Volgens Alice Weidel, partijleider van de Duitse AfD, krijgen buitenlanders na vijf jaar verblijf in Duitsland automatisch een Duits paspoort. Die uitspraak klopt niet. Hoewel mensen sinds 2024 na vijf jaar in aanmerking kunnen komen voor het Duitse staatsburgerschap, moeten ze daarvoor een aanvraag indienen en aan verschillende voorwaarden voldoen.

Tijdens een interview met The Economist op 21 oktober 2026 zegt Alice Weidel rond 38:50: ” After five years of staying in our country, you get our passport automatically.” De partijleider van Alternative für Deutschland (AfD) doet deze uitspraak tijdens een gesprek over het migratiebeleid van haar partij, waarin ook het begrip ‘remigratie’ ter sprake komt. Volgens Weidel is het verkrijgen van het Duitse staatsburgerschap te gemakkelijk. Maar klopt het dat iemand na vijf jaar automatisch een Duits paspoort krijgt?

Vijf jaar verblijf is niet voldoende

Sinds juni 2024 kunnen buitenlanders doorgaans na vijf jaar rechtmatig verblijf in Duitsland in aanmerking komen voor het staatsburgerschap. Voorheen was dit meestal acht jaar. De toenmalige Duitse regering wilde hiermee de integratie en politieke deelname van langdurig gevestigde migranten bevorderen. Een regeling waarmee mensen bij bijzondere integratieprestaties al na drie jaar het staatsburgerschap konden krijgen, werd in oktober 2025 afgeschaft. De termijn van vijf jaar bleef staan, maar dat betekent niet dat iemand automatisch Duitser wordt.

In paragraaf 10 van de Duitse nationaliteitswet staat expliciet dat naturalisatie auf antrag, oftewel op aanvraag, plaatsvindt. Bovendien moeten aanvragers aan verschillende voorwaarden voldoen. Zo moeten ze doorgaans voldoende Duits spreken, minimaal op B1-niveau, kennis hebben van de Duitse samenleving en rechtsorde en zichzelf en hun gezin financieel kunnen onderhouden zonder afhankelijk te zijn van bepaalde sociale uitkeringen. Ook moeten ze hun indentiteit aantonen en over een geschikte verblijfsstatus beschikken. Op sommige voorwaarden bestaan uitzonderingen. Volgens paragraaf 16 van dezelfde wet wordt naturalisatie pas rechtsgeldig wanneer de officiële akte wordt uitgereikt. Het daadwerkelijke Duitse paspoort moet vervolgens afzonderlijk worden aangevraagd.

Fabian Gülzau, onderzoeker en plaatsvervangend hoofd van de onderzoeksafdeling bij SVR Migration, noemt Weidels uitspraak misleidend. Volgens hem is vijf jaar verblijf slechts één van de voorwaarden. Hij wijst erop dat financiële zelfstandigheid, taalvaardigheid en het aantonen van de identiteit voor sommige aanvragers lastige obstakels vormen. Ook kampen Duitse naturalisatie-instanties volgens zijn onderzoek met personeelstekorten, digitaliseringsproblemen en administratieve achterstanden. Swantje Falcke, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, bevestigt eveneens dat de uitspraak niet klopt en verwijst naar de officiële Duitse overheidsinformatie.

Hoe lang duurt het in de praktijk?

Dat vijf jaar verblijf niet betekent dat iemand meteen het staatsburgerschap krijgt, blijkt ook uit de cijfers. Volgens het Duitse statistiekbureau Destatis kregen in 2025 ongeveer 332.500 mensen de Duitse nationaliteit. Zij woonden gemiddeld al 12.4 jaar in Duitsland, blijkt uit de cijfers waar Gülzau naar verwijst. Onder Syriërs was dat gemiddeld 7.9 jaar en onder Turken 23.1 jaar. Die verschillen betekenen niet dat iedereen zo lang moet wachten, maar laten zien dat de daadwerkelijke verblijfsduur sterk uiteenloopt.

Het aantal naturalisaties stijgt wel. In 2023 kregen ongeveer 200.000 mensen het staatsburgerschap, tegenover ongeveer 292.000 in 2024. In 2025 werden daarnaast ongeveer 467.400 aanvragen ingediend en 371.100 procedures afgerond. Van die afgeronde procedures leidde 90 procent tot naturalisatie. Toch waarschuwt Gülzau dat deze cijfers niet bewijzen hoeveel invloed de wetswijziging van 2024 heeft gehad. Het aantal naturalisaties steeg namelijk al langer en door administratieve achterstanden worden aanvragen vaak pas in een later jaar afgehandeld. Ook het toestaan van dubbele nationaliteiten sinds 2024 kan een rol spelen.

AfD wil strengere regels

De uitspraak van Weidel past binnen de bredere kritiek van de AfD op het Duitse migratiebeleid. in het verkiezingsprogramma van 2025 pleit de partij ervoor om naturalisatie pas na minimaal tien jaar verblijf mogelijk te maken. Op 7 oktober 2026 presenteerde de AfD opnieuw een voorstel om de regels aan te scherpen. De partij wil onder andere de wettelijke aanspraak op naturalisatie vervangen door een systeem waarbij de overheid meer beslissingsvrijheid heeft.

Volgens Aiko Wagner, onderzoeker aan de Freie Universität Berlin, zit hier een duidelijke politieke tegenstelling. Weidel presenteert de huidige wet alsof het staatsburgerschap automatisch wordt verstrekt, terwijl haar partij juist strengere regels wil invoeren. Door de voorwaarden weg te laten, ontstaat volgens Wagner een misleidend beeld dat de AfD kan gebruiken om haar voorstellen te rechtvaardigen. Hij ziet dit als onderdeel van een bredere communicatiestrategie waarbij ingewikkelde juridische kwesties worden teruggebracht tot alarmerende verhalen over migratie en controleverlies.

Politieke boodschap belangrijker dan feiten?

Ook Henk de Berg, verbonden aan de University of Sheffield en gespecialiseerd in AfD-retoriek, denkt dat Weidels uitspraak niet uitsluitend letterlijk bedoeld hoeft te zijn. ”Wat ze tot uitdrukking brengt is dat het (volgens haar) gewoon veel te makkelijk is om het Duitse staatsburgerschap te verkrijgen”. schrijft hij. Volgens De Berg maken partijen zoals de AfD gebruik van strategische ambiguïteit: uitspraken die ruimte laten voor verschillende interpretaties. In zijn wetenschappelijke artikel over de AfD beschrijft hij hoe de partij emotionele taal en tegenstellingen tussen ‘wij’ en ‘zij’ gebruikt.

Ook op sociale media zijn duidelijke tegenstellingen zichtbaar in het debat over ‘remigratie’. Dat blijkt uit onderzoek van Julian Maitra , postdoctoraal onderzoeker communicatiewetenschappen aan de Freie Universität Berlin. Hij onderzocht hoe het begrip op Facebook en Instagram werd besproken. Volgens Maitra nam het aantal berichten na een publicatie van onderzoeksplatform Correctiv in januari 2024 sterk toe en vormden voor- en tegenstanders duidelijk gescheiden groepen, onder andere in hun gebruik van hastags. Hij benadrukt dat zijn onderzoek niet aantoont of die berichten daadwerkelijk tot veranderende opvattingen of meer polarisatie hebben geleid.

Conclusie

De uitspraak van Alice Weidel is onjuist. Sinds 2024 kunnen buitenlanders doorgaans na vijf jaar rechtmatig verblijf in aanmerking komen voor het Duitse staatsburgerschap, maar daarvoor moeten ze een aanvraag indienen, aan wettelijke voorwaarden voldoen en een officiële procedure doorlopen. Ook het Duitse paspoort wordt niet automatisch verstrekt. Volgens deskundigen past Weidels formulering binnen de politieke boodschap van de AfD, die naturalisatieregels juist wil aanscherpen. Maar aan de feiten verandert dat niets: vijf jaar verblijf betekent niet dat iemand automatisch een Duits paspoort krijgt.