Dat zei Johan Derksen afgelopen week in een uitzending van Vandaag Inside. Deze quote is deels waar, maar te kort door de bocht. In het oosten van de Democratische Republiek Congo vecht het Congolese leger al jaren tegen verschillende rebellengroepen. De belangrijkste daarvan is M23. Deze groep heeft grote gebieden veroverd, waaronder de steden Goma en Bukavu. Dat is ook terug te lezen in de uitleg van de VN-vredesmissie MONUSCO over de situatie in Congo.
Volgens Lidewyde Berckmoes (hoofddocent african studies uni Leiden) is het belangrijk om verder terug te kijken dan de recente opmars van M23. “Voordat M23 daar heel veel terrein weer veroverde, was het in het oosten van Congo ook heel erg onrustig”, zegt Berckmoes.
Een belangrijke oorzaak van de spanningen ligt bij de genocide in Rwanda in 1994. Na de genocide vluchtten veel mensen naar Congo, onder wie voormalige strijders en daders van de genocide. De spanningen die hierdoor ontstonden, spelen nog steeds een rol in de regio. Meer over de geschiedenis is te lezen bij de Verenigde Naties.
Daarnaast is Oost-Congo rijk aan grondstoffen, zoals goud, tin en coltan. Gewapende groepen kunnen geld verdienen aan de controle over mijnen en handelsroutes. Ook de strijd om politieke macht en grondgebied speelt mee. Volgens de Britse House of Commons Library zijn er verschillende oorzaken voor het conflict. Het gaat dus niet alleen om grondstoffen of om Rwanda.
Waarom steunt Rwanda M23?
Dat Rwanda betrokken is bij het conflict, blijkt onder meer uit een resolutie van de VN-Veiligheidsraad uit 2025. Daarin veroordeelt de Veiligheidsraad de steun van Rwanda aan M23 en roept hij het land op zijn troepen uit Congo terug te trekken.
Rwanda zelf zegt dat ze zich willen beschermen tegen de FDLR. Deze gewapende groep is ontstaan uit onder anderen voormalige betrokkenen bij de genocide van 1994 en vormt volgens Rwanda een bedreiging voor de veiligheid van het land. Rwanda beschuldigt het Congolese leger bovendien van samenwerking met de FDLR. Het Rwandese standpunt is terug te lezen in een verklaring van de Rwandese regering.
Volgens Berckmoes gaat de betrokkenheid van Rwanda verder dan alleen het leveren van middelen. “Er schijnen dus inderdaad ook allerlei troepen uit Rwanda actief mee te vechten. Dus niet alleen met middelen, maar ook geopolitieke steun”, zegt ze.
Rwanda is niet de enige speler
Daarom vertelt de uitspraak van Derksen niet het hele verhaal. Ook andere landen en organisaties zijn bij het conflict betrokken. Zo zijn Oeganda en Burundi militair actief in Congo geweest. Daarnaast zette de Southern African Development Community militairen uit Zuid-Afrika, Malawi en Tanzania in. Ook de Verenigde Naties hebben er een vredesmissie. De verschillende betrokken partijen hebben bovendien niet allemaal dezelfde belangen. Dat blijkt uit het overzicht van de Britse parlementaire onderzoeksdienst.
Berckmoes noemt het daarom een ingewikkeld conflict. “Het is een extreem complex, gestapeld conflict”, zegt ze. Volgens haar spelen er niet alleen politieke en etnische spanningen, maar ook economische en geopolitieke belangen. Ook internationale partijen, waaronder Europese landen, hebben belangen in de regio.
Ondertussen zijn het vooral de inwoners van Oost-Congo die de gevolgen ondervinden. Door het geweld zijn veel mensen hun huis ontvlucht en leven gezinnen al jaren in onzekerheid. De VN-vredesmissie MONUSCO beschrijft de ernstige gevolgen van de gevechten voor de bevolking.
Conclusie
Johan Derksen heeft deels gelijk. Rwanda steunt M23 zowel financieel als militair en speelt daarmee een belangrijke rol in het conflict. Maar zeggen dat Rwanda de burgeroorlog heeft veroorzaakt, is te kort door de bocht. De onrust in Oost-Congo bestaat al tientallen jaren en heeft meerdere oorzaken. Ook andere landen, rebellengroepen en economische belangen spelen een rol.
Rwanda is dus een belangrijke speler, maar dit is zeker niet het hele verhaal. Het is te simpel om te zeggen dat Rwanda daarmee de burgeroorlog heeft veroorzaakt. Het conflict speelt al tientallen jaren en heeft meerdere oorzaken.
bekijk hier de explainer
