid bedreigt verworven rechten van vrouwen en meisjes. Ook zet deze de afspraken over rechten van vrouwen, meisjes en LHBTI Q+ -personen onder druk en ondermijnt zij mensenrechten en democratische instellingen.’

Wel benadrukt Van der Vleuten dat niet elke conservatieve of religieuze groepering onderdeel is van deze beweging. ‘Er bestaan ook religieuze en politieke groepen die een veel opener standpunt innemen.’

Financiering 

De financiering is lastiger vast te stellen. Het belangrijkste onderzoek hierover is het rapport ‘The Next Wave’ uit 2025 van het European Parliamentary Forum for Sexual and Reproductive Rights (EPF), waar Rob Jetten bij zijn uitspraak naar verwees. Volgens dit rapport ontvingen 275 organisaties die betrokken zijn bij anti-gender activiteiten tussen 2019 en 2023 gezamenlijk 1,18 miljard dollar. Het geld kwam onder andere uit de Verenigde Staten, Rusland en Europa. 

In een interview met Follow The Money uit mei 2025 licht Neil Datta, directeur van het EPF en auteur van de onderzoeken, deze ontwikkeling toe. Hij waarschuwt dat de organisaties steeds professioneler worden en dat radicaal-rechtse politieke partijen hun standpunten overnemen. Dit kan volgens hem leiden tot een uitholling van de Europese democratie. 

Stirezo Pro Life, een campagne van Stichting Civitas Christiana, plaatst echter vraagtekens bij het onderzoek. In een eigen publicatie stelt de organisatie dat het EPF een te brede definitie van de anti-gender beweging hanteert. Zo worden ook organisaties als de ChristenUnie genoemd die volgens Stirezo ‘zich stilhoudt in het genderdebat en gestaag opschuift naar links als het gaat om issues als het homo-huwelijk’.

Conclusie

De uitspraak van Rob Jetten is grotendeels waar. Er bestaat daadwerkelijk een internationale anti-gender beweging waarin conservatief-christelijke organisaties, ultraconservatieve netwerken en radicaal-rechtse politieke groeperingen samenwerken. Deze groepen hebben als hoofddoel, de rechten van vrouwen en LHBTI Q- personen te ondermijnen in de vorm van politieke beïnvloeding op internationaal niveau.

Verschillende onderzoeken tonen aan dat deze samenwerking zich verspreidt naar het Europees Parlement en dat er volgens het EPF grote bedragen in omgaan. Wel bestaat er discussie over welke organisaties precies tot de beweging gerekend moeten worden en hoe betrouwbaar de financiële onderzoeken zijn.